Wpływ mikrobioty na zdrowie reprodukcyjne

Niepłodność, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, stanowi istotne wyzwanie dla zdrowia publicznego na całym świecie i dotyczy około 8–12% populacji. Badania ¹ nad mikrobiotą otwierają nowe możliwości lepszego poznania zdrowia reprodukcyjnego. Pokazują, że społeczności mikroorganizmów mogą oddziaływać na organizm gospodarza poprzez mechanizmy metaboliczne, immunologiczne i hormonalne.

Kluczowa rola mikrobioty układu rozrodczego

U kobiet dominacja bakterii z rodzaju Lactobacillus w mikrobiocie pochwy (zwłaszcza L. crispatus) wiąże się z kwaśnym pH, mniejszym nasileniem stanu zapalnego oraz korzystnymi warunkami w błonie śluzowej macicy sprzyjającymi implantacji zarodka. Dysbioza pochwy wiąże się natomiast ze wzrostem pH, produkcją metabolitów sprzyjających stanowi zapalnemu oraz zaburzeniami ruchliwości plemników, implantacji zarodka i tolerancji immunologicznej między organizmem matki a płodem. Błona śluzowa macicy również może mieć własną mikrobiotę, choć występuje ona w niewielkiej ilości. Obecność bakterii z rodzaju Lactobacillus wiąże się z lepszymi wynikami leczenia (większą szansą na zapłodnienie, implantację zarodka, ciążę kliniczną i urodzenie żywego dziecka), natomiast bakterie takie jak Atopobium czy Gardnerella częściej obserwuje się w przypadku niepowodzeń.

U mężczyzn mikrobiota nasienia wpływa na jakość plemników: Obecność bakterii z rodzaju Lactobacillus wiąże się z mniejszą produkcją związków utleniających oraz lepszą integralnością DNA plemników. Z kolei bakterie takie jak Prevotella czy Streptococcus są związane ze stanem zapalnym i pogorszeniem ruchliwości plemników. Należy jednak podkreślić, że zależność między mikrobiotą nasienia a niepłodnością męską nie została jeszcze w pełni potwierdzona (m.in. ze względu na niewielkie liczebnie grupy badane i duże różnice między poszczególnymi osobami). 

Mikrobiota jelitowa również może mieć znaczenie

Mikrobiota jelitowa również może wpływać na płodność poprzez mechanizmy związane z układem odpornościowym, gospodarką hormonalną i metabolizmem. Przykładem jest wielogruczołowy zespół metaboliczny jajników (wcześniej nazywany zespołem policystycznych jajników) zaburzenia mikrobioty jelitowej (zmniejszenie różnorodności mikroorganizmów, zwiększenie liczebności bakterii z rodzaju Escherichia i zmniejszenie liczebności bakterii z rodzaju Lactobacillus) mogą sprzyjać stanowi zapalnemu, insulinooporności i zaburzeniom hormonalnym. Zjawiska te mogą być związane m.in. z przenikaniem lipopolisacharydów (LPS) przez barierę jelitową oraz zaburzeniami działania enzymów jelitowych. 

Jakie mechanizmy i jakie możliwości interwencji?

Mikrobiota pochwy, macicy, jelit i nasienia może wpływać na płodność poprzez mechanizmy immunologiczno-zapalne, endokrynno-metaboliczne oraz poprzez wzmacnianie lub osłabianie bariery ochronnej.
Badane są różne strategie ukierunkowane na poprawę równowagi mikrobioty przed rozpoczęciem procedur wspomaganego rozrodu:

• antybiotyki skutecznie leczą potwierdzone zakażenia (np. przewlekłe zapalenie błony śluzowej macicy czy zapalenie pochwy), a niektóre badania wskazują na poprawę odsetka ciąż klinicznych po antybiotykoterapii, w niektórych przypadkach nawet dwukrotną poprawę wyników zapłodnienia in vitro, jednocześnie antybiotyki mogą zmniejszać liczebność korzystnych bakterii z rodzaju Lactobacillus ;
• probiotyki (doustne lub dopochwowe) mogą częściowo przywracać równowagę mikrobioty, jednak ich wpływ na wyniki leczenia niepłodności pozostaje niejednoznaczny ;
• z kolei nowe metody, takie jak transplantacja mikrobioty fekalnej lub dopochwowej, są obiecujące, ale nadal znajdują się na etapie badań i wymagają potwierdzenia w dobrze zaplanowanych badaniach klinicznych.

W przyszłości analiza profilu mikrobioty w ramach procedur wspomaganego rozrodu może pomóc lepiej kwalifikować pacjentki i dobierać dodatkowe, spersonalizowane metody leczenia. Zanim jednak takie podejście zostanie wprowadzone do praktyki klinicznej, potrzebne są mocniejsze dowody potwierdzające związki przyczynowe, sprawdzone biomarkery oraz ujednolicone metody badawcze.