Z jednej strony antybiotyki są wspaniałym odkryciem naukowym, które daje możliwość ratowania życia milionom ludzi. Z drugiej strony ich nadmierne i niekiedy nieodpowiednie stosowanie może prowadzić do licznych przypadków oporności ze strony mikroorganizmów (bakterii, wirusów, pasożytów, grzybów). W konsekwencji antybiotyki, które z założenia mają leczyć, stają się coraz mniej skuteczne, a w dłuższej perspektywie, w przypadku braku jakichkolwiek działań, istnieje ryzyko, że nie będą pomagały nam w walce z infekcjami. 

Każdego roku antybiotykooporność jest przyczyną blisko 700 tys. zgonów na świecie.²  Jeżeli nic się nie zmieni, w 2050 r. choroby zakaźne mogą stać się jedną z głównych przyczyn śmiertelności na świecie i odpowiadać nawet za 10 mln zgonów.²

Od 2020 r. aktywnym partnerem wydarzenia jest Instytut Mikrobioty (fr. Institut du Microbiote) — prawdziwy punkt odniesienia w zakresie wiedzy na temat mikrobioty. Przez cały listopad Instytut zaprasza do czytania artykułów, aktualności, oglądania filmów ekspertów i materiałów tematycznych, które pozwolą pogłębić wiedzę i poznać średnio- i długoterminowe skutki stosowania antybiotyków dla mikrobioty ludzkiej. Przykład? Pomimo potwierdzonej skuteczności w zwalczaniu bakterii (i braku przydatności w przypadku infekcji wirusowych)³ antybiotyki często wywołują dysbiozę. Jest ona powiązana z niektórymi dobrze znanymi zaburzeniami, w tym z biegunką poantybiotykową.

Ale to nie wszystko! Podejrzewa się również, że antybiotyki zwiększają ryzyko wystąpienia wielu chorób przewlekłych⁴ (alergii, astmy, otyłości, przewlekłych chorób zapalnych jelita itp.), zwłaszcza jeżeli były przyjmowane we wczesnym dzieciństwie. Czy można temu zaradzić? Tak! Poprzez propagowanie odpowiedzialnego przepisywania antybiotyków, aby zagwarantować ich prawidłowe stosowanie! A także poprzez udzielanie pacjentom informacji na temat ryzyka dysbiozy związanego z nadmiernym i nieodpowiednim stosowaniem antybiotyków. Ogłaszamy mobilizację na rzecz ograniczenia antybiotykooporności! Wszyscy jesteśmy za to odpowiedzialni! 

Z jednej strony antybiotyki są wspaniałym odkryciem naukowym, które daje możliwość ratowania życia milionom ludzi. Z drugiej strony ich nadmierne i niekiedy nieodpowiednie stosowanie może prowadzić do licznych przypadków oporności ze strony mikroorganizmów (bakterii, wirusów, pasożytów, grzybów). W konsekwencji antybiotyki, które z założenia mają leczyć, stają się coraz mniej skuteczne, a w dłuższej perspektywie, w przypadku braku jakichkolwiek działań, istnieje ryzyko, że nie będą pomagały nam w walce z infekcjami. 

Każdego roku antybiotykooporność jest przyczyną blisko 700 tys. zgonów na świecie.²  Jeżeli nic się nie zmieni, w 2050 r. choroby zakaźne mogą stać się jedną z głównych przyczyn śmiertelności na świecie i odpowiadać nawet za 10 mln zgonów.²

