Czym jest prebiotyk?

Pierwszą „oficjalną” definicję prebiotyków zaproponowano w 1995 roku. Od tamtego czasu uległa ona zmianie, a to dzięki większej wiedzy na temat roli i działania mikrobioty w organizmie ludzkim^{1, 2}.

Krótka historia definicji

W 1995 roku pierwszą definicję prebiotyków sformułowało dwóch badaczy: Glenn Gibson i Marcel Robertfroid³. Zgodnie z ich twierdzeniem chodzi o „niepoddające się trawieniu związki wchodzące w skład pożywienia o dobroczynnym działaniu na zdrowie gospodarza, które w specyficzny sposób stymulują wzrost i/lub działanie jednego lub więcej mikroorganizmów znajdujących się w okrężnicy”. Definicja ta była następnie kilkakrotnie aktualizowana, aż w 2016 roku podczas międzynarodowego panelu eksperckiego przyjęto wersję: „podłoże selektywnie wykorzystywane przez mikroorganizmy jako pożywka i mające dobroczynny wpływ na zdrowie”⁴.

Czyli prebiotyki to substancje, które w ukierunkowany sposób „karmią” niektóre mikroorganizmy mikrobioty, wspierając te, których działanie jest dobroczynne dla naszego organizmu. Działając w ten sposób, sprzyjają naszemu zdrowiu. Nie są to więc substraty (substancje odżywcze) następnie wykorzystywane przez mikroorganizmy mikrobioty⁵, a tym bardziej nie chodzi też o bakterie, które mogłyby wywołać chorobę, tak jak niektóre gatunki bakterii, np. clostridia czy E. coli!⁶

Co się zmieniło, a co zostało? Prebiotyki wczoraj i dziś

Zgodnie z definicją z 1995 roku tylko niektóre substancje z rodziny cukrów mogłyby być uważane za prebiotyki⁷. Termin „substrat”, który eksperci w niedawnym czasie uznali za bardziej adekwatny, rozszerza pojęcie prebiotyków poza grupę cukrów o wszystko, co stanowi pożywienie dla bakterii mikrobioty i ma dobroczynny wpływ na zdrowie^{8, 9}.

Ponadto prebiotyki mogą działać również w innych częściach ciała, gdzie znajduje się mikrobiota, jak w jelitach. Mogą też działać na skórze, w jamie ustnej lub w waginie¹⁰.

Mikroorganizmy, na które nakierowane są prebiotyki, nie zostały wskazane ani w pierwszej, ani też w najnowszej definicji. Wcześniej wskazywano na bifidobakterie i bakterie Lactobacillus, znane ze sprzyjającego działania na zdrowie, które jednocześnie były wykorzystywane jako probiotyki¹¹. Do dziś są to najczęściej badane i wykorzystywane gatunki, na które ukierunkowane jest działanie prebiotyków. Obecnie wiadomo jednak, że prebiotyki są poddawane metabolizmowi przez inne gatunki, przez co również mogą poprawiać nasz stan zdrowia¹². Badacze zajmują się prebiotykami stymulującymi takie gatunki jak Propionibacterium, Faecalibacterium, Eubacterium, Akkermansia czy Roseburia^{13, 14}.

Wymogi do uzyskania miana „prebiotyku”

Mimo że definicja prebiotyków została w znaczny sposób poszerzona , nie znaczy to, że prebiotykiem można nazwać wszystko!

Aby dana substancja została uznana za prebiotyk, jej budowa chemiczna musi być w pierwszej kolejności dobrze opisana. Laboratoryjne badania przedkliniczne, a następnie doświadczenia kliniczne z udziałem ludzi muszą zostać przeprowadzone w celu potwierdzenia tych oto hipotez:

• są odporne na działanie enzymów trawiennych (np. kwasów żołądkowych lub żółci), dzięki czemu są w stanie w niezmienionej postaci dotrzeć do mikrobioty, na którą działają, takiej jak mikrobiota jelitowa;
• działają w selektywny sposób i działają na wybrane mikroorganizmy;
• wywołują zmiany w mikrobiocie i mają mierzalny dobroczynny wpływ na zdrowie;
• można je skutecznie stosować bez wywoływania efektów ubocznych .

