Wyglada na to, ze u pacjentów z NZJ zmiany zachodza nie tylko w bakteryjnych i wirusowych skladnikach mikrobioty. Wydaje sie, ze dochodzi równiez do zaburzen mykobioty, tj. wszystkich grzybów wystepujacych w ekosystemie jelitowym.

ZABURZENIA MIKROBIOTY

W wyniku badania przeprowadzonego z udziałem 235 pacjentów z NZJ i 38 zdrowych osób z grupy kontrolnej zwrócono uwagę na występowanie dysbiozy grzybiczej u chorych pacjentów – zwiększenie stosunku liczebności Basidiomycetes do Ascomycetes, zmniejszenie odsetka Saccharomyces cerevisiae i wzrost odsetka Candida albicans⁹. Uważa się, że u pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna rozwój grzybów zachodzi kosztem bakterii, wywołując zmniejszenie ich różnorodności. Ponadto wydaje się, że również oddziaływania pomiędzy tymi dwoma królestwami (bakterii i grzybów) ulegają ograniczeniu w porównaniu z oddziaływaniami obserwowanymi u zdrowych uczestników, uwydatniając tym samym zmiany zachodzące pomiędzy królestwami charakterystyczne dla NZJ. Chociaż dane dotyczące części mikrobioty złożonej z grzybów są wciąż bardzo niekompletne, te wstępne wyniki sugerują, że mykobiota odgrywa rolę w patogenezie NZJ. Dysbioza ta, charakteryzująca się zmianami w zakresie bioróżnorodności i składu, kumuluje się z dysbiozą bakteryjną.

CZY PRZYCZYNĄ TEJ DYSBIOZY MOŻE BYĆ URBANIZACJA?

W międzyczasie niektóre zespoły badawcze skoncentrowały się na powiązaniu obserwowanym pomiędzy gwałtownym postępem urbanizacji i wzrostem częstości występowania chorób autoimmunologicznych, w tym NZJ⁷. Wysunięto kilka hipotez, w tym jedną dotyczącą mykobioty: zachodnia dieta, bogata w węglowodany, sprzyja rozwojowi grzybów rodzaju Candida w jelitach; wpływ zanieczyszczeń atmosferycznych na obszarach miejskich może powodować zmniejszenie bioróżnorodności grzybów; jakość powietrza w miastach, które zawiera mniej niektórych przetrwalników (Actinomyces, Botrytis…) niż powietrze na obszarach wiejskich. Wydaje się, że urbanizacja nie tylko wpływa na mykobiotę, ale może również być powiązana z dysbiozą innych społeczności drobnoustrojów (bakterii, wirusów, pasożytów...).

Oprócz bakterii mikrobiota jelitowa sklada sie równiez z wirusów. Chociaz badania ukierunkowane na wirusy wciaz sa rzadkoscia, wystepowanie albo brak niektórych rodzin wydaje sie byc swoistym markerem choroby Lesniowskiego-Crohna i WZJG.

Drugim skladnikiem mikrobioty, który moze miec zwiazek z NZJ jest wirom (wirusowa skladowa mikrobioty), skladajacy sie zarówno z wirusów zakazajacych eukarionty i bakteriofagów zakazajacych komórki bakteryjne, które najczesciej sa przedmiotem badan. U pacjentów z NZJ obserwowano dysbioze tego wiromu: utrata róznorodnosci w polaczeniu z wieksza zmiennoscia wirusów jelitowych u pacjentów z choroba Lesniowskiego-Crohna. W badaniu przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii w 2015 r. stwierdzono równiez zwiekszenie liczby i róznorodnosci wiromu jelitowego u pacjentów z choroba Lesniowskiego- Crohna albo WZJG. ⁷

WPLYW BAKTERIOFAGÓW NA MIKROBIOTE BAKTERYJNA

Bakteriofagi sa dziesieciokrotnie liczniejsze niz bakterie i sa zaangazowane w dzialanie mikrobioty poprzez kontrolowanie liczby i róznorodnosci bakterii, co prowadzi do dzialania ochronnego albo szkodliwego: u pacjentów z choroba Lesniowskiego-Crohna rozwój bakteriofagów Caudovirales powiazany jest ze zmniejszeniem róznorodnosci bakterii i moze wplywac na dysbioze bakteryjna i zapalenie jelit⁸.

