Ewolucja mikrobioty jamy ustnej podczas podróży: wpływ środowiska, dysbioza i odporność

 1. Jak często podróżujemy w ciągu roku?

Według danych Komisji Europejskiej mieszkańcy UE w wieku 15 lat i więcej odbyli w 2024 r. prawie 1,2 mld podróży turystycznych z noclegiem, czyli średnio około trzech podróży na osobę rocznie¹. Tak częste podróżowanie ma znaczenie również z biologicznego punktu widzenia. Każda kolejna zmiana otoczenia oznacza bowiem kontakt z nowymi mikroorganizmami i może na krótki czas zaburzać równowagę ekosystemu mikroorganizmów. Wpływ podróżowania na mikrobiotę jelitową oraz biegunka podróżnych są dobrze poznane, natomiast znacznie mniej wiadomo o tym, jak podróże wpływają na mikrobiotę jamy ustnej – w tym mikroorganizmy związane ze śliną, językiem i płytką nazębną – choć to właśnie jama ustna jest jednym z głównych miejsc, w których organizm ma kontakt ze środowiskiem zewnętrznym. 

2. Dlaczego podróże mogą zmieniać mikrobiotę jamy ustnej

Jama ustna ma stały kontakt ze środowiskiem zewnętrznym, dlatego szybko reaguje na zmiany stylu życia i otoczenia. Choć mikrobiota jamy ustnej jest zazwyczaj dość stabilna, może zmieniać się pod wpływem diety, higieny jamy ustnej, rytmu dobowego, stresu czy stanu układu odpornościowego. Zdrowie jamy ustnej zależy od zachowania równowagi w obrębie mikrobioty (homeostazy). Kiedy ta równowaga zostaje zaburzona, mamy do czynienia z dysbiozą – zmianą składu lub funkcjonowania mikrobioty, która wiąże się zarówno z chorobami jamy ustnej, jak i chorobami ogólnoustrojowymi².
Podróżowanie może nasilać wiele takich zmian jednocześnie: pojawia się kontakt z nowym środowiskiem i innymi źródłami wody, zmienia się sposób odżywiania, a także otoczenie społeczne^3-4. Wszystko to może wpływać na żyjące w organizmie społeczności mikroorganizmów. Jama ustna jest początkiem przewodu pokarmowego, dlatego zachodzące w niej zmiany mogą również wpływać na mikrobiotę w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Obszerne badania przeprowadzone w wielu krajach wykazały, że mikroorganizmy z jamy ustnej mogą przedostawać się do jelit i je kolonizować częściej niż dotychczas uważano – nawet u osób zdrowych⁵.

3. Kiedy podróż oznacza kontakt z nowymi mikroorganizmami: dysbioza, zatrucie pokarmowe i biegunka

Jednym z dobrze znanych zagrożeń podczas podróży są ostre zakażenia przewodu pokarmowego, często wywoływane przez patogeny obecne w żywności lub wodzie. Mogą one przy tym zaburzać równowagę mikrobioty. Badania podłużne pokazują, że podróżowanie wpływa na skład mikrobioty, a epizody biegunki mogą zaburzać jej strukturę i zwiększać liczbę genów związanych z opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe. Takie zmiany mogą utrzymywać się przez wiele tygodni^6-7. Podróżowanie sprzyja również zasiedlaniu organizmu przez drobnoustroje wielolekooporne, zwłaszcza u osób doświadczających biegunki podróżnyc⁶. W większości niepowikłanych przypadków biegunka podróżnych ustępuje w ciągu kilku dni. Nie oznacza to jednak, że mikrobiota równie szybko wraca do wcześniejszego stanu. Badania pokazują, że po powrocie skład mikrobioty często stopniowo zbliża się do tego sprzed podróży, ale odzyskanie pierwotnej równowagi może zająć więcej czasu lub w ogóle nie być pełne. Co więcej, u części badanych osób związane z podróżowaniem zmiany dotyczące oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe utrzymywały się jeszcze przez wiele tygodni po początkowym zaburzeniu mikrobioty^{6, 8-9}.

4. Pytania, na które wciąż szukamy odpowiedzi: czas aklimatyzacji, stabilność i trwałość

Choć coraz więcej mówi się o wpływie podróży na mikrobiotę, nadal brakuje badań, które śledziłyby zmiany mikrobioty jamy ustnej u podróżujących na przestrzeni czasu. Badania szeregów czasowych mikrobioty jelitowej, prowadzone poza kontekstem podróży, pokazują, że jej skład może zmieniać się z dnia na dzień nawet wtedy, gdy warunki pozostają niezmienne. Dlatego potrzebne są częste pomiary wykonywane przez dłuższy czas, aby odróżnić naturalne wahania mikrobioty od rzeczywistych zmian wywołanych podróżowaniem⁴.

Dr Wendy Lin wykorzystała trwający rok międzynarodowy program edukacyjny do obserwacji zmian mikrobioty jamy ustnej w grupie studentów podróżujących po siedmiu regionach świata: Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Francji, Turcji, Kenii, Indiach i Chinach. Badanie to ma pomóc odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań dotyczących mikrobioty jamy ustnej, na które wciąż nie znamy odpowiedzi:

• Jak długo mikrobiota jamy ustnej potrzebuje, aby przystosować się do nowego środowiska?

• Czy podczas podróży mikrobiota jamy ustnej pozostaje względnie stabilna, czy też dynamicznie się zmienia?

• Jak szybko mikrobiota jamy ustnej wraca do stanu wyjściowego po powrocie z podróży?

• Czy nowo wprowadzone taksony lub warianty poszczególnych szczepów utrzymują się przez dłuższy czas?

Wnioski

Podróżowanie oznacza kontakt z innym środowiskiem i często także zmianę sposobu odżywiania. Dzięki temu pozwala w naturalny sposób obserwować, jak na takie zmiany reaguje ludzka mikrobiota. Badania mikrobioty jelitowej u podróżujących pokazują, że jej skład szybko zmienia się podczas podróży, a wystąpienie biegunki może dodatkowo zaburzyć jej strukturę. Po takich zmianach mikrobiota często wraca do wcześniejszego stanu z opóźnieniem lub nie odzyskuje go w pełni. Mikrobiota jamy ustnej – choć jako pierwsza ma kontakt z żywnością, wodą i mikroorganizmami ze środowiska – wciąż jest znacznie słabiej poznana pod tym względem. Badania podłużne prowadzone wśród podróżujących, z regularnym pobieraniem próbek mikrobioty jamy ustnej, mogą pomóc odpowiedzieć na podstawowe pytania dotyczące tego, jak mikrobiota przystosowuje się do nowych warunków, jak stabilna jest w czasie i jak długo utrzymują się zachodzące w niej zmiany. Pozwolą również sprawdzić, czy podróż pozostawia trwały ślad w mikrobiocie po powrocie do domu.