Źródła, znaczenie, sposób działania itd. – cała wiedza na temat prebiotyków

Dowiedz się, czym są prebiotyki, gdzie można je znaleźć i jakie jest ich mające dobroczynny wpływ na zdrowie działanie na nasze mikroorganizmy.

Trochę chemii: czym są prebiotyki? Obecnie uznaje się, że składniki uważane za prebiotyki wchodzą przeważnie w skład rodziny cukrów złożonych: oligosacharydów i polisacharydów^{25, 26}. Oligosacharydy to związki lub polimery wielu cukrów prostych lub monosacharydów (przeważnie 3–10), tj. glukoza, fruktoza, galaktoza itd. Polisacharydy mogą zawierać ich ponad 20²⁷. Ponadto niektóre rzadziej wykorzystywane prebiotyki zawierają jedynie po dwa cukry. Nazywamy je disacharydami.

Główne prebiotyki to

FOS (w tym inulina) oraz GOS to prebiotyki, których działanie na mikroorganizmy mające dobroczynne działanie na mikrobiotę jelitową i na zdrowie należą do najlepiej poznanych z naukowego punktu widzenia. Dlatego też są to obecnie „faworyci” wśród prebiotyków^{32, 33}. W celu osiągnięcia pożądanych efektów u osoby dorosłej zalecana dawka prebiotyku wynosi 5–8 g FOS lub GOS na dzień³⁴.

Inne substancje są testowane pod kątem ich działania jako potencjalne prebiotyki. Są to np.:

• inne cukry złożone będące włóknami: ksylooligosacharydy (XOS), izomaltooligosacharydy (IMO), polidekstroza, oligoza, sacharydy sojowe (SBOS), beta-glukany, pektyna itd.;
• pochodne skrobi, tj. poliole: sorbitol, maltitol itd.;
• wielonienasycone kwasy tłuszczowe;
• polifenole: np. kakao lub herbata^{35, 36, 37, 38} .

Gdzie dokładnie można je znaleźć?

Prebiotyki są w naturalny sposób obecne w licznych produktach spożywczych pochodzenia roślinnego lub w mleku matki. Bywają też dodawane do żywności w formie batonów, płatków, napojów oraz produktów mlecznych, ale też w pożywieniu dla niemowląt⁴¹. Są też dostępne w postaci suplementów diety⁴², pojedynczo lub w połączeniu z probiotykami, witaminami, minerałami albo wyciągami z roślin itd.

Cukry naturalne i prebiotyki

Liczne owoce, warzywa, zboża i inne produkty żywnościowe naturalnego pochodzenia stanowią źródło prebiotyków. Niektóre z nich to:

• karczoch, korzeń cykorii, por, szparag (zawierają inulinę);
• banan, czosnek, cebula, miód, pszenica (zawierają FOS);
• mleko sojowe i owsiane, orzechy nerkowca, rośliny strączkowe, ciecierzyca i orzechy pistacjowe (zawierają GOS)^{43, 44}.

Żywność ta ma niewielką zawartość prebiotyków, a jej okazjonalne spożycie nie może mieć znaczącego wpływu na zdrowie⁴⁵.

Nasi przodkowie prowadzący łowiecko-zbieracki tryb życia spożywali sporo żywności zawierającej naturalne prebiotyki i mogli przyjmować ich nawet 135 g dziennie. Stanowczo nie jesteśmy dziś w podobnej sytuacji, jeżeli chodzi o nasz współczesny zachodni sposób odżywiania się, który zapewnia nam dzienne ich spożycie na poziomie 1–4 g w Stanach Zjednoczonych i 3–11 g w Europie⁴⁶.

Prebiotyki są więc dziś produktem wytwarzanym przemysłowo, albo samodzielnie na bazie żywności bogatej w substancje prebiotyczne, albo na skutek połączenia cukrów takich jak fruktoza, laktoza lub sukroza^{47, 48, 49}.

Do czego służą prebiotyki?

Spróbujmy sobie wyobrazić naszą mikrobiotę jako ogród. Możemy wówczas powiedzieć, że prebiotyki działają jak „nawóz”, który sprzyja wzrostowi pięknych roślin zamiast chwastów! A korzyści z tego czerpie cały organizm.