SYGNATURA WIROMU

Podczas gdy badania wiromu stanowia rzadkosc, badania ukierunkowane na wirusy eukariotyczne sa jeszcze rzadsze. W ramach jednego z nich porównano blone sluzowa jelita zdrowych osób z grupy kontrolnej z blona sluzowa je- lita nieleczonych mlodych pacjentów, u których wczesnie rozpoznano NZJ⁸, i zasugerowano, ze niektóre wirusy zakazajace eukarionty moga wplywac na poczatek zapalenia jelit i patogeneze NZJ, przy czym konkretna sygnatura zalezy od choroby: u pacjentów z WZJG wystepowalo wiecej wirusów z rodziny Hepadnaviridae niz u osób z grupy kontrolnej i pacjentów z choroba Lesniow- skiego-Crohna, a mniej wirusów z rodziny Polydnaviridae i Tymoviridae, u pacjentów z choroba Lesniowskiego- Crohna wystepowala wieksza liczba Hepeviridae (rodzina wirusów obejmujaca na przyklad HEV) i mniejsza liczba wirusów Virgaviridae w porównaniu do osobników z grupy kontrolnej. Nabycie wiromu o takich sygnaturach jest mozliwe na wczesnym etapie zycia (na przyklad poprzez diete), a w pózniejszym czasie moze zwiekszyc podatnosc gospodarza na NZJ⁸.

Z NZJ zwiazana jest podwójna dysbioza bakterii jelitowych, charakteryzujaca sie zmniejszeniem liczebnosci szczepów wywolujacych korzystne dzialanie i zwiekszeniem liczebnosci szczepów patogennych. Te zaburzenia skladu mikrobioty moga stanowic zarówno przyczyne, jak i skutek tych zaburzen, tworzac tym samym bledny krag.

U pacjentów z NZJ zaobserwowano zmiany strukturalne i funkcjonalne mikrobioty jelitowej. Sklad jest równiez rózny w przypadku pacjentów przechodzacych ostry epizod w porównaniu z pacjentami przechodzacymi remisje².

ZMNIEJSZENIE LICZBY KORZYSTNYCH BAKTERII I WZROST LICZBY PATOGENÓW

Pierwsza cecha: zmniejszenie stosunku liczby bakterii typu Firmicutes/Bacteroidetes. Obserwuje sie zmniejszenie liczby niektórych korzystnych bakterii typu Firmicutes, na przyklad zmniejszenie liczby Faecalibacterium prausnitzii, bakterii komensalnych wykazujacych wlasciwosci przeciwzapalne, w przypadku których zmniejszenie liczby wydaje sie byc markerem choroby Lesniowskiego-Crohna³ ; zmniejszenie liczby bakterii Firmicutes powszechnie obserwowane u pacjentów z NZJ⁴; znaczace zmniejszenie liczby Bacteroides fragilis (Bacteroidetes), bakterii, w przypadku których udowodniono dzialanie ochronne w modelach mysich wywolanego zapalenia jelita⁵. U pacjentów przechodzacych ostra faze NZJ wystepuje równiez mniejsza liczba bakterii Clostridium coccoides, Clostridium leptum, Faecalibacterium prausnitzii i Bifidobacterium². Druga cecha: nadmiar potencjalnie szkodliwych drobnoustrojów, w szczególnosci klasy Gammaproteobacteria i typu Actinobacteria. U jednego na trzech pacjentów z choroba Lesniowskiego-Crohna blona sluzowa jest atakowana przez szczep Escherichia coli nazywany adherentno-inwazyjnym szczepem Escherichia coli (Adherent-invasive Escherichia coli, AIEC)³. W przeciwienstwie do innych czynników zakaznych, szczepy te sa w stanie przekroczyc sluzowa bariere jelitowa, przylgnac do niej, a nastepnie zaatakowac komórki nablonka jelita oraz przetrwac i namnazac sie w makrofagach. Prowadzi to do wydzielania duzych ilosci TNFa, co z kolei powoduje stan zapalny.

