Mikrobiota skóry

Mikrobiota skóry: dlaczego jest tak ważna?

skin microbiota

35% Tylko 1 na 3 osoby wie, że lepiej nie myć się dwa razy dziennie, by chronić mikrobiotę skóry

Czym dokładnie jest mikrobiota skóry?

Zacznijmy od skoncentrowania się na skórze, największym narządzie ludzkiego organizmu i jego pierwszej linii obrony. Skóra pełni funkcję potrójnej bariery ochronnej:1,2

  • bariera fizyczna, która chroni narządy wewnętrzne przed środowiskiem zewnętrznym3
  • bariera chemiczna: sucha i bogata w sole oraz związki kwasów skóra jest środowiskiem wrogim dla wielu drobnoustrojów4
  • bariera immunologiczna: za pośrednictwem komórek obronnych skóry, które zapobiegają kolonizacji i zakażeniu przez drobnoustroje patogenne2

Mimo to skóra jest domem dla własnej, charakterystycznej mikrobioty, do której należą bakterie (Cutibacterium acnes, Staphylococcus epidermidis itp.), grzyby (np. Malassezia), wirusy (np. wirus brodawczaka) i pasożyty (w tym roztocza, takie jak nużeniec [Demodex]). Te drobnoustroje żyją w doskonałej harmonii i razem tworzą mikrobiotę skóry.1,5

Jak można zauważyć, skóra jest różna w różnych częściach ciała:

  • bardziej sucha na przedramionach i na dłoniach1,5
  • bardziej tłusta na twarzy, na klatce piersiowej i na plecach1,5
  • oraz bardziej wilgotna pod pachami, w fałdzie łokciowym, w nozdrzach, z tyłu kolan i w pachwinach1,5

Każdy z tych obszarów na skórze jest domem dla odrębnej mikrobioty dostosowanej do ich specyficznego środowiska.1 Niektórzy badacze wyróżniają także czwarty obszar na stopie (paznokcie, pięta i przestrzeń pomiędzy palcami).1

Oprócz tych różnic obserwowanych na powierzchni skóry, istnieją również różnice uzależnione od głębokości lub warstwy skóry: im głębiej w skórze właściwej, tym mniej (sidenote: Drobnoustrojami Organizmy żywe zbyt małe, aby być widoczne gołym okiem. Obejmują bakterie, wirusy, grzyby, archeony, pierwotniaki itp. Często określa się je jako „drobnoustroje”, „mikroorganizmy” lub „mikroby”. Zródło: What is microbiology? Microbiology Society
 
)
i w większym stopniu są one podobne u różnych osób.
6

Jak zmienia się mikrobiota skóry przez całe życie?

Mikrobiota skóry jest stosunkowo stabilna w czasie1,5 i zmienia się tylko w głównych etapach życia. 

W momencie narodzin u dzieci urodzonych siłami natury przenoszone są bakterie pochwowe (Lactobacillus, C. albicans), natomiast dzieci urodzone w wyniku cięcia cesarskiego otrzymują drobnoustroje skórne (Staphylococcus, Streptococcus). W okresie dojrzewania gwałtownie wzrasta tempo wydzielania hormonów wzrostu. Skóra staje się bardziej tłusta i przeżywają lepiej przystosowane drobnoustroje, które przetrwają okres dorosłości. Wraz z wiekiem skóra ulega stopniowym zmianom, układ odpornościowy ulega osłabieniu, następuje redukcja odnowy komórek, wydziela się mniejsza ilość potu oraz zmienia się produkcja sebum.7,8

Te zmiany fizjologiczne modyfikują środowisko skóry i zmieniają równowagę w zakresie drobnoustrojów7, które stają się bardziej zróżnicowane i obserwuje się zmianę dominacji w grupach bakterii.8

Dlaczego mikrobiota skóry ma kluczowe znaczenie dla zdrowia skóry?

Mikrobiota skóry wie, jak podziękować swojemu gospodarzowi za zapewnienie jej substancji odżywczych i schronienia. Mikrobiota chroni żywiciela przed (sidenote: Patogen patogen to mikroorganizm, który powoduje lub może spowodować chorobę Pirofski LA, Casadevall A. Q and A: What is a pathogen? A question that begs the point. BMC Biol. 2012 Jan 31;10:6. ) poprzez fizyczną obecność na skórze oraz wydzielanie antybakteryjnych cząsteczek i kwasów.2 Jednak to nie wszystko. Mikrobiota skóry odgrywa również kluczową rolę w odporności: stymuluje mechanizmy obronne naskórka i całego organizmu oraz łagodzi stany zapalne, jeśli jest to konieczne.4

Jakie choroby wiążą się z zaburzeniami mikrobioty skóry?

Na skład mikrobioty skóry wpływają głównie cechy gospodarza (wiek, płeć, geny, stan układu odpornościowego, dieta, poziom stresu) oraz środowisko (styl życia, higiena domowa i osobista, warunki życia, położenie geograficzne, ekspozycja na słońce itp.).2 Czasami czynniki takie jak stres, zmiana stylu życia lub stosowanie leków (np. antybiotyków) lub środków higieny osobistej zakłócają równowagę mikrobioty: bakterie, które wcześniej były korzystne dla gospodarza, zyskują przewagę i stają się drobnoustrojami patogennymi.1 Wiele powszechnie występujących chorób skóry jest związanych ze zmianami w zakresie mikrobioty. Taka sytuacja określana jest mianem (sidenote: Dysbioza Dysbioza nie jest zjawiskiem jednorodnym; przybiera różne formy zależne od stanu zdrowia danej osoby. Zazwyczaj definiuje się ją jako zaburzenie składu i funkcjonowania mikrobioty spowodowane przez zestaw czynników środowiskowych i osobniczych zakłócających ekosystem mikroorganizmów. Levy M, Kolodziejczyk AA, Thaiss CA, et al. Dysbiosis and the immune system. Nat Rev Immunol. 2017;17(4):219-232. ) .1

Dysbioza jest często związana z patologicznymi stanami skóry, takimi jak trądzik,9 atopowe zapalenie skóry,10 łuszczyca,11 łojotokowe zapalenie skóry,12 trądzik różowaty13 czy rak skóry.14 Zmiany w mikrobiocie skóry można również zaobserwować w niepatologicznych stanach skóry, takich jak skóra wrażliwa, uczucie dyskomfortu lub podrażnienia, czy pieluszkowe zapalenie skóry. Skóra jest stale narażona na działanie różnych czynników zewnętrznych związanych ze stylem życia (zimno, ciepło, słońce, promieniowanie UV, środki higieniczne itp.) lub jednostką (geny, wrażliwość, alergie itp.), które mogą wpływać na właściwości fizyczne, mechaniczne lub mikrobiologiczne bariery skórnej.15 Mikrobiota ma również udział w gojeniu się ran16 i powstawaniu zapachu ciała.17

Oś jelito-skóra

Jelita i skóra są ze sobą ściśle powiązane. Kanał komunikacyjny pomiędzy nimi jest znany jako oś jelito-skóra. Z dysbiozą jelit wiąże się kilka powszechnie występujących chorób skóry, takich jak trądzik, atopowe zapalenie skóry, łuszczyca i trądzik różowaty.18

Jak zadbać o swoją mikrobiotę?