Jak każdy nawóz, prebiotyki nie są „konieczne”, aby nakarmić mikroorganizmy mikrobioty. Pozwalają jednak stymulować wzrost i poprawne działanie tych, które mają dobroczynny wpływ na zdrowie. Oznacza to, że sprzyjają przywróceniu równowagi mikrobioty, w szczególności poprzez wzrost bakterii, które mają korzystny wpływ, na koszt bakterii patogennych. Wszystko to daje mikrobiocie możliwość, aby zagwarantowała należyty przebieg procesów trawiennych, wchłaniania substancji odżywczych, wspierania naturalnej ochrony organizmu itd.^{50, 51}

Prebiotyki podczas procesu fermentacji wspierają również wydzielanie przez bakterie substancji sprzyjających poprawnemu funkcjonowaniu organizmu i zdrowiu⁵². Mowa tu m.in. o mleczanach i krótkołańcuchowych kwasach tłuszczowych (SCFA), tj. oktanie, propionianie i maślanie, które działają w środowisku jelitowym, a wraz z krwią przedostają się również do innych części ciała⁵³. Stanowią one źródło energii dla organizmu i mają duże znaczenie dla naszego zdrowia, utrzymując integralność bariery ochronnej jelit oraz regulując metabolizm cukrów i tłuszczów⁵⁴.

Na koniec produkcja SCFA obniża pH (kwasowość) jelit, co również sprzyja zdrowiu, przyczyniając się do poprawy wchłaniania substancji odżywczych oraz zapewniając skuteczną ochronę przed zarazkami^{55, 56}.

Jak prebiotyki mogą wpływać na poprawę zdrowia?

Prebiotyki stanowią przedmiot badań naukowych stosunkowo od niedawna, dlatego wyniki badań klinicznych dotyczących ich wpływu na zdrowie nie są tak liczne jak te dotyczące probiotyków⁵⁹. Nasuwają one jednak wniosek, że dzięki swojemu wpływowi na wzrost i metabolizm bakterii korzystnie działających na mikrobiotę⁶⁰ prebiotyki mają swój udział w wielu ważnych funkcjach organizmu niezbędnych do walki z zaburzeniami różnego typu⁶¹.

Dynamiczny rozwój badań w poszukiwaniu nowych korzyści

Obecnie prowadzone są badania nad innymi potencjalnie korzystnymi działaniami prebiotyków dla zdrowia, głównie z udziałem zwierząt, a ich wstępne wyniki są obiecujące. Prebiotyki mogą na przykład przeciwdziałać zmianom złośliwym komórek. Produkty ich fermentacji, np. maślan, miałyby bowiem działać zapobiegawczo przeciw rakowi jelita grubego. Niektóre prebiotyki mogą też poprawiać pamięć i koncentrację u osób w wieku dojrzałym, a co za tym idzie – spowalniać zanik funkcji poznawczych w przypadku takich chorób jak Alzheimer. W końcu być może przyczyniają się też do obniżenia stężenia trójglicerydów we krwi, co powinno mieć pozytywny wpływ na stan układu krwionośnego. Choć dowodów na dobroczynny wpływ prebiotyków jest coraz więcej, wydanie oficjalnych zaleceń dotyczących stosowania prebiotyków przez społeczność naukową będą jeszcze poprzedzać liczne badania naukowe^{85, 86}.

Polecane przez naszą społeczność

BMI 22.52-Nov 22

Łuszczyca to choroba skóry o podłożu zapalnym spowodowana zbyt szybkim odnawianiem się naskórka. Predyspozycje genetyczne, związane z różnymi czynnikami, w tym z zaburzeniem równowagi mikrobioty, zwiększają prawdopodobieństwo jej wystąpienia.

Łuszczyca jest przewlekłą chorobą, charakteryzującą się naprzemiennie pojawiającymi się rzutami i okresami remisji, o zmiennej długości i nasileniu.

