Czy antybiotyki stosowane prenatalnie zostawiają ślad na skórze dziecka?

Antybiotyki należą do grupy leków najczęściej stosowanych w czasie ciąży. Wcześniejsza analiza około 34 mln ciąż wykazała, że antybiotyki stosowano w trakcie 23,6% z nich. Ich działanie na organizm matki jest dobrze udokumentowane: antybiotyki powodują zaburzenia mikrobioty jelitowej. Znacznie mniej jasny jest natomiast ich wpływ na wczesny rozwój odporności dziecka. Nowy przegląd systematyczny w Scientific Reports przeprowadzony przez badaczy z Uniwersytetu w Szegedzie jest próbą wypełnienia tej luki w zakresie atopowego zapalenia skóry – choroby, którą dzieci Twoich pacjentów być może już dobrze znają.

Trzydzieści badań, jeden niewielki sygnał

Po przeszukaniu czterech baz danych z okresu do sierpnia 2025 r. zgodnie z zarejestrowanym protokołem PROSPERO zespół uwzględnił 30 badań obserwacyjnych obejmujących ponad 4,1 mln matek i 4,3 mln dzieci, w tym 26 badań oceniających stosowanie przez matki antybiotyków w jakimkolwiek momencie ciąży. Dostępne dane nie pozwalały na wiarygodne porównania ekspozycji w pierwszym, drugim i trzecim trymestrze. Ekspozycja prenatalna miała związek z większym prawdopodobieństwem wystąpienia w dzieciństwie atopowego zapalenia skóry: skorygowany iloraz szans (odds ratio) (aOR) wynosił 1,32 (95% CI od 1,12 do 1,56) w 14 badaniach, a połączony skorygowany współczynnik ryzyka (HR) wynosił 1,10 (95% CI od 1,05 do 1,14) w czterech badaniach. Wiek dzieci w chwili postawienia diagnozy również był różny w różnych badaniach. Znaleziono dowody potencjalnego błędu publikacyjnego, dlatego autorzy zastosowali metodę odcinania i uzupełniania (trim-and-fill). Wskaźnik aOR spadł do 1,22 (od 1,03 do 1,44), ale pozostał istotny. Surowy wynik mógł być wyższy od rzeczywistego, ale nie oznaczało to, że badany efekt nie miał miejsca. Związek w dalszym ciągu był statystycznie istotny w analizach leave-one-out, nawet gdy wyłączono pojedyncze badania obarczone poważnym ryzykiem błędu systematycznego. Sami autorzy nazywają ten efekt niewielkim. Szacunki efektu względnego nie są kwantyfikacją bezwzględnego wzrostu ryzyka ani nie implikują, że u każdego eksponowanego dziecka wystąpi atopowe zapalenie skóry.

Gdzie sygnał się utrzymuje, a gdzie zanika?

Ryzyko rosło wraz z liczbą cykli leczenia antybiotykami. Połączone skorygowane współczynniki ryzyka wynosiły 1,07 dla jednego cyklu, 1,10 dla dwóch i 1,16 dla więcej niż dwóch, choć wynika to tylko z trzech badań. Znaczenie ma też czynnik geograficzny: badania europejskie wykazywały istotny związek (aOR 1,40, 95% CI od 1,08 do 1,83), natomiast badania przeprowadzone w Azji i USA nie wykazały istotności. Oczywiście, brak istotności nie oznacza absolutnego braku związku między stosowaniem antybiotyków w okresie prenatalnym a egzemą w tych regionach. Wyniki były wyraźniejsze w przypadku diagnozy egzemy zgłoszonej przez rodziców niż w przypadku dokumentacji medycznej. W największych (obejmujących ponad 10 000 dzieci) badaniach połączony skorygowany związek nie był istotny statystycznie. Ogólnie rzecz biorąc, heterogeniczność była bardzo duża (I² do 99,7%), a pewność dowodów według systemu GRADE była niska. Inaczej było z ekspozycją śródporodową: łączna analiza czterech badań nie wykazała istotnego związku (OR 1,64, 95% CI od 0,84 do 3,17). Poszczególne wyniki były jednak niespójne, heterogeniczność znaczna, a pewność dowodów bardzo niska. Ustalenia różniły się też zależnie od metody porodu – niektóre badania wykazywały inne wyniki dla porodów siłami natury, a inne dla cesarskiego cięcia. Okno ekspozycji śródporodowej jest dużo węższe, co może oznaczać, że jej wpływ na mikrobiotę noworodka jest przejściowy, choć w jednym z badań stwierdzono sygnał, gdy ekspozycja przekroczyła 24 godziny.