Teraz wiadomo już, jak ważna jest mikrobiota skóry dla zdrowia skóry oraz, że mikrobiota jelitowa również odgrywa rolę w zdrowiu skóry. Jak więc zadbać o różnorodną mikrobiotę, aby skóra pozostała zdrowa? Wielu badaczy zajęło się tym pytaniem. Niestety odpowiedź nie jest tak prosta i nie polega na zastosowaniu pożytecznych bakterii lub drożdży do uzupełnienia lub wzbogacenia istniejącej mikrobioty lub zastąpienia mikrobioty, która nie wykonuje swojej pracy. Zamiast tego koncepcja polega na zmodyfikowaniu mikrobioty w taki sposób, aby działała prawidłowo, poprawiając w ten sposób zdrowie gospodarza. Jak? Istnieje kilka metod poprawiania równowagi i różnorodności mikrobioty jelitowej, z których każda ma swoją własną charakterystykę:

Preparat doustny:

Istnienie osi jelito-skóra budzi nadzieję, że możemy poprawić zdrowie skóry poprzez modulowanie mikrobioty jelitowej poprzez przyjmowanie suplementów probiotycznych, prebiotycznych i symbiotycznych lub poprzez lepszą dietę:

  • Probiotyki ao żywe mikroorganizmy, które przynoszą gospodarzowi korzyści zdrowotne, gdy są stosowane w odpowiednich ilościach.19,20 W przypadku niektórych zapalnych chorób skóry skuteczne wydaje się stosowanie określonych probiotyków.14
  • Prebiotyki to specyficzne, niestrawne włókna dietetyczne, które przynoszą korzyści zdrowotne. Są selektywnie wykorzystywane przez pożyteczne mikroorganizmy wchodzące w skład mikrobioty gospodarza.21,22Mieszanka symbiotyków23zawierająca zarówno prebiotyk, jak i probiotyk wykazała obiecujące wyniki w leczeniu atopowego zapalenia skóry.24
  • Dieta, różnorodność i jakość tego, co jemy, przyczynia się do równowagi naszej mikrobioty jelitowej.25,26 Źle zbilansowana dieta może wpływać na skład jelit i powodować określone schorzenia.27 Aby utrzymać jelita w dobrej kondycji, należy wiedzieć, jakie produkty spożywcze mają na nie korzystny lub niekorzystny wpływ.28

Preparaty miejscowe :

Chociaż istniało niewiele badań, produkty stosowane na skórę, które zawierają pewne probiotyki, prebiotyki lub oba, wykazały pozytywny wpływ na poprawę zdrowia skóry u pacjenta z patologicznym stanem skóry.14,24

Jednak nadal konieczne są badania kliniczne, aby zoptymalizować ich skład. Stąd tak ważne jest śledzenie naszych najnowszych wiadomości dotyczących mikrobioty skóry.

Wszystkie informacje zawarte w tym artykule pochodzą z zatwierdzonych źródeł naukowych. Należy pamiętać, że artykuł nie jest wyczerpujący. Oto wszystkie badania, z których zaczerpnęliśmy wszystkie powyższe informacje.

Źródła

Byrd AL, Belkaid Y, Segre JA. The human skin microbiome. Nat Rev Microbiol. 2018;16(3):143-155.

Egert M, Simmering R, Riedel CU. The Association of the Skin Microbiota With Health, Immunity, and Disease. Clin Pharmacol Ther. 2017 Jul;102(1):62-69.

Ederveen THA, Smits JPH, Boekhorst J et al. Skin microbiota in health and disease: From sequencing to biology. J Dermatol. 2020 Oct;47(10):1110-1118.

Flowers L, Grice EA. The Skin Microbiota: Balancing Risk and Reward. Cell Host Microbe. 2020;28(2):190-200.

Barnard E, Li H. Shaping of cutaneous function by encounters with commensals. J Physiol. 2017 Jan 15;595(2):437-450.

Bay L, Barnes CJ, Fritz BG et al. Universal Dermal Microbiome in Human Skin. mBio. 2020 Feb 11;11(1):e02945-19.

Bonté F, Girard D, Archambault JC, Desmoulière A. Skin Changes During Ageing. Subcell Biochem. 2019;91:249-280.

Shibagaki, N., Suda, W., Clavaud, C. et al. Aging-related changes in the diversity of women’s skin microbiomes associated with oral bacteria. Sci Rep 7, 10567 (2017).

Dreno B, Dagnelie MA, Khammari A, et al. The Skin Microbiome: A New Actor in Inflammatory Acne. Am J Clin Dermatol. 2020 Sep;21(Suppl 1):18-24.

10 Langan SM, Irvine AD, Weidinger S. Atopic dermatitis. Lancet. 2020 Aug 1;396(10247):345-360.

11 Rigon RB, de Freitas ACP, Bicas JL, et al. Skin microbiota as a therapeutic target for psoriasis treatment: Trends and perspectives. J Cosmet Dermatol. 2021;20(4):1066-1072.

12 Adalsteinsson JA, Kaushik S, Muzumdar S et al. An update on the microbiology, immunology and genetics of seborrheic dermatitis. Exp Dermatol. 2020;29(5):481-489

13 Tutka K, Żychowska M, Reich A. Diversity and Composition of the Skin, Blood and Gut Microbiome in Rosacea-A Systematic Review of the Literature. Microorganisms. 2020;8(11):1756.