DYSBIOZA: PRZYCZYNA CZY SKUTEK NZJ?

Podejrzewa sie, ze ta dysbioza bakterii jelitowych, która wydaje sie byc markerem NZJ, odgrywa role w patogenezie choroby. Badanie przeprowadzone na myszach z predyspozycjami genetycznymi w kierunku WZJG wykazalo dwustronna relacje pomiedzy ta choroba i dysbioza jelitowa⁶. Dysbioza bakteryjna moze zatem nie tylko przyczyniac sie do pojawienia sie NZJ, ale równiez moze byc wtórnym nastepstwem zapalenia jelit. Formulowano rózne hipotezy, majace wyjasnic to podwójne zjawisko: niektóre gatunki z typu Firmicutes maja wlasciwosci przeciwzapalne i sa glównymi producentami krótkolancuchowych kwasów tluszczowych (short-chain fatty cids, SCFA) – w szczególnosci maslanu – które stanowia glówny substrat do produkcji energii dla kolonocytów. Co wiecej, zmniejszenie liczby bakterii typu Firmicutes moze wywolywac albo nasilac miejscowe stany zapalne poprzez spadek stezenia cytokin przeciwzapalnych (kluczowych regulatorów odpornosci blony sluzowej) lub zmiane dzialania bariery okreznicy w wyniku niedoboru krótkolancuchowych kwasów tluszczowych⁴.

Dlaczego psychiatria interesuje się mikrobiotą?

To zainteresowanie jest stosunkowo nowe. Jego źródłem są opublikowane ponad dziesięć lat temu badania wykazujące, że niektóre czynniki stresowe mają wpływ na barierę jelitową i sprawiają, że jest ona bardziej przepuszczalna, umożliwiając tym samym przedostawanie się bakterii jelitowych do krwiobiegu. Zjawisko to prowadzi do wytwarzania na poziomie jelit cząsteczek biorących udział w procesie zapalnym, które następnie przemieszczają się do mózgu i zakłócają jego działanie. Ten stan zapalny zaburza proces syntezy serotoniny – wytwarzanego w jelitach i w ośrodkowym układzie nerwowym chemicznego przekaźnika związanego z depresją. Zamiast wytwarzać serotoninę, organizm wytwarza toksyczne substancje, które niszczą neurony i połączenia neuronalne. Jesteśmy przekonani, że zachwianie równowagi mikrobioty jelitowej może zapoczątkowywać tę kaskadę zdarzeń.

Jaki jest związek między mikrobiotą a zaburzeniami nastroju?

U osób z depresją występuje nadreprezentacja niektórych rodzin bakterii oraz bakterie niewystępujące u osób zdrowych i gatunki bakterii powiązanych ze zwiększeniem nasilenia epizodu depresyjnego. Wiemy również, że niektóre bakterie jelitowe syntetyzują dopaminę i serotoninę – dwie cząsteczki odpowiedzialne między innymi za regulację nastroju. Zachwianie równowagi tych bakterii może zatem wpływać na funkcjonowanie mózgu. Zaburzenie mikrobioty jelitowej może zatem być związane z rozwojem choroby depresyjnej lub nasileniem objawów. Dlatego właśnie mój zespół i ja mamy zamiar zbadać stosowanie probiotyków u pacjentów z depresją: chcemy sprawdzić, czy możemy złagodzić objawy depresji modulując mikrobiotę.

Od depresji do uzależnienia – czy to tylko jeden krok?