Naskórek odnawia się zbyt szybko

W zdecydowanej większości przypadków łuszczyca objawia się czerwonymi płatami pokrytymi białymi łuskami, zlokalizowanymi przede wszystkim na łokciach, kolanach, skórze głowy i dolnej części pleców. Chociaż nie jest to choroba ani poważna ani zakaźna, jednak jest uciążliwa i znacznie obniża jakość życia.

Zubożona mikrobiota jelitowa

Mechanizm pojawiania się stanu zapalnego, który występuje w przypadku łuszczycy został już poznany. U osób z łuszczycą naskórek zastępowany jest w czasie 4 do 6 dni zamiast prawidłowego okresu 3 tygodni. Prowadzi to do nagromadzenia się martwej skóry i miejscowego stanu zapalnego.

Natomiast wciąż pomimo zidentyfikowania kilku genetycznych i środowiskowych czynników ryzyka, przyczyna choroby pozostaje nieznana. Poza tym teraz musimy dowiedzieć się jak te czynniki ryzyka oddziałują na siebie. Stres, niektóre leki (leki beta-blokery, leki obniżające ciśnienie krwi, interferon alfa, itp.) oraz wybrane infekcje górnych dróg oddechowych zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia rzutu choroby. Podkreśla się również rolę mikrobioty jelitowej i skórnej. Zaobserwowano zaburzenia równowagi w składzie mikrobioty skóry zlokalizowanej na zmianach łuszczycowych w porównaniu ze skórą na której nie występują zmiany chorobowe. Poza tym uważa się, że choroba nie jest związana z żadnym, szczególnym patogenem.

Wydaje się także, że mikrobiota jelitowa kontroluje stan zapalny skóry poprzez zmianę odpowiedzi immunologicznej. Dokładne mechanizmy molekularne pozostają jednak w dużej mierze nieznane. Podejrzewa się, że bakterie wykazujące działanie prozapalne, których ilość jest zwiększona powodują powstanie stanu zapalnego.

Brak lekarstwa

Obecnie nie istnieje lekarstwo na łuszczycę.

Aktualnie terapia polega na stosowaniu leków zawierających kortykosteroidy i analogi witaminy D3 co jest połączone ze stosowaniem kremów nawilżających, ale jej stosowanie jest ograniczone. W przypadku ciężkich postaci choroby można zastosować inne leczenie, którego przebieg powinien być dokładnie monitorowany. Prowadzone są badania w celu oceny wpływu probiotyków na miejscowe zapalenie skóry i dysbiozę.

Trądzik jest spowodowany zmianami hormonalnymi związanymi z zaburzeniem równowagi mikrobioty skóry i zwiększeniem ilości bakterii: Propionibacterium acnes. Najczęściej występuje w okresie dorastania.

Chociaż zmiany trądzikowe w 95% przypadków dotyczą twarzy, można je zaobserwować również na plecach, szyi i przedniej stronie klatki piersiowej. Trądzik dotyka jedną czwartą dorosłych ludzi, w szczególności kobiety.

Różne stadia

Trądzik to choroba mieszków włosowych, które łączą włosy z gruczołem wytwarzającym łój. Choroba charakteryzuje się różnego rodzaju zmianami, w zależności od stadium mogą nimi być: zaskórniki zamknięte i otwarte, będące pierwszym stadium trądziku, a następnie wraz z nasileniem się stanu zapalnego pojawiają się grudki i krosty.

Rola mikrobioty skórnej

Genetyka, hormony, higiena .... Istnieje wiele przyczyn trądziku, ale wszystkie mają jedną wspólną cechę: udział bakterii Propionibacterium acnes w rozwoju choroby. Ten mikroorganizm, występujący naturalnie na skórze, namnaża się pod wpływem nadmiaru łoju i zaburza równowagę mikrobioty skóry. Skóra reaguje na tę dysbiozę poprzez wywołanie stanu zapalnego.

Udowodniono związek przewlekłych schorzeń skórnych z innymi stanami chorobowymi. Dotyczy to również trądziku: pacjenci zgłaszają większy niż w populacji ogólnej poziom stresu, lęku i częściej diagnozuje się u nich depresję, co wiąże się z zaburzeniami czynnościowymi układu pokarmowego. Ostatnio powstała hipoteza interakcji osi „skóra-mózg-skóra", której brak równowagi prowadzi do miejscowej i ogólnej dysbiozy i nasilenia stanów zapalnych.

Leczenie „na miarę”

Leczenie trądziku zależy od jego nasilenia i komponenty psychologicznej. Leczenie miejscowe i/lub doustne (antybiotyki lub izotretinoina) stosowane w połączeniu z prawidłową higieną zazwyczaj daje dobre wyniki. Jednak wraz z pojawieniem się oporności na antybiotyki, konieczne stało się poszukiwanie bezpiecznej i skutecznej alternatywy. Przez kilka lat prowadzono badania z udziałem probiotyków (stosowanych miejscowo lub doustnie) w celach terapeutycznych. W wielu przypadkach wykazano szczególnie korzystne działanie pałeczek kwasu mlekowego (Lactobacillus acidophilus i Lactobacillus paracasei) na ciągłość skóry, wrażliwość skóry oraz nawilżenie i funkcjonowanie naskórka.

Toczeń, zwany także toczniem układowym lub rozsianym toczniem rumieniowatym należy do grupy chorób autoimmunologicznych. W tym schorzeniu mikrobiota układu pokarmowego może odrywać pewną rolę.

Liczba osób chorujących na toczeń jest trudna do określenia. Szacuje się, że jego częstość występowania w populacji światowej wynosi od 10 do 150 przypadków na każde 100 000 mieszkańców, z czego większość stanowią kobiety (85%).

Kiedy układ odpornościowy atakuje własne komórki

Z nieznanych przyczyn, układ odpornościowy u osób chorujących na toczeń wytwarza autoprzeciwciała, które indukują reakcje zapalne i zmiany chorobowe które mogą wystąpić w każdej tkance organizmu. Toczeń charakteryzuje się szeroką gamą objawów: zmęczeniem, wykwitami skórnymi, bólami stawów, suchymi oczami, wypadaniem włosów, zakrzepicą, gorączką, zapaleniem opłucnej i osierdzia. Choroba przebiega rzutami o różnym czasie trwania i intensywności, które przeplatają się z okresami remisji. Diagnozę potwierdza się przez badanie krwi, a zasięg uszkodzenia mierzy się za pomocą badań obrazowych.

Czynniki predysponujące poznane, ale przyczyna wciąż nieznana

Chociaż przyczyny tocznia pozostają nieznane, zidentyfikowano kilka czynników predysponujących tj.: estrogen, predyspozycje genetyczne, niektóre leki, promienie UV, stres i niektóre wirusy (wirus Epsteina-Barr). Prace naukowe opisują również rolę mikrobioty jelitowej. Zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej ( dysbiozę ) zaobserwowano u pacjentów z toczniem podczas fazy remisji. Mikrobiota może także wpływać na produkcję autoprzeciwciał.

Łagodzenie i zmniejszenie ilości ataków choroby

Nie ma leków na tocznia. Jednakże łączenie kilku leków (niesteroidowych środków przeciwzapalnych, leków przeciwmalarycznych, kortykosteroidów, leków immunosupresyjnych i przeciwciał monoklonalnych, w zależności od ciężkości przebiegu choroby) łagodzi ataki choroby, ogranicza powikłania i wydłuża okresy remisji. Stosowane jednocześnie łagodniejszego i długotrwałego leczenie zapobiega nawrotom. Jeśli rola mikrobioty zostanie potwierdzona, modulowanie jej poprzez dietę lub probiotyki może być obiecującą opcją terapeutyczną.

Reumatoidalne zapalenie stawów określa się jako przewlekłą chorobą zapalną, która obejmuje wiele stawów. Jednymi z możliwych przyczyn choroby są zaburzenia mikrobioty jelitowej oraz predyspozycje genetyczne.

Około 1% populacji ludzi dorosłych cierpi na reumatoidalne zapalenie stawów (RZS). Poza tym kobiety chorują częściej niż mężczyźni.

Choroba autoimmunologiczna

RZS jest chorobą autoimmunologiczną przebiegającą rzutami (z nawrotami) i powodującą utrzymujące się stany zapalne stawów, przede wszystkim stóp i dłoni. Obrzęk, ból i sztywność stawów stanowią jej główne objawy. Jeżeli u pacjenta nie zastosowano leczenia, RZS rozprzestrzenia się na inne stawy stopniowo je deformując a nawet niszcząc.

Predyspozycje genetyczne w połączeniu z brakiem równowagi mikrobioty

Chociaż istnieją geny predysponujące do wystąpienia RZS, bez udziału innych czynników ryzyka, nie są one w stanie same wywołać choroby. Współdziałają zatem z czynnikami środowiskowymi, wśród których coraz częściej wymienia się mikrobiotę jelitową i policzkową. Rzeczywiście u pacjentów z RZS występuje zaburzenie mikrobioty (dysbiozę) bardzo podobne do tej obserwowanej u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit. To zaburzenie zmniejsza się wraz z rozpoczęciem leczenia.

Probiotyki jako leczenie dodatkowe

Żadna obecna na rynku terapia nie leczy RZS, ale istnieją leki spowalniające postęp choroby i łagodzące jej objawy: leki przeciwbólowe, leki immunosupresyjne lub biofarmaceutyki, rehabilitacja (fizykoterapia, ergoterapia, balneoterapia itd.). W ostatnim czasie jako leczenie uzupełniające stosowano także probiotyki i uważa się je za obiecującą metodę leczenia.

Choroba wieńcowa to grupa schorzeń spowodowanych niedostatecznym dostępem tlenu do mięśnia sercowego.

Winowajcy to dieta, siedzący styl życia i mikrobiota

Jak podało WHO, W 2012 roku choroba wieńcowa była przyczyną 7,4 miliona zgonów. Jest to najczęstsze powikłanie miażdżycy polegające na progresywnym odkładaniu się tłuszczów na ścianach tętnic wieńcowych - tętnic, które dostarczają krew do mięśnia sercowego. Złogi te stopniowo tworzą płytkę miażdżycową, która zwęża średnicę tętnic i zmniejsza przepływ krwi. Miażdżyca tętnic jest wynikiem współdziałania różnych czynników ryzyka, w tym niezrównoważonej diety i braku aktywności fizycznej.

Ciężkość choroby wieńcowej zależy od wielkości obszaru pozbawionego tlenu i stopnia zwężenia tętnic. Dlatego też wyróżnia się różne formy choroby wieńcowej: dusznicę bolesną, zawał mięśnia sercowego i nagłą śmierć.

Serce i mikrobiota: połączenie?

Choroba wieńcowa może być również związana ze zmianami w składzie mikrobioty. Niektóre bakterie jelitowe produkują TMA (trimetyloaminę), substancję, która po utlenieniu w wątrobie sprzyja powstawaniu skrzepów zatykających najmniejsze tętnice, takie jak tętnice wieńcowe doprowadzające krew do serca.

Ponowne unaczynienie mięśnia sercowego

W ostrej fazie niedokrwiennej (zawale mięśnia sercowego) celem leczenia jest odblokowanie zatkanej tętnicy i szybkie dostarczenie tlenu do mięśnia sercowego. W odniesieniu do profilaktyki, udział mikrobioty jelitowej w rozwoju choroby wieńcowej oznacza możliwość jej terapeutycznej modyfikacji. Rozważa się wzbogacenie mikrobioty jelitowej bakteriami niewytwarzającymi TMA przez podawanie probiotyków, eliminację bakterii wytwarzających TMA, lub bardziej radykalne metody polegające na przeszczepieniu mikrobioty kałowej produkującej tylko niewielkie ilości TMA.

Miażdżyca charakteryzuje się gromadzeniem tłuszczu na ściankach tętnic prowadzące do od lekkiego zwężenia do całkowitej niedrożności naczynia krwionośnego. Nowe dane dotyczące profilaktyki podkreślają wagę diety i mikrobioty jelitowej.

Blaszki miażdżycowe lub blaszki lipidowe, w szczególności te złożone z cholesterolu są bardzo powszechne i występują u wszystkich osób dorosłych. Ich pogrubienie może utrudnić przepływ krwi, co oznacza, że narządy nie są już wystarczająco ukrwione. Objawia się to bólem i zmianami częstości akcji serca. Miejscowa reakcja zapalna często prowadzi do pęknięcia blaszki miażdżycowej, a kiedy blaszki stają się niestabilne i odrywają się, ma to zazwyczaj dramatyczne konsekwencje i stanowi przyczynę 80% przypadków nagłej śmierci. Pęknięcie blaszki miażdżycowej może również powodować zawał mięśnia sercowego lub udar. Chociaż wydaje się, że istnieje predyspozycja genetyczna, potwierdzono udział środowiskowych czynników ryzyka tj. nadmiaru cholesterolu i palenia tytoniu.

Bakterie i dieta mogą mieć znaczenie

Mikrobiota jelitowa przyczynia się do podatności blaszek miażdżycowych na uszkodzenia, a tym samym do ich pęknięcia. Niektóre bakterie, a także substancje przez nie produkowane, wywołują miejscową reakcję zapalną, która może doprowadzać do niestabilności blaszki miażdżycowej. Dysbioza, zaburzenie równowagi w składzie mikrobioty, może także zwiększać ryzyko miażdżycy w przypadku stosowania diety bogatej w tłuszcze. Bakterie wydają się odgrywać istotną rolę i wykazano nawet udział infekcji jako czynnika ryzyka miażdżycy - w szczególności dotyczy to zakażenia dziąseł (zapalenia przyzębia).

Od zapobiegania do probiotyków

Kluczowe znaczenie obejmująca stosowanie odpowiedniej diety, zmniejszenie masy ciała, rzucenie palenia itp. Poza tym przyjmowanie leków może przynieść korzyść niektórym osobom z wysokim ryzykiem wystąpienia miażdżycy. Prowadzone są badania mające na celu poznanie wpływu diety i probiotyków w zmniejszeniu ryzyka wystąpienia miażdżycy. Bardzo korzystnie sprawdza się tu także dieta śródziemnomorska. Dodatkowo niewykluczone, że w przyszłości powstanie terapia ukierunkowana na mikrobiotę jelita, która pozwoli skutecznie kontrolować rozwój blaszek miażdżycowych.

W schizofrenii prawdopodobnie ma miejsce przewlekły proces zapalny mózgu. Mogą również występować zaburzenia w składzie mikrobioty układu pokarmowego i zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego.

Schizofrenia dotyka około 0,7% światowej populacji. Ta choroba psychiczna charakteryzuje się majaczeniem i halucynacjami, izolacją społeczną i zaburzeniami psychicznymi. Początek ma miejsce najczęściej w wieku młodzieńczym lub we wczesnej dorosłości, w wieku od 15 do 25 lat.

Czy oś jelitowo-mózgowa ma swój udział?

Schizofrenii bardzo często towarzyszą zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Uważa się, że zachorowanie na choroby psychiczne, takie jak schizofrenia, może być związane z przewlekłym stanem zapalnym jelit w który zaangażowany jest układ odpornościowy. Przyczynę stanowi brak równowagi mikrobioty jelitowej (flory jelitowej), co sprzyja rozwojowi stanu zapalnego. U chorych na schizofrenię stwierdzono zmiany w składzie mikrobioty związane ze wzrostem przepuszczalności jelit (bakterie i inne substancje przenikają do krwioobiegu przez ścianę jelita). Wyniki tych badań wydają się wskazywać na kluczową rolę osi jelitowo-mózgowej w rozwoju choroby.

Oddziaływanie na skład mikrobioty

Opierając się na opisanych powyżej badaniach, zaproponowano nowe metody zapobiegania i leczenia: jedną z nich jest przywrócenie równowagi mikrobioty w celu zmniejszenia przewlekłego stanu zapalnego. W badaniach wykazano, że podawanie probiotyków o działaniu przeciwzapalnym może wpływać na reakcję immunologiczną. Jednakże do chwili obecnej jeszcze żadne leczenie tego typu nie dowiodło swojej skuteczności w schizofrenii.

Depresja i choroba afektywna dwubiegunowa są to zaburzenia nastroju. Oprócz klasycznych terapii psychiatrycznych trwają badania mające na celu ocenę wpływu mikrobioty jelitowej na choroby z tej grupy.