14 Yu Y, Dunaway S, Champer J, et al.Changing our microbiome: probiotics in dermatology. Br J Dermatol. 2020;182(1):39-46.

15 Seite S, Misery L. Skin sensitivity and skin microbiota: Is there a link? Exp Dermatol. 2018 Sep;27(9):1061-1064.

16 Johnson TR, Gomez BI, McIntyre MK, et al. The Cutaneous Microbiome and Wounds: New Molecular Targets to Promote Wound Healing. Int J Mol Sci. 2018;19(9):2699.

17 Schneider AM, Nelson AM. Skin microbiota: Friend or foe in pediatric skin health and skin disease. Pediatr Dermatol. 2019 Nov;36(6):815-822.

18 Szántó M, Dózsa A, Antal D, et al. Targeting the gut-skin axis-Probiotics as new tools for skin disorder management? Exp Dermatol. 2019 Nov;28(11):1210-1218.

19 FAO/OMS, Joint Food and Agriculture Organization of the United Nations/ World Health Organization. Working Group. Report on drafting  guidelines for the evaluation of probiotics in food, 2002.

20 Hill C, Guarner F, Reid G, et al. The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic. Nat Rev Gastroenterol Hepatol 11, 506–514 (2014).

21 Gibson GR, Roberfroid MB. Dietary modulation of the human colonic microbiota: introducing the concept of prebiotics .J Nutr, 1995; 125:1401-12.

22 Gibson G, Hutkins R, Sanders M, et al. Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of prebiotics. Nat Rev Gastroenterol Hepatol 14, 491–502 (2017).

23  Markowiak P, Śliżewska K. Effects of Probiotics, Prebiotics, and Synbiotics on Human Health. Nutrients. 2017;9(9):1021. Published 2017 Sep 15.

24 Bustamante M, Oomah BD, Oliveira WP, et al. Probiotics and prebiotics potential for the care of skin, female urogenital tract, and respiratory tract. Folia Microbiol (Praha). 2020;65(2):245-264.

25 Tap J, Furet JP, Bensaada M, et al. Gut microbiota richness promotes its stability upon increased dietary fibre intake in healthy adults. Environ Microbiol. 2015 Dec;17(12):4954-64. 

26 Quigley EMM, Gajula P. Recent advances in modulating the microbiome. F1000Res. 2020 Jan 27;9:F1000 Faculty Rev-46.

27 Zmora N, Suez J, Elinav E. You are what you eat: diet, health and the gut microbiota. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2019 Jan;16(1):35-56.

28 Wilson AS, Koller KR, Ramaboli MC, et al. Diet and the Human Gut Microbiome: An International Review. Dig Dis Sci. 2020;65(3):723-740.

BMI-21.13
 
Summary
On
Sidebar
Off
Migrated content
Désactivé
Updated content
Désactivé
Hide image
Off
Mikrobiota

Mikrobiota układu moczowego

Mikrobiota układu moczowego: co to jest i dlaczego jest tak ważna dla naszego zdrowia?

Układ moczowy człowieka jest zasiedlony przez liczne drobnoustroje, które mogą odgrywać ochronną rolę w odniesieniu do naszego zdrowia.1 Zredukowana różnorodność flory układu moczowego może również stanowić czynnik ryzyka wystąpienia choroby.2 W rzeczywistości mocz był kiedyś uważany za jałowy, ale ostatnie badania naukowe wykazały, że tak nie jest.2 Czytaj dalej, aby przekonać się, w jaki sposób ewoluują badania nad mikrobiotą układu moczowego.

Urinary microbiota

Czym dokładnie jest mikrobiota układu moczowego człowieka?

Prawdopodobnie mniej wiesz na temat mikrobioty układu moczowego niż na temat jej bardziej znanych sąsiadów, mikrobioty jelitowej i mikrobioty pochwy. Nie jest to zaskoczeniem, ponieważ jest to uboższe i mniej zróżnicowane środowisko,3 którego rola wymaga dalszych badań.1

Jednak ostatnie badania wykazały, że drogi moczowe są domem dla wyjątkowej mikrobioty układu moczowego.4,5 Badania moczu oparte na metodach bazujących na hodowli tradycyjnie identyfikowały (sidenote: Patogen To mikroorganizm, który powoduje lub może spowodować chorobę Pirofski LA, Casadevall A. Q and A: What is a pathogen? A question that begs the point. BMC Biol. 2012 Jan 31;10:6. ) odpowiedzialne za zakażenie układu moczowego (ZUM), takie jak Escherichia coli.

Advances in detection technologies have led to the discovery of additional bacteria in the urinary microbiota. The genus Lactobacillus is frequently identified, while Gardnerella, Streptococcus, and Corynebacterium also tend to be present, although to a lesser degree.3 In addition, communities of fungi have also been observed.6 

Postępy w zakresie technologii wykrywania drobnoustrojów doprowadziły do odkrycia dodatkowych bakterii w mikrobiocie układu moczowego. Często identyfikuje się rodzaj Lactobacillus, ale obecne są również Gardnerella, Streptococcus, i Corynebacterium, chociaż w mniejszym stopniu.3 Ponadto zaobserwowano również zbiorowiska grzybów.6

Co więcej, chociaż liczba badań w tej dziedzinie pozostaje ograniczona, skład mikrobioty układu moczowego u kobiet wydaje się być inny niż u mężczyzn,7 co nie jest zaskakujące, biorąc pod uwagę różnice anatomiczne i hormonalne między obiema płciami. 

Why is the urinary microbiota a key player in our health?

(sidenote: Mikroorganizmy Organizmy żywe zbyt małe, aby zobaczyć je gołym okiem. Są to bakterie, wirusy, grzyby, archeony, pierwotniaki itp. Potocznie nazywa się je mikrobami. What is microbiology? Microbiology Society. ) wchodzące w skład mikrobioty dróg moczowych mogą odgrywać ochronną rolę w odniesieniu do naszego zdrowia.1 Jednak w pewnych warunkach mogą również wywierać wpływ na infekcje dróg moczowych.2

Opisano kilka mechanizmów: na przykład bakterie z rodzaju Lactobacillus i Streptococcus produkują kwas mlekowy, który, jak się uważa, spełnia rolę ochronną przed patogenami.8 Kwas mlekowy obniża pH moczu (≈ 4,5) tworząc mikrośrodowisko nieprzyjazne dla większości bakterii chorobotwórczych.

Ponadto (sidenote: Lactobacillus Bakterie w kształcie pałeczki, których najważniejszą cechą jest wytwarzanie kwasu mlekowego. Dlatego nazywa się je „bakteriami mlekowymi”. 
Bakterie te są obecne u człowieka w jamie ustnej, pochwie i jelitach. Bytują również na roślinach oraz w organizmach zwierząt. Można je przyjmować, spożywając produkty fermentowane – mleczne, takie jak niektóre sery i jogurty, a także kiszone ogórki, kiszoną kapustę itp.
Pałeczki kwasu mlekowego są także przyjmowane w produktach zawierających probiotyki, ponieważ niektóre ich gatunki są znane z korzystnego działania.   W. H. Holzapfel et B. J. Wood, The Genera of Lactic Acid Bacteria, 2, Springer-Verlag, 1st ed. 1995 (2012), 411 p. « The genus Lactobacillus par W. P. Hammes, R. F. Vogel Tannock GW. A special fondness for lactobacilli. Appl Environ Microbiol. 2004 Jun;70(6):3189-94. Smith TJ, Rigassio-Radler D, Denmark R, et al. Effect of Lactobacillus rhamnosus LGG® and Bifidobacterium animalis ssp. lactis BB-12® on health-related quality of life in college students affected by upper respiratory infections. Br J Nutr. 2013 Jun;109(11):1999-2007.
)
wytwarza dodatkowe substancje, metabolity przeciwbakteryjne, takie jak nadtlenek wodoru, które również chronią przed patogenami.9 Podobnie jak w przypadku mikrobioty jelitowej, mikrobiota układu moczowego pełni rolę bariery chroniącej przed patogenami.1

Jakie choroby wiążą się z zaburzeniami równowagi w zakresie mikrobioty układu moczowego?

Podobnie jak w przypadku każdego rodzaju mikrobioty (mikrobioty jelitowej, mikrobioty płucnej itp.), gdy skład mikrobioty układu moczowego jest zaburzony, dochodzi do zaburzenia równowagi, czyli „ (sidenote: Dysbioza Dysbioza nie jest zjawiskiem jednorodnym; przybiera różne formy zależne od stanu zdrowia danej osoby. Zazwyczaj definiuje się ją jako zaburzenie składu i funkcjonowania mikrobioty spowodowane przez zestaw czynników środowiskowych i osobniczych zakłócających ekosystem mikroorganizmów. Levy M, Kolodziejczyk AA, Thaiss CA, et al. Dysbiosis and the immune system. Nat Rev Immunol. 2017;17(4):219-232. ) ”.9 Badania porównujące mikrobiotę układu moczowego u osób zdrowych z mikrobiotą układu moczowego u pacjentów z różnymi schorzeniami układu moczowego wykazały związek pomiędzy tymi schorzeniami i składem mikrobioty układu moczowego.

W rzeczywistości opublikowane do tej pory badania wykazały wyraźną rolę mikrobioty układu moczowego w zakażeniach układu moczowego (ZUM).8,10 Na przykład zmniejszenie różnorodności mikrobioty układu moczowego może być czynnikiem ryzyka wystąpienia zakażeń układu moczowego.11 1

Ponadto zaburzenia, takie jak naglące nietrzymanie moczu12, śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego13 i zakażenia przenoszone drogą płciową14 mają również związek ze zmienioną mikrobiotą układu moczowego.

Jak możemy zadbać o naszą mikrobiotę? Możemy mieć na to bezpośredni wpływ.

  • Dieta: powszechnie wiadomo, że czynniki dietetyczne mogą wpływać na ryzyko wystąpienia zakażeń układu moczowego. Niektóre produkty spożywcze i dietetyczne (takie jak sok żurawinowy lub fermentowane produkty mleczne zawierające probiotyki) mogą pomóc w obniżeniu ryzyka nawrotów zakażeń poprzez regulację mikrobioty.8
  • Probiotyki: probiotyki doustne i dopochwowe skutecznie zmniejszają częstość nawrotów ZUM.15
  • Woda: picie dużej ilości wody jest ważne, ale naukowcy nie potwierdzili jeszcze, że może to wyleczyć ZUM.1

Wszystkie informacje zawarte w tym artykule pochodzą z zatwierdzonych źródeł naukowych. Należy pamiętać, że artykuł nie jest wyczerpujący. Oto wszystkie badania, z których zaczerpnęliśmy wszystkie powyższe informacje.

Źródła

Whiteside SA, Razvi H, Dave S, et al. The microbiome of the urinary tract--a role beyond infection. Nat Rev Urol. 2015 Feb;12(2):81-90.

2 Morand A, Cornu F, Dufour JC, et al. Human Bacterial Repertoire of the Urinary Tract: a Potential Paradigm Shift. J Clin Microbiol. 2019 Feb 27;57(3). 

Brubaker L, Wolfe AJ. The female urinary microbiota, urinary health and common urinary disorders. Ann Transl Med. 2017 Jan;5(2):34.

4 Hilt EE, McKinley K, Pearce MM, et al. Urine is not sterile: use of enhanced urine culture techniques to detect resident bacterial flora in the adult female bladder. J Clin Microbiol. 2014 Mar;52(3):871-6.

Pearce MM, Hilt EE, Rosenfeld AB, et al. The female urinary microbiome: a comparison of women with and without urgency urinary incontinence. mBio. 2014 Jul 8;5(4):e01283-14.

6 Ackerman AL, Underhill DM. The mycobiome of the human urinary tract: potential roles for fungi in urology. Ann Transl Med. 2017 Jan;5(2):31. 

Lewis DA, Brown R, Williams J, et al. The human urinary microbiome; bacterial DNA in voided urine of asymptomatic adults. Front Cell Infect Microbiol. 2013 Aug 15;3:41.

8 Aragón IM, Herrera-Imbroda B, Queipo-Ortuño MI, et al. The Urinary Tract Microbiome in Health and Disease. Eur Urol Focus. 2018 Jan;4(1):128-138. 

9 Levy M, Kolodziejczyk AA, Thaiss CA, et al. Dysbiosis and the immune system. Nat Rev Immunol. 2017;17(4):219-232

10 Antunes-Lopes T, Vale L, Coelho AM, et al. The Role of Urinary Microbiota in Lower Urinary Tract Dysfunction: A Systematic Review. Eur Urol Focus. 2020 Mar 15;6(2):361-369. 

11 Horwitz D, McCue T, Mapes AC, et al. Decreased microbiota diversity associated with urinary tract infection in a trial of bacterial interference. J Infect. 2015 Sep;71(3):358-367.

12 Pearce MM, Hilt EE, Rosenfeld AB, et al. The female urinary microbiome: a comparison of women with and without urgency urinary incontinence. mBio. 2014 Jul 8;5(4):e01283-14.

13 Siddiqui H, Lagesen K, Nederbragt AJ, et al. Alterations of microbiota in urine from women with interstitial cystitis. BMC Microbiol. 2012 Sep 13;12:205.

14 Nelson DE, Van Der Pol B, Dong Q, et al. Characteristic male urine microbiomes associate with asymptomatic sexually transmitted infection. PLoS One. 2010 Nov 24;5(11):e14116.

15 Stapleton AE, Au-Yeung M, Hooton TM, et al. Randomized, placebo-controlled phase 2 trial of a Lactobacillus crispatus probiotic given intravaginally for prevention of recurrent urinary tract infection. Clin Infect Dis. 2011 May;52(10):1212-7.

BMI-21.12
Summary
On
Sidebar
Off
Migrated content
Désactivé
Updated content
Désactivé
Hide image
Off
Mikrobiota

Mikrobiota pochwy

Jak dbać o mikrobiotę pochwy

Pochwę zasiedlają setki bakterii.1 Zobaczmy, jak działają i dlaczego należy dbać o naszą mikrobiotę! 

Vaginal microbiota

21% Tylko 1 na 5 kobiet twierdzi, że dokładnie zna znaczenie terminu „mikrobiota pochwy”

Czym dokładnie jest mikrobiota pochwy?

Mikrobiota, czyli flora pochwy, składa się z setek bakterii i mniejszej liczby grzybów (Candida), które zasiedlają pochwę.1

W przypadku większości kobiet (w przeciwieństwie do mikrobioty jelitowej) mikrobiota pochwy jest zrównoważona, gdy jej różnorodność jest niewielka (ok. 200 gatunków bakterii) i gdy dominują Lactobacilli – bakterie w kształcie pałeczek.1

Wszystkie kobiety posiadają mikrobiotę pochwy, ale mikrobiota pochwy u każdej kobiety jest inna. Do tej pory opisano pięć głównych typów zbiorowisk bakteryjnych pochwy:1,2

Mikrobiota pochwy stanowi dynamiczną populacją podatną na wpływ czynników takich jak pochodzenie etniczne, hormony płciowe, antykoncepcja hormonalna, zachowania seksualne, irygacja pochwy, dieta, nałóg palenia, środowisko społeczne (np. przestrzeń życiowa) i geny.1,3

Jednocześnie flora pochwy nie żyje sama. Odbyt i wejście do pochwy znajdują się tuż obok siebie, a bakterie jelitowe z jednego mogą kolonizować drugi.4 Zatem jelito stanowi naturalny rezerwuar pałeczek kwasu mlekowego dla pochwy, co jest ważne z punktu widzenia równowagi flory pochwy.5,6,7

Jak zmienia się mikrobiota pochwy przez całe życie?

Organizm ewoluuje przez całe życie, podobnie jak mikrobiota pochwy. Skład mikrobioty pochwy zmienia się znacznie począwszy od dzieciństwa poprzez dorosłość aż do menopauzy.1 Zmiany hormonalne modyfikują rytm naszego życia, a także wpływają na mikrobiotę pochwy.8 Na przykład menstruacja tymczasowo zmienia różnorodność drobnoustrojów pochwy. Mikrobiota odgrywa również rolę podczas porodu.1,10 W czasie ciąży zachodzą zmiany fizjologiczne mające na celu przystosowanie organizmu matki do organizmu płodu i odwrotnie.9 U kobiet w ciąży mikrobiota pochwy jest bardziej stabilna, mniej bogata i mniej zróżnicowana9, a wysoki poziom estrogenu zapewnia całkowitą dominację pałeczek kwasu mlekowego.1,8 Wreszcie, w okresie menopauzy mikroflora pochwy powraca do nowej równowagi.10

Dlaczego mikrobiota pochwy ma kluczowy wpływ na zdrowie?

Bakterie zawarte w mikrobiocie pochwy pomagają w utrzymaniu zdrowego środowiska pochwy.1 Niektóre spośród tych bakterii, zwłaszcza pałeczki kwasu mlekowego, zapobiegają zasiedlaniu się w pochwie (sidenote: Drobnoustrojami Organizmy żywe zbyt małe, aby być widoczne gołym okiem. Obejmują bakterie, wirusy, grzyby, archeony, pierwotniaki itp. Często określa się je jako „drobnoustroje”, „mikroorganizmy” lub „mikroby”. Zródło: What is microbiology? Microbiology Society
 
)
chorobotwórczych.
Zaproponowano kilka mechanizmów:

  • dzięki produkcji kwasu mlekowego, mikrobiota wspiera środowisko kwaśne (pH ≤ 4.5), które jest nieodpowiednie dla wielu patogenów11,12
  • związki obronne produkowane przez mikrobiotę, takie jak nadtlenek wodoru (H2O2) czy substancje przeciwbakteryjne (bakteriocyny), atakują obce bakterie, wirusy i grzyby11,12
  • mikrobiota pełni rolę bariery utrudniając patogenom osiedlenie się na ścianach pochwy. Obecność pałeczek kwasu mlekowego przyspiesza odnowę nabłonka, do którego patogeny mogą próbować się przyczepić11,12
  • mikrobiota ułatwia produkcję ochronnego śluzu przez nabłonek pochwy, który odstrasza patogeny11,12
  • dzięki stymulacji układu odpornościowego kobiety, mikrobiota poprawia jej zdolność do zwalczania ataków patogenów11,12

30% 3 na 10 kobiet wie, że mikrobiota pochwy jest zrównoważona, gdy jej różnorodność bakteryjna jest niska.

Zaburzenia równowagi mikrobioty pochwy: jakie są związane z nią schorzenia?