Od 2020 r. aktywnym partnerem wydarzenia jest Instytut Mikrobioty (fr. Institut du Microbiote) — prawdziwy punkt odniesienia w zakresie wiedzy na temat mikrobioty. Przez cały listopad Instytut zaprasza do czytania artykułów, aktualności i oglądania filmów ekspertów, które pozwolą poznać średnio- i długoterminowe skutki stosowania antybiotyków dla mikrobioty ludzkiej. Przykład? Weź antybiotyk. Pomimo potwierdzonej skuteczności w zwalczaniu bakterii (i braku przydatności w przypadku infekcji wirusowych)³ antybiotyki zakłócają równowagę mikrobioty jelitowej. Brak równowagi, określany mianem dysbiozy (sidenote: Dysbioza Dysbioza nie jest zjawiskiem jednorodnym; przybiera różne formy zależne od stanu zdrowia danej osoby. Zazwyczaj definiuje się ją jako zaburzenie składu i funkcjonowania mikrobioty spowodowane przez zestaw czynników środowiskowych i osobniczych zakłócających ekosystem mikroorganizmów. Levy M, Kolodziejczyk AA, Thaiss CA, et al. Dysbiosis and the immune system. Nat Rev Immunol. 2017;17(4):219-232. ) , jest powiązany z niektórymi dobrze znanymi zaburzeniami, w tym z biegunką poantybiotykową. Ale to nie wszystko! Podejrzewa się również, że antybiotyki zwiększają ryzyko wystąpienia wielu chorób przewlekłych (alergii, astmy, otyłości, przewlekłych chorób zapalnych jelita itp.), zwłaszcza jeżeli były przyjmowane we wczesnym dzieciństwie.

Czy można temu zaradzić? Tak! Po pierwsze, dbając o odpowiednie i dokładne stosowanie. Nie należy przyjmować antybiotyków bez zalecenia lekarza. Należy przestrzegać dawkowania i czasu leczenia. Nie należy przyjmować leków przepisanych innym osobom.⁴

Należy też pamiętać, że antybiotyki nie działają automatycznie© !

Polecane przez naszą społeczność

Koncepcja: zbadanie związku pomiędzy rakiem prostaty a mikrobiotą jelitową u grupy Japończyków. Metodologia: porównano profile mikrobioty jelitowej mężczyzn chorujących oraz niechorujących na raka prostaty o wysokim stopniu zaawansowania. Cel: określenie, czy skład mikrobioty jelitowej może być stosowany jako nowy, nieinwazyjny marker raka prostaty o wysokim stopniu złośliwości.

W poszukiwaniu nowego markera…

Podstawowym badaniem w diagnostyce raka prostaty jest badanie palcem przez odbytnicę (badanie per rectum), ale istnieje również szereg innych badań, które pomagają ocenić stopień zaawansowania raka i ryzyko progresji oraz określić możliwości leczenia. (sidenote: Mohler JL, Antonarakis ES, Armstrong AJ, et al. Prostate Cancer, Version 2.2019, NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. J Natl Compr Canc Netw. 2019;17(5):479-505. ) Niezbędnym badaniem przeprowadzanym w celu wykrycia i monitorowania raka prostaty jest badanie stężenia PSA (antygenu swoistego dla gruczołu krokowego), które jednak nie umożliwia dokładnego określenia stopnia zaawansowania nowotworu. Stopień zaawansowania określany jest w skali od 1 do 5 na podstawie badania próbek tkanek pobranych z gruczołu krokowego. W przypadku stopnia 1 rokowania są na ogół dobre i leczenie nie jest zalecane, aby nie narażać pacjenta na negatywne skutki nadmiernego leczenia.  Z kolei pacjenci z rakiem prostaty w stopniu 2 i wyższych wymagają szybkiego i odpowiednio dobranego leczenia. W celu uniknięcia inwazyjnej biopsji konieczne jest opracowanie nowej metody określania stopnia zaawansowania raka prostaty jako uzupełnienia do badań serologicznych oceniających poziom PSA. 

…w mikrobiocie jelitowej

We wcześniejszym badaniu, przeprowadzonym na myszach, naukowcy wykazali, że otyłość, dieta wysokotłuszczowa, a także pewne cząsteczki wytwarzane przez mikrobiotę jelitową sprzyjają proliferacji komórek raka prostaty.  Wyniki te wydają się wskazywać, że mikrobiota jelitowa mogłaby służyć jako biomarker w celu określania progresji nowotworu. Analizując skład mikrobioty jelitowej pacjentów, u których wykonano biopsję gruczołu krokowego, autorzy badania zaobserwowali, że u pacjentów z rakiem prostaty o wysokim stopniu zaawansowania trzy grupy bakterii były szczególnie liczne. Aby zwiększyć dokładność tej metody diagnostycznej, badacze zastosowali model matematyczny i zidentyfikowali 18 dodatkowych typów bakterii, tworząc wskaźnik mikrobiomu kałowego raka prostaty zwany FMPI (ang. Fecal Microbiome Prostate Index). Wskaźnik FMPI pozwala zidentyfikować pacjentów z rakiem prostaty o wysokim stopniu zaawansowania z większą dokładnością niż tradycyjne oznaczenie PSA. 
Choć jednak wyniki są obiecujące, badanie ma charakter fragmentaryczny, a jego zakres pozostaje ograniczony – w badaniu uwzględniono wyłącznie mężczyzn narodowości japońskiej zamieszkujących tereny miejskie. Teraz należałoby je powtórzyć, włączając innych pacjentów o różnych profilach i w ten sposób potwierdzić dające nadzieję wyniki.
 

^Źródła:

^{Matsushita M, Fujita K, Motooka D, et al. The gut microbiota associated with high-Gleason prostate cancer. Cancer Sci. 2021.}

Stawy sztywnieją, a następnie zniekształcają się – artroza zatruwa życie ponad 3% światowej populacji. A zwłaszcza seniorów. 10% mężczyzn i 18% kobiet w wieku powyżej 60 lat pada ofiarą tej bolesnej, odbierającej sprawność choroby stawów. Ma ona wiele przyczyn – czynniki genetyczne, płeć, wiek, otyłość, siedzący tryb życia... i, być może, mikrobiotę jelit. Bakterie żyjące w naszych wnętrznościach mają związek z wieloma chorobami zapalnymi. Niewykluczone, że grają rolę również w stanie zapalnym towarzyszącym artrozie.

Przy artrozie mikrobiota jelit robi się skromniejsza

Aby dowiedzieć się więcej o związku mikrobioty jelit z artrozą u starszych kobiet badacze porównali skład flory bakteryjnej stolca 57 dotkniętych artrozą kobiet w wieku średnio 65 lat i 57 kobiet zdrowych kobiet w tym samym wieku (grupa kontrolna). U pacjentek mikrobiota jelit okazała się ogólnie uboższa i mniej zróżnicowana. Niektórych pożytecznych bakterii – takich jak regulująca układ odpornościowy Bifidobacterium longum albo przeciwzapalna Faecalibacterium prausnitzii, znane z korzystnego działania na organizm człowieka – jest mniej. Więcej jest natomiast niektórych bakterii chorobotwórczych, takich jak Clostridium ramosum. Wydaje się, że w przypadku artrozy zaburzone są również niektóre funkcje mikrobioty jelit, co pozwala przypuszczać, że zdolność do czerpania korzyści z pożywienia jest upośledzona.

Mikrobiota jelit pomaga w diagnozie, a nawet terapii

Mikrobiota jelit pacjentek chorych na artrozę różni się od mikrobioty jelit osób z grupy kontrolnej, co sugeruje, że mikrobiota jelitowa może być czynnikiem ryzyka choroby, zespół podjął próbę stworzenia narzędzia do przewidywania choroby w oparciu o obecność w stolcu dziewięciu bakterii. Model predykcyjny okazał się wiarygodny w przypadku badanych starszych kobiet, ale nie został sprawdzony w innych grupach pacjentek. Obecność tych bakterii może zatem pomóc w diagnozie. Mikroorganizmy te mogą również prowadzić do opracowania nowych terapii na bazie prebiotyków lub probiotyków, aby walczyć z artrozą. Zawsze z myