Mikrobiota a płodność – nowy kierunek badań

Niepłodność dotyka około jednej na dziesięć par. Nowe badania ¹ dają jednak nadzieję, że istotną rolę w zdolności do poczęcia mogą odgrywać również mikroorganizmy naturalnie zasiedlające nasz organizm. Tworzone przez nie społeczności wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego, gospodarkę hormonalną i metabolizm.

U kobiet i mężczyzn kluczowa jest równowaga

U kobiet zdrową mikrobiotę pochwy tworzą przede wszystkim bakterie z rodzaju Lactobacillus, a zwłaszcza gatunek L. crispatus. Pomagają one utrzymać kwaśne pH pochwy, ograniczają stan zapalny i tworzą warunki sprzyjające implantacji zarodka. Gdy równowaga mikrobioty zostaje zaburzona (dochodzi do dysbiozy pochwy), zwiększa się liczebność bakterii związanych z tym zaburzeniem. Wzrasta pH pochwy, rozwija się stan zapalny, a ruchliwość plemników może się pogorszyć. Zaburzeniu mogą ulec także implantacja zarodka oraz tolerancja immunologiczna między organizmem matki a płodem.

Macica również może mieć własną mikrobiotę. Obecność korzystnych bakterii w endometrium może sprzyjać uzyskaniu ciąży, natomiast niektóre bakterie chorobotwórcze mogą zmniejszać szanse powodzenia. Wnioski te wymagają jednak dalszego potwierdzenia, ponieważ badanie mikrobioty endometrium jest trudne, a próbki mogą być narażone na zanieczyszczenie.

U mężczyzn również nasienie ma własną mikrobiotę. Gdy dominują w niej korzystne bakterie, wytwarzają one mniej związków prozapalnych i pomagają chronić DNA plemników. Z kolei, niektóre bakterie chorobotwórcze mogą nasilać stan zapalny i spowalniać ruchliwość plemników. Zależność ta nie jest jednak jeszcze dobrze poznana – dotychczasowe badania są ograniczone i wymagają dalszych analiz.

Jelita – ukryty element układanki?

Mikrobiota jelitowa również może mieć znaczenie dla płodności, wpływając na układ odpornościowy, gospodarkę hormonalną i metabolizm. U kobiet wielogruczołowy zespół metaboliczny jajników (wcześniej nazywany zespołem policystycznych jajników) zaburzenia mikrobioty jelitowej mogą sprzyjać stanowi zapalnemu, insulinooporności i zaburzeniom hormonalnym. Innym przykładem jest endometrioza– choroba, której często towarzyszą zaburzenia mikrobioty jelitowej. Mogą one wpływać na metabolizm estrogenów, nasilać stan zapalny i przyczyniać się do rozwoju zmian endometrialnych, potencjalnie utrudniając implantację zarodka w macicy.

Jak przywrócić równowagę?

W ramach profilaktyki warto ograniczać czynniki, które mogą zaburzać równowagę mikrobioty pochwy, nasienia i jelit. W przypadku potwierdzonego zakażenia bakteryjnego (zapalenia pochwy), lekarz może w razie potrzeby zalecić odpowiednie leczenie.
Trwają również badania nad metodami przywracania równowagi mikrobioty, takimi jak probiotyki. Ich wpływ na zwiększenie szans na ciążę nie jest jednak jeszcze jednoznacznie potwierdzony. A przeszczepy mikrobioty pozostają obecnie rozwiązaniem stosowanym wyłącznie w ramach badań klinicznych. W przyszłości analiza mikrobioty może pomóc lepiej dostosować leczenie do indywidualnych potrzeb par korzystających z procedur wspomaganego rozrodu. Podejście to jest nadal badane i wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach, zanim będzie mogło znaleźć zastosowanie w codziennej praktyce klinicznej.