Stres, choroba, nadmierna higiena (irygacja), leki (antybiotykoterapia itp.), alkohol, tytoń… wszystkie te czynniki mogą wpływać na skład mikrobioty pochwy.8, Gdy w składzie mikrobioty występują zaburzenia równowagi, mamy do czynienia ze stanem, który określa się mianem „ (sidenote: Dysbioza Dysbioza nie jest zjawiskiem jednorodnym; przybiera różne formy zależne od stanu zdrowia danej osoby. Zazwyczaj definiuje się ją jako zaburzenie składu i funkcjonowania mikrobioty spowodowane przez zestaw czynników środowiskowych i osobniczych zakłócających ekosystem mikroorganizmów. Levy M, Kolodziejczyk AA, Thaiss CA, et al. Dysbiosis and the immune system. Nat Rev Immunol. 2017;17(4):219-232. ) ”.8,11

Dysbioza pochwy ma miejsce, gdy pałeczki kwasu mlekowego, czyli kluczowe bakterie we florze pochwy, tracą przewagę, co toruje drogę mikroorganizmom oportunistycznym do kolonizacji pochwy.8,11 Ich obecność jest często związana z upławami, swędzeniem i pieczeniem lub rybim zapachem , ale przebieg może być również bezobjawowy.8

Dysbioza pochwy jest związana z:

  • bakteryjnym zapaleniem pochwy, spowodowanym kolonizacją przez bakterie chorobotwórcze1 

  • kandydozą, spowodowaną proliferacją grzyba8 

  • obniżeniem płodności11

  • podwyższeniem ryzyka przedwczesnego porodu1

BeNależy pamiętać...

...że kobiety z bakteryjnym zapaleniem pochwy są bardziej narażone na infekcje przenoszone drogą płciową (STI), takie jak opryszczka, wirus brodawczaka, HIV/AIDS lub zakażenia bakteryjne (rzeżączka, chlamydia, rzęsistek).3,14

Wiedząc, co ma bezpośredni wpływ na mikrobiotę pochwy, jak możemy o nią zadbać?

Niezbędna jest dbałość o mikrobiotę pochwy. Codzienna higiena intymna ma kluczowe znaczenie w profilaktyce dysbiozy. Istnieje wiele fałszywych informacji, dlatego ważne jest, aby zrozumieć, CO NALEŻY robić, a CZEGO NIE.

Codziennie:

Chociaż irygacja pochwy nie jest zalecana, ponieważ zmienia florę pochwy, zewnętrzne mycie sromu odpowiednim żelem intymnym pomaga zmniejszyć niepożądane gromadzenie się wydzieliny z pochwy, potu, moczu i zanieczyszczeń kałowych.16


Aby przyczynić się do dobrego zdrowia mikrobioty pochwy...

higiena jest wciąż konieczna15, ale to nie wystarczy. Kilka opcji dotyczących mikrobioty pochwy już istnieje lub jest obecnie testowanych:

  • Probiotyki: Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach przynoszą gospodarzowi korzyści zdrowotne.17,18 Mogą redukować lub bezpiecznie korygować zaburzenia równowagi mikrobioty. Probiotyki dla kobiet podawane dopochwowo lub doustnie mogą pomóc przywrócić równowagę flory pochwy, złagodzić objawy i obniżyć ryzyko nawrotu różnych zakażeń pochwy.13,19,20,21 Dotyczy to zarówno kobiet w wieku rozrodczym, jak i kobiet po menopauzie.13,20,21
  • Prebiotyki: Prebiotyki to specyficzne, niestrawne włókna dietetyczne, które przynoszą korzyści zdrowotne. Są selektywnie wykorzystywane przez pożyteczne mikroorganizmy wchodzące w skład mikrobioty gospodarza.22,23 Po dodaniu do probiotyków w określonych produktach są one znane jako symbiotyki.24 Uważa się, że prebiotyki przeznaczone dla kobiet wspierają wzrost pałeczek kwasu mlekowego i pomagają przywrócić zdrową kwasowość pochwy.19,25,26

To nie wszystko!

Ostatnie badania ujawniły inne możliwości terapeutyczne w zakresie modyfikacji mikrobioty pochwy, takie jak przeszczep mikrobioty pochwy [vaginal microbiota transplantation] (VMT). Zainspirowany przeszczepami mikrobioty kałowej, VMT polega na przeszczepianiu mikrobioty pochwy zdrowej kobiety kobietom z dysbiozą pochwy. VMT jest obiecującą opcją w opornym na leczenie lub nawracającym bakteryjnym zapaleniu pochwy, chociaż do tej pory metoda ta została przetestowana tylko na bardzo małej liczbie pacjentek (5 w 2019 r.).27

Wszystkie informacje zawarte w tym artykule pochodzą z zatwierdzonych źródeł naukowych. Należy pamiętać, że artykuł nie jest wyczerpujący. Oto wszystkie badania, z których zaczerpnęliśmy wszystkie powyższe informacje.

Międzynarodowe Obserwatorium Mikrobioty

Odkryj wyniki z 2023 r.
Źródła

1 Greenbaum S, Greenbaum G, Moran-Gilad J, et al. Ecological dynamics of the vaginal microbiome in relation to health and disease. Am J Obstet Gynecol. 2019 Apr;220(4):324-335.

Petrova MI, Lievens E, Malik S, et al. Lactobacillus species as biomarkers and agents that can promote various aspects of vaginal health. 2015 Front. Physiol. 6:81.

Lewis FM, Bernstein KT, Aral SO. Vaginal Microbiome and Its Relationship to Behavior, Sexual Health, and Sexually Transmitted Diseases. Obstet Gynecol. 2017;129(4):643-654.

Petricevic L, Domig KJ, Nierscher FJ, et al. Characterisation of the oral, vaginal and rectal Lactobacillus flora in healthy pregnant and postmenopausal women. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2012;160(1):93-99.

Reid G, Bruce AW, Fraser N, et al. Oral probiotics can resolve urogenital infections. FEMS Immunol Med Microbiol 2001;30: 49–52.

Antonio MA, Rabe LK, Hillier SL. Colonization of the rectum by Lactobacillus species and decreased risk of bacterial vaginosis. J Infect Dis 2005;192:394–8.

Hilton E, Isenberg HD, Alperstein P, et al. Ingestion of yogurt containing Lactobacillus acidophilus as prophylaxis for candidal vaginitis. Ann Intern Med 1992;116:353–7

Amabebe E, Anumba DOC. The Vaginal Microenvironment: The Physiologic Role of Lactobacilli. Front Med (Lausanne). 2018 Jun 13;5:181.