Zaburzenia nastroju występują często: 300 milionów osób na świecie cierpi na depresję, a 60 milionów na chorobę afektywną dwubiegunową. Te choroby są przyczyną cierpienia psychicznego, często na tyle poważnego, że mogą prowadzić do samobójstwa. Zaburzenia nastroju są główną przyczyną niezdolności do pracy i do życia w społeczeństwie na całym świecie.

Nieodpowiednia reakcja na stres

Każda osoba ma indywidualną podatność na depresję i chorobę dwubiegunową, która jest częściowo uwarunkowana genetycznie. W rezultacie, podczas nieprzyjemnych zdarzeń życiowych, u niektórych ludzi występuje nadmierna odpowiedź na stres charakteryzująca się zwiększonym wydzielaniem hormonów stresu, kortyzolu i adrenaliny. Ta sytuacja może doprowadzić do wyczerpania nerwowego i sprzyjać wystąpieniu depresji . Najnowsze badania potwierdzają rolę flory jelitowej (mikrobioty) w nadmiernej odpowiedzi organizmu na stres. Wykazano, że u zwierząt mikrobiota uczestniczy w regulacji emocji poprzez oddziaływanie pomiędzy jelitem a mózgiem. W przypadku dysbiozy (zaburzenia w składzie mikrobioty) ta regulacja jest mniej skuteczna i sprzyja zaburzeniom nastroju.

Nowa nadzieja dla chorych

Poza klasycznymi metodami leczenia (antydepresanty, środki regulujące nastrój, psychoterapia itd.), otworzyła się nowa metoda zakładająca wpływanie na nastrój poprzez przywrócenie równowagi mikrobioty. Niedawne badania wykazały również, że codzienne przyjmowanie probiotyków, mieszaniny pałeczek kwasu mlekowego i bifidobakterii, poprawiało nastrój i zmniejszało poziom lęku u zdrowych osób.

Niektóre powszechnie występujące zaburzenia lękowe mogą być związane z aktywnością mikrobioty układu pokarmowego poprzez regulację wydzielania hormonów stresu. Odkrycie roli mikrobioty w tej grupie chorób pozwala dostrzec nowe potencjalne możliwości leczenia.

Zaburzenia lękowe, w tym fobie, uogólnione zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne i stres pourazowy, charakteryzują się zarówno objawami fizycznymi (drżenie, kołatanie serca, skurcze żołądka), jak i psychicznymi (antycypacja lękowa, nadmierna czujność itp.). Czternaście procent populacji europejskiej cierpi na choroby z tej grupy.

Mikrobiota pełni rolę regulacyjną

Poprzez oś mikrobiota-jelito-mózg mikrobiota układu pokarmowego odgrywa rolę w regulacji objawów lękowych związanych ze stresem. Najnowsze badania przeprowadzone na zdrowych ochotnikach potwierdzają hipotezę sformułowaną na postawie badań na myszach, która sugerowała, że mikrobiota wpływa na nastrój i lęk.

Ścieżki interakcji brzuch-mózg

Z jednej strony oddziaływanie mikrobiota jelitowa-mózg angażuje układ nerwowy, poprzez aktywację nerwu błędnego i wystąpienie objawów lękowych (uczucie występowania węzła w żołądku) a z drugiej strony obejmuje układ krwionośny za pomocą którego do mózgu transportowane są substancje pochodzące z jelit. Te substancje mają kilka źródeł: są to cząsteczki bakteryjne zdolne do przekroczenia bariery krew-mózg (opony mózgowe), substancje wydzielane przez komórki jelitowe (neuropeptydy) oraz białka pro- lub przeciwzapalne (cytokiny) produkowane przez system obronny jelit.

Nowe opcje terapeutyczne

Poza tradycyjnym leczeniem zaburzeń lękowych (psychoterapia, fitoterapia, leki przeciwlękowe itp.), istnienie związku pomiędzy mikrobiotą a mózgiem otwiera nowe możliwości leczenia. Przykładem może być stosowanie probiotyków, które zmieniają skład mikrobioty. Jednak skuteczność kliniczna tego podejścia wciąż wymaga potwierdzenia.

Polecane przez naszą społeczność