Związek między mikrobiotą jelit i uzależnieniem powinien zostać zbadany. Obecnie badania skupiają się głównie na uzależnieniu od alkoholu, o którym wiadomo, że zmienia barierę jelitową. Kilka lat temu naukowcy w Belgii wykazali, że istnieje korelacja między spożyciem alkoholu, uzależnieniem i mikrobiotą: u uzależnionych pacjentów z silnym zaburzeniem bariery jelitowej występowały najbardziej nasilone zaburzenia lękowe i depresyjne oraz najsilniejsza potrzeba picia. Byli to również pacjenci z największym ryzykiem nawrotu. Ich biota jelitowa różni się od mikrobioty pacjentów, u których ryzyko nawrotu jest małe. Francuscy badacze wykazali, że pektyna jabłkowa (rodzaj węglowodanu występującego głównie w skórce i pestkach jabłek) przywraca barierę jelitową u uzależnionych od alkoholu gryzoni. To obiecujące badanie jako pierwsze wykazało, że dieta może być czynnikiem ochronnym przeciwko uzależnieniu, choć wyniki nie mają jeszcze zastosowania do ludzi.

Pacjenci dwubiegunowi (tak jak schizofrenicy) wykazują zwiększone stężenie przeciwciał przeciwko grzybom (Saccharomyces cerevisiae i Candida albicans), które naturalnie występują w przewodzie pokarmowym. Występowanie określonego białka we krwi wskazuje, że bakterie zwykle bytujące w jelitach zdołały się przemieścić. Ponadto stężenia przeciwciał przeciwko drożdżom Saccharomyces cervisiae u nieleczonych wcześniej pacjentów są wyższe, niż u leczonych lekami przeciwpsychotycznymi. Obserwacje te umacniają hipotezę o związku pomiędzy chorobą i stanem zapalnym²⁶.

Czy należy podążać drogą edukacji żywieniowej?

Tak, bez wątpienia, według opinii psychiatrów, którzy korzystają z diety w celu zmniejszenia stanu zapalnego i przywrócenia równowagi mikrobioty jelitowej²⁷. Rzeczywiście, zaobserwowano związek diety zachodniej (wysokie spożycie węglowodanów i tłuszczu) z zaburzeniem aktywności neuronalnej i stanami zapalnymi. Z kolei dieta śródziemnomorska stanowi przykład godny stosowania: może chronić przed zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi, a także przed depresją. To samo można powiedzieć o spożywaniu kwasów omega-3.

Objawia się to nietypowym smutkiem, utratą zainteresowania, niemożnością wykonywania codziennych czynności, zwiększonym zmęczeniem, a towarzyszy temu podwyższone stężenie kortyzolu²², czyli zakłócenie odpowiedzi na stres..

U zwierząt brak mikrobioty jelitowej (lub jej zaburzenie) jest powiązany z objawami depresyjnymi i zachwianiem równowagi neuroprzekaźników (serotoniny, dopaminy, GABA). Co więcej, cząsteczki wywołujące stan zapalny, wytwarzane przez bakterie jelitowe i występujące w nadmiarze we krwi, zdają się być bezpośrednio związane z rozwojem depresji²³. Choć przeprowadzono ich tylko kilka, badania z udziałem ludzi wydają się ujawniać sygnaturę bakteryjną: niedawno badacze odkryli na przykład, że niska liczebność pewnych rodzajów bakterii w jelitach (Coprococcus i Faecalibacterium) jest związana z poczuciem niskiej jakości życia u pacjentów chorujących na depresję.

Spokojne jelita, spokojna głowa

Podawanie niektórych psychobiotyków, takich jak Lactobacillus i Bifidobacteria (bakterie należące do typu Firmicutes, które występują w małej liczbie u osób chorych) może być korzystne i może być stosowane jako uzupełnienie stosowanego obecnie leczenia przeciwdepresyjnego i przeciwlękowego. Wstępne wyniki są zachęcające: długotrwałe stosowanie może złagodzić objawy depresyjne i trudności psychologiczne, nie powodując zdarzeń niepożądanych²⁴.

Zmień listę zakupów

Wydaje się, że przetworzone produkty o wysokiej zawar tości glukozy mogą zwiększać skłonności do depresji. U pacjentów z depresją prebiotyki (głównie galaktooligosacharydy znajdujące się w czerwonej fasoli, ciecierzycy i karczochach) mogą działać korzystnie poprzez stymulowanie wzrostu bifidobakterii²⁵. Wybór owoców, warzyw i ryb (bogatych w kwasy tłuszczowe omega-3) może przywrócić mikrobiotę, uregulować procesy prozapalne, a przez to korzystnie wpłynąć na nastrój. Kurkuma może obniżać stężenie kortyzolu w ślinie i zwiększać różnorodność bioty jelitowej, w efekcie wpływając pozytywnie na stan psychiczny i zachowanie.