Gupta P, Singh MP, Goyal K. Diversity of Vaginal Microbiome in Pregnancy: Deciphering the Obscurity. Front Public Health. 2020 Jul 24;8:326.

10 Petrova MI, van den Broek M, Balzarini J, et al. Vaginal microbiota and its role in HIV transmission and infection. FEMS Microbiol Rev. 2013;37(5):762-792

11 Younes JA, Lievens E, Hummelen R, et al. Women and Their Microbes: The Unexpected Friendship. Trends Microbiol. 2018 Jan;26(1):16-32.

12 Kovachev S. Defence factors of vaginal lactobacilli. Crit Rev Microbiol. 2018 Feb;44(1):31-39.

13 Riepl M. Compounding to Prevent and Treat Dysbiosis of the Human Vaginal Microbiome. Int J Pharm Compd. 2018 Nov-Dec;22(6):456-465.

14  Torcia MG. Interplay among Vaginal Microbiome, Immune Response and Sexually Transmitted Viral Infections. Int J Mol Sci. 2019;20(2):266.

15 Bohbot JM, Rica E. Microbiote vaginal, la révolution rose. Editions Marabout. 288 p.

16 Chen Y, Bruning E, Rubino J, et al. Role of female intimate hygiene in vulvovaginal health: Global hygiene practices and product usage. Womens Health (Lond). 2017;13(3):58-67.

17 FAO/OMS, Joint Food and Agriculture Organization of the United Nations/ World Health Organization. Working Group. Report on drafting  guidelines for the evaluation of probiotics in food, 2002.

18 Hill C, Guarner F, Reid G, et al. Expert consensus document. The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2014;11(8):506-514.

19 Gupta P, Singh MP, Goyal K. Diversity of Vaginal Microbiome in Pregnancy: Deciphering the Obscurity. Front Public Health. 2020 Jul 24;8:326.

20  de Vrese M, Laue C, Papazova E, et al. Impact of oral administration of four Lactobacillus strains on Nugent score - systematic review and meta-analysis. Benef Microbes. 2019;10(5):483-496.

21 Bohbot JM, Daraï E, Bretelle F, et al. Efficacy and safety of vaginally administered lyophilized Lactobacillus crispatus IP 174178 in the prevention of bacterial vaginosis recurrence [published correction appears in J Gynecol Obstet Hum Reprod. 2018 Apr;47(4):177]. J Gynecol Obstet Hum Reprod. 2018;47(2):81-86.

22 Gibson GR, Roberfroid MB. Dietary modulation of the human colonic microbiota: introducing the concept of prebiotics .J Nutr, 1995; 125:1401-12.

23 Gibson GR, Hutkins R, Sanders ME, et al. Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of prebiotics. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2017;14(8):491-502.

24 Markowiak P, Śliżewska K. Effects of Probiotics, Prebiotics, and Synbiotics on Human Health. Nutrients. 2017;9(9):1021.

25 Collins SL, McMillan A, Seney S, et al. Promising Prebiotic Candidate Established by Evaluation of Lactitol, Lactulose, Raffinose, and Oligofructose for Maintenance of a Lactobacillus-Dominated Vaginal Microbiota. Appl Environ Microbiol. 2018;84(5):e02200-17.

26 Shmagel A, Demmer R, Knights D, et al. The Effects of Glucosamine and Chondroitin Sulfate on Gut Microbial Composition: A Systematic Review of Evidence from Animal and Human Studies. Nutrients. 2019 Jan 30;11(2):294.

27 Lev-Sagie A et al. Vaginal microbiome transplantation in women with intractable bacterial vaginosis. Nat Med. 2019 Oct 7.

BMI-21.12
Summary
On
Sidebar
Off
Migrated content
Désactivé
Updated content
Désactivé
Hide image
Off
Mikrobiota

@Microbiota_Inst – konto Instytutu na Twitterze przeznaczone dla Profesjonalistów

Informujemy, jednoczymy i udostępniamy. Biocodex Microbiote Institute uruchamia na Twitterze konto przeznaczone w 100% dla Profesjonalistów: @Microbiota_Inst

 

Możliwość łączenia milionów ludzi sprawia, że Twitter jest obecnie najpopularniejszym portalem społecznościowym używanym do komunikacji w służbie zdrowia. Biocodex Microbiote Institute wchodzi do portali społecznościowych w jednym celu: chcemy stworzyć wykwalifikowaną społeczność poprzez generowanie motywującej dynamiki, której źródłem będą najnowsze informacje o mikrobiocie.

Stworzenie wokół mikrobioty międzynarodowej społeczności Profesjonalistów...

Najnowsze publikacje naukowe, wywiady z ekspertami, foldery tematyczne, live tweety z konferencji (WGO, ESPGHAN i innych)... Profesjonalistów będą mieć dostęp do szerokiego wachlarza najnowszych treści naukowych. Nowe konto na Twitterze (@Microbiota_Inst) ma dotrzeć do jak największej grupy Profesjonalistów, którzy chcą na bieżąco otrzymywać najnowsze informacje o mikrobiocie. Profesjonalistów, ale nie tylko. Dzięki temu nowemu kanałowi komunikacji Biocodex Microbiote Institute chce rozszerzyć grono swoich odbiorców i dotrzeć do renomowanych organizacji naukowych, studentów kierunków medycznych, a także do specjalistycznej prasy, kongresów, organizacji zawodowych i nie tylko.

... i promocja najnowszych metod terapii oraz znaczenia mikrobioty dla zdrowia

Udostępniając rzetelne informacje o mikrobiocie pochodzące z własnych zasobów internetowych Instytutu (przegląd nowości naukowych dla lekarzy) lub z tweetów innych Profesjonalistów, chcemy sprawić, że konto Instytutu na Twitterze zostanie uznane za przydatnego, godnego zaufania partnera w dziedzinie badań i praktyki klinicznej. Twitter to właśnie TEN portal społecznościowy, który należy obserwować, aby być na bieżąco z wiedzą naukową o mikrobiocie i propagować ją. Jako uznana międzynarodowa Instytucja w tej dziedzinie Instytut miał powody, aby wzmocnić swoją obecność w tym kanale.

Biocodex Microbiote Institute

Biocodex Microbiote Institute jest międzynarodową instytucją naukową, której działalność polega na propagowaniu dbałości o zdrowie poprzez popularyzację wiedzy o mikrobiocie człowieka. W tym celu Instytut zwraca się zarówno do pracowników służby zdrowia, jak i do społeczeństwa, aby uświadamiać wszystkim istotną rolę tego wciąż jeszcze nieznanego organu. 

