ZESPÓŁ JELITA DRAŻLIWEGO: CZY MOŻNA PRZEWIDZIEĆ ODPOWIEDŹ NA DIETĘ low- FODMAP?

Vignette

Zespół jelita drażliwego (ZJD) to prawdziwy problem w dziedzinie zdrowia publicznego, a dostępne metody jego leczenia są bardzo nieliczne. Jednym z głównych elementów leczenia jest dieta o niskiej zawartości FODMAP. Dlatego też zespół norweskich naukowców podjął próbę określenia, czy do przewidywania jej skuteczności można wykorzystać analizę mikrobioty jelitowej.

Zespół jelita drażliwego jest złożonym zaburzeniem ze względu na zaangażowanie jelitowego układu nerwowego, hormonów i mikrobioty.  Krajowe wytyczne z zakresu gastroenterologii od kilku lat uwzględniają w jego leczeniu dietę o ograniczonej zawartości FODMAP, która wymaga od pacjentów bezwzględnego przestrzegania zaleceń dotyczących leczenia oraz wykazuje różną skuteczność w zależności od osoby. W perspektywie średniookresowej omawiane badanie daje możliwość przewidywania odpowiedzi klinicznej na to podejście terapeutyczne.

Różne profile bakteryjne

Pacjenci musieli przestrzegać diety o ograniczonej zawartości FODMAP przez okres czterech tygodni. Odpowiedź kliniczną określano na podstawie wyników w skali oceny nasilenia objawów ZJD (Irritable bowel syndrome Severity Scoring System, IBS-SSS), która uwzględnia ból brzucha, wzdęcia, zaburzenia pasażu oraz ogólny wpływ choroby. Korzystną odpowiedź na dietę (pacjentów, u których wystąpiła odpowiedź) definiowano jako obniżenie wyniku oceny w skali IBS-SSS o ≥50%. Analizowano również mikrobiotę jelitową metodą oceny 54 markerów bakteryjnych (na podstawie sekwencjonowania 16S rRNA) ukierunkowanych na ponad 300 gatunków bakterii. Porównanie profili bakteryjnych ujawniło istotną różnicę pomiędzy dwiema grupami pacjentów: 29 pacjentami zaklasyfikowanymi jako pacjenci, u których nie wystąpiła odpowiedź, a 32 pacjentami wykazującymi korzystną odpowiedź na dietę. U pacjentów, u których wystąpiła odpowiedź, stwierdzono istotnie większą liczebność Bacteroides fragilis, Acinetobacter, Ruminiclostridium, StreptococcusEubacterium. Z kolei u pacjentów, u których nie wystąpiła odpowiedź, zaobserwowano większą liczebność bakterii Clostridia/Negativicutes/Bacilli, Actinomycetales, Anaerotruncus, Clostridiales oraz Shigella/Escherichia. Mimo że ocena pod kątem ewentualnej dysbiozy nie była celem tego badania, to na podstawie analizy statystycznej możliwej dzięki tej różnicy w markerach bakteryjnych zidentyfikowano profile związane z większym prawdopodobieństwem wystąpienia odpowiedzi na dietę.

Wskaźnik odpowiedzi

Dziesięć z 54 markerów bakteryjnych wykazywało znaczące różnice pomiędzy pacjentami, u których wystąpiła odpowiedź i u których nie wystąpiła odpowiedź. Dlatego też autorzy stworzyli wskaźnik odpowiedzi (response index, RI; o wartościach od 0 do 10). Wskaźnik ten wykazał istotną korelację pomiędzy wysokimi wartościami a prawdopodobieństwem osiągnięcia korzystnej odpowiedzi na dietę. Pacjenci z wartością RI powyżej 3 mieli pięciokrotnie większą szansę na wystąpienie odpowiedzi. Te wyniki nie mają jeszcze zastosowania klinicznego, jednak mogą one utorować drogę do opracowania w przyszłości potencjalnego narzędzia. Omawiane badanie przyczyniło się również lepszego zrozumienia patofizjologii ZJD. Dostarczyło ono dowodów na możliwość występowania bakterii zależnych od FODMAP u określonych pacjentów, u których odpowiednia dieta mogłaby ograniczyć nasilenie związanych z chorobą objawów stanu zapalnego. Zdaniem autorów wykorzystanie biomarkerów prognostycznych może niedługo zostać włączone do algorytmu decyzyjnego w leczeniu zespołu jelita drażliwego.

Źródła:

Valeur, J., Småstuen, M. C., Knudsen, T., Lied, G. A. & Røseth, A. G. Exploring Gut Microbiota Composition as an Indicator of Clinical Response to Dietary FODMAP Restriction in Patients with Irritable Bowel Syndrome. Dig. Dis. Sci. 63, 429–436 (2018).