Również w tym przypadku wśród licznych przyczyn takiego stanu rzeczy znajduje się dysbioza jelit! Prowadzi do zwiększenia przepuszczalności jelit i zakłócenia odpowiedzi na stres, jak również do zwiększenia aktywności zapalnej.

Wszystkie drogi prowadzą do mikrobioty¹⁵

Naukowcy są zgodni co do tego, że bakterie jelitowe odgrywają rolę w tym procesie. Jednak zgodnie z badaniami naukowymi na zwierzętach mikrobiota może zarówno wywoływać lęk, jak i działać przeciwlękowo¹⁶. Stosowanie antybiotyków, które zaburzają i wyniszczają biotę układu pokarmowego, może być powiązane z rozwojem zaburzeń lękowych albo na odwrót – zmniejszać poziom niepokoju u zwierząt.

Biota jest badana „na oślep”

W modelach zwierzęcych antybiotyki zdają się zmniejszać lęk w trakcie okresu leczenia. Niestety wczesne zaburzenie mikrobioty jelit podaniem antybiotyków może prowadzić do zmian behawioralnych, które będą się utrzymywać w wieku dorosłym^17,18. Niektóre szczepy probiotyczne mogą wykazywać również działanie przeciwlękowe. Przeszczep mikrobioty jelitowej może natomiast zmniejszyć poziom lęku¹⁹. Wszystkie te wyniki należy jednak jeszcze potwierdzić u ludzi.

Co jeść, żeby utrzymać „zen”?

Sfermentowane produkty spożywcze, takie jak sery, jogurty, kefir, kombucza czy sos sojowy są doskonałym źródłem probiotyków i prebiotyków. Działają jak leki przeciwzapalne wzmacniając integralność bariery jelitowej, poprawiając skład i działanie bakterii jelitowych oraz stymulując komórki odpornościowe w przewodzie pokarmowym. Probiotyki zmniejszają częstość występowania nasilenie objawów lękowych w modelach szczurzych. U ludzi obniżają stężenie kortyzolu w moczu²¹. U osób zdrowych, bez zaburzeń psychiatrycznych, spożycie sfermentowanego mleka prowadzi do zmian aktywności mózgu

Uzdrawianie - CIAŁA I UMYSŁU²⁰ 

^{Psychobiotyki to żywe mikroorganizmy (na przykład bakterie), które po ich spożyciu wywierają korzystny efekt na zdrowie pacjentów z zaburzeniami psychiatrycznymi, psychologicznymi lub neurologicznymi.}

^{W skrócie, są one probiotykami, które mogą mieć właściwości psychotropowe i regulować oś jelitowo-mózgową poprzez:}

Objawy pojawiają się na wczesnym etapie życia i obejmują deficyt komunikacji, zaburzenia komunikacji społecznej i zaburzenia behawioralne, a także zachowania powtarzalne. Na tle populacji ogólnej osoby dotknięte tym schorzeniem są bardziej podatne na zaburzenia ze strony układu pokarmowego (biegunka, ból brzucha, zaparcie), których nasilenie zdaje się być powiązane z objawami choroby.

Mikrobiologiczna „sygnatura”?

Biota dzieci autystycznych wydaje się być mniej zróżnicowana, niż mikrobiota innych dzieci: zawiera mniej bakterii uważanych za korzystne, takich jak Bifidobacterium, za to więcej innych rodzajów (Lactobacillus, Clostridium). Ponadto w jelitach dzieci autystycznych wydaje się znajdować więcej grzybów z rodzaju Candida (zwłaszcza z gatunku Candida albicans). Grzyb ten wytwarza amoniak i toksyny, które mogą wpływać na funkcjonowanie mózgu i nasilać zaburzenia wywołane bakteriami jelitowymi.

Szereg czynników ryzyka

U zwierząt wysokotłuszczowa dieta matki podczas ciąży może być powiązana z zachwianiem równowagi mikrobioty jelitowej – nazywanym „dysbiozą” – i rozwojem zaburzeń autystycznych u potomstwa. Dzieci urodzone poprzez cesarskie cięcie, które otrzymywały dużo antybiotyków, również wydają się być obarczone większym ryzykiem rozwoju tych zaburzeń. Dobra wiadomość jest taka, że karmienie piersią przez co najmniej sześć pierwszych miesięcy życia może zmniejszyć to w późniejszym wieku.

Mikrobiota: obiecująca metoda leczenia?

Badanych jest kilka dróg: na przykład probiotyki, które mogą łagodzić zaburzenia ze strony układu pokarmowego oraz objawy autyzmu, podobnie jak niektóre antybiotyki. Pomimo znaczącego ryzyka zakażenia, również przeszczep mikrobioty jelitowej¹⁰ może być przydatny w ograniczeniu zachowań autystycznych i powiązanych zaburzeń ze strony układu pokarmowego⁷ u dzieci i młodzieży. Bardzo interesująca jest też kwestia diety. Przyjmowanie suplementów zawierających kwasy omega-3 może korzystnie wpłynąć na zachowanie. Dieta pozbawiona glutenu lub białek mleka, a także wysokotłuszczowa dieta niskowęglowodanowa (nazywana dietą „ketogeniczną”) może zwiększać towarzyskość i zdolność komunikowania się oraz ograniczać zachowania stereotypowe.

Badania prowadzone nad osią jelitowo- mózgową powoli ujawniają procesy wykorzystywane przez bakterie jelitowe do komunikacji z mózgiem. Wiemy już, że wymiana między mózgiem a jelitami jest oparta o cztery główne ścieżki: neuronalną, hormonalną, immunologiczną i metaboliczną. Te dwa „narządy” komunikują się za pośrednictwem nerwu błędnego, który przebiega od czaszki do brzucha i odgrywa rolę w szeregu czynności życiowych, takich jak np. częstość akcji serca. Pacjenci, którzy przeszli zabieg ablacji nerwu błędnego, są jednocześnie mniej narażeni na powstawanie zaburzeń neurologicznych.

Oś jelita-mózg²: co to takiego?

Bakterie jelitowe komunikują się z mózgiem, wytwarzając cząsteczki chemiczne zwane „neuroprzekaźnikami” (serotonina, dopamina, GABA3). Te cząsteczki pochodzenia mikrobiologicznego nie oddziałują bezpośrednio na mózg, który jest odizolowany i chroniony przez błonę nazywaną barierą krew-mózg. Wygląda na to, że neuroprzekaźniki wytwarzane przez bakterie jelitowe oddziałują na komórki wyściełające ściany układu pokarmowego, które następnie przekazują przenoszoną przez nie wiadomość do ośrodkowego układu nerwowego poprzez znajdujące się w przewodzie pokarmowym neurony połączone z mózgiem. Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (short chain fatty acids, SCFA) są substancjami biologicznymi wytwarzanymi przez bakterie okrężnicy podczas procesu fermentacji błonnika pokarmowego⁴, a niektóre z nich wykazują korzystne i ochronne działanie. Odgrywają one istotną rolę w komunikacji między tymi dwoma narządami, oddziałując bezpośrednio na mózg.

Alternatywne szlaki

Inne możliwe ścieżki obejmują układ odpornościowy i krwiobieg. Dzięki SCFA bakterie jelitowe mogą stymulować niektóre białe krwinki odpowiedzialne za obronę naszego organizmu. Krwinki te wytwarzają następnie przekaźniki chemiczne (cytokiny), które mogą przenikać przez ścianę jelita, przejść do krwiobiegu i przekroczyć barierę krew-mózg. Mogą one oddziaływać na mózg, głównie na obszary biorące udział w regulowaniu odpowiedzi na stres. Mózg oddziałuje na jelita poprzez modulowanie wydzielania, perystaltyki i przepływu krwi, wpływając tym samym na przepuszczalność jelit⁵ .

Czy istnieje związek między mikrobiotą a pracą mózgu?

Wszystkie badania prowadzone na zwierzętach wykazują, że bakterie jelitowe wpływają na rozwój mózgu przez całe życie: powstawanie nowych neuronów, rozwój nowych połączeń neuronalnych⁶, wpływ na szybkość przewodzenia sygnałów elektrycznych przesyłanych przez neurony, pamięć, interakcje społeczne, regulacja wydzielania hormonu stresu (kortyzolu)... Bez bakterii nasz mózg byłby pod presją i bardziej podatny na czynniki zakaźne czy toksyczne cząsteczki⁷.

Polecane przez naszą społeczność

Czy możemy mieć nadzieję, że kiedyś możliwe będzie leczenie chorób metabolicznych poprzez wpływ na mikrobiotę jelitową?

W XXI wieku odkryto nowy narząd: mikrobiotę jelitową. Dlatego właśnie probiotyki, które wpływają na naszą florę, dają nam dużą nadzieję. Jest jednak zbyt wcześnie, aby rozważać podawanie probiotyków w kategorii niezależnej metody leczenia – mogą one w pewnym zakresie wpływać korzystnie na choroby metaboliczne. Najpierw jednak trzeba wyodrębnić grupy pacjentów ze zdefiniowanymi cechami charakterystycznymi (biologicznymi i społeczno-ekonomicznymi). Następnie trzeba zidentyfikować określone bakterie, mogące pełnić funkcję biomarkerów diagnostycznych. Na koniec należy przeprowadzić zakrojone na szeroką skalę badania kliniczne o sprecyzowanych celach (na przykład dotyczących obniżania glikemii). Pewne bakterie brane są pod uwagę, jednak na tę chwilę żadna nie okazała się wystarczająco skuteczna; w szczególności żadna z nich nie wykazała skuteczności w obniżaniu masy ciała. Przy obecnym stanie wiedzy możemy oczekiwać, że za jakieś 10 lat na rynku pojawią się probiotyki zapobiegające cukrzycy.

Jakie przeszkody należy pokonać, aby zarządzać mikrobiotą „à la carte”?

Dzięki postępom nauki takim jak opracowanie skutecznych algorytmów, które umożliwiają analizowanie olbrzymich ilości danych, wyeliminowa no bariery technologiczne. Ograniczenia leżą gdzie indziej: z jednej strony w możliwości wyhodowania i rozmnożenia identycznych szczepów bakterii (żywego produktu o ograniczonym okresie przydatności) po zidentyfikowaniu ich jako potencjalnie skutecznych, a z drugiej strony istotną rolę odgrywają aspekty regulacyjne, ponieważ są to organizmy, które mogą potencjalnie rozprzestrzenić się i wywołać epidemię. Niektóre bakterie mogą być nieszkodliwe w perspektywie długoterminowej, inne niedawno zidentyfikowane wymagają dalszej oceny. W każdym razie indywidualna różnorodność niekoniecznie stanowi ograniczenie: leczenie choćby 1% otyłych pacjentów byłoby już wielkim sukcesem.

Jakie obszary dotyczące mikrobioty pozostały do zbadania?

Probiotyki jako preparaty zwiększające skuteczność leczenia. W 2017 roku nasz w ramach badań na myszach wykazał, że mikrobiota zwiększa aktywność GLP-1, hormonu jelitowego, który stanowi arsenał leczenia w cukrzycy typu 2, na który niektórzy pacjenci są oporni. Inne możliwości mogą być związane z błonnikiem pokarmowym i polifenolami (znajdującymi się w winogronach i granatach), dwoma elementami, które pozytywnie modulują mikrobiotę, bądź podawanie ich wraz ze składnikami mineralnymi albo innymi substancjami czynnymi jako tak zwane kobiotyki. Ostatni obszar to próba uzyskania synergizmu działania poprzez zastosowanie synbiotyków (połączenia probiotyków i prebiotyków).

Są to interesujące strategie, które mogą poprawić tolerancję i skuteczność leczenia.