 

@Microbiota_Inst

Twitter

Kontakt z nami

Olivier VALCKE

kierownik działu PR i wydawnictw 
Telefon : +33 1 41 24 30 00
o.valcke@biocodex.com

Summary
Off
Sidebar
Off
Migrated content
Désactivé
Updated content
Désactivé
Hide image
Off
Pokój prasowy

Zdobądź certyfikat wiedzy o mikrobiocie!

Potrzebujesz praktycznego szkolenia w dziedzinie mikrobioty? Chcesz w ciągu kilku godzin zaktualizować i poszerzyć swoją wiedzę? Chcesz zarezerwować prywatną sesję mentoringu z międzynarodowym ekspertem? Xpeer Medical Education i Biocodex Microbiota Institute uruchamiają serię kursów podnoszących poziom wiedzy lekarzy o wpływie mikrobioty ludzkiej na zdrowie. 

Bezpłatne, akredytowane kursy w 7 językach

Program szkoleniowy obejmuje 4 jednogodzinne akredytowane kursy. Masz tylko 5 minut? Nie ma problemu – każda godzina składa się z kilku filmów mikroedukacyjnych. Na zakończenie kursu można przystąpić do testu pozwalającego otrzymać punkty Europejskiego Doskonalenia Zawodowego Lekarzy przyznawane przez Europejską Komisję Akredytacji Doskonalenia Zawodowego. Kursy są dostępne w 7 językach angielskim, francuskim, hiszpańskim, rosyjskim, polskim, tureckim i portugalskim. Dzięki nieograniczonej subwencji Biocodex Microbiota Institute kursy są całkowicie bezpłatne i dostępne tylko w aplikacji Xpeer.

Zarezerwuj prywatną sesję mentoringu z ekspertem w aplikacji Xpeer

Pierwsza sesja, dostępna w maju 2021 r., będzie poświęcona lekom i mikrobiocie jelit. Poprowadzi ją profesor Francisco Guarner Aguilar, gastroenterolog i naukowiec instytutu badawczego Vall d’Hebron (Barcelona). Kurs ten jest przeznaczony dla pracowników ochrony zdrowia o średnim poziomie wiedzy na temat mikrobioty. Wizualne podsumowanie obejmujące 3 zalecenia i 3 pojęcia do przyswojenia pozwala uczestnikowi kursu natychmiast wykorzystać zdobytą wiedzę w kontakcie z pacjentem. Pracownicy ochrony zdrowia mają również ekskluzywną możliwość zarezerwowania prywatnej sesji mentoringu z profesorem Guarnerem w aplikacji Xpeer. Nie czekaj – zdobądź certyfikat wiedzy o mikrobiocie!

Jak to zrobić?

Pobierz aplikację Xpeer, zarejestruj się i wprowadź kod SBIO21GUA1 lub przejdź bezpośrednio do głównego menu. 

Już wkrótce w 2021 r.

  • Nadwaga/otyłość a mikrobiota w praktyce klinicznej – prof. Karine Clément, 1 punkt ECMEC
  • Zaburzenia trawienia a mikrobiota w praktyce klinicznej – prof. Eamonn Quigley, 1 punkt ECMEC
  • Wpływ mikrobioty na leki w praktyce klinicznej – prof. Francisco Guarner, 1 punkt ECMEC

O aplikacji Xpeer

Xpeer Medical Education to pierwsza na rynku aplikacja do punktowanych szkoleń medycznych. Zawiera ona ciekawe filmy mikroedukacyjne trwające tylko 5 minut. Dzięki silnemu algorytmowi do personalizacji treści oraz wrażeń użytkownika wzorowanemu na najpopularniejszych platformach z materiałami filmowymi Xpeer oferuje pracownikom ochrony zdrowia zupełnie nowy rodzaj kształcenia ustawicznego i rozwoju. Aplikacja została akredytowana przez Europejską Unię Lekarzy Specjalistów. Oferuje naukowe szkolenia medyczne wysokiej jakości. W 2021 r. w Xpeer będzie dostępny niniejszy program dotyczący mikrobioty oraz 500 godzin szkoleń medycznych w zakresie Twojej specjalizacji, technologii oraz kompetencji zawodowych i osobistych.

Biocodex Microbiota Institute

Biocodex Microbiota Institute jest międzynarodową instytucją naukową, której działalność polega na propagowaniu dbałości o zdrowie poprzez popularyzację wiedzy o mikrobiocie człowieka. W tym celu Instytut zwraca się zarówno do pracowników ochrony zdrowia, jak i do społeczeństwa, aby uświadamiać wszystkim istotną rolę tego wciąż jeszcze nieznanego organu. 

Kontakt z nami

Olivier VALCKE

kierownik działu PR i wydawnictw 
Telefon : +33 1 41 24 30 00
o.valcke@biocodex.com

SP-21.57

Summary
Off
Sidebar
Off
Migrated content
Désactivé
Updated content
Désactivé
Hide image
Off
Pokój prasowy

Co warto przeczytać o mikrobiocie

Akredytowane szkolenia w zakresie mikrobioty

Badania mikrobioty postępują! Skorzystaj z punktowanych kursów, aby dowiedzieć się czegoś o mikrobiocie.

Mogłeś to przegapić

Infografiki dla Twoich pacjentów

Pobierz oryginalne materiały graficzne wyjaśniające pacjentom znaczenie mikrobioty dla ich zdrowia.

Mogłeś to przegapić

Magazyn dla pracowników służby zdrowia

Zasubskrybuj nasze Magazyn dla pracowników służby zdrowia zawierające artykuły na wyłączność czasopisma autorstwa najznakomitszych ekspertów w dziedzinie mikrobioty.

Mogłeś to przegapić
  • Bądź na bieżąco z informacjami o mikrobiocie
  • Pogłębiaj swoją wiedzę
  • Przekazuj ją pacjentom
Diagnoza IBS – broszura

Instytut dostarcza najnowszych informacji naukowych i skonsolidowanych danych na temat mikrobioty

Wszystkie nowości na temat mikrobioty Aktualności - Nadchodzące Twoje centrum wiedzy poświęcone mikrobiocie i zdrowiu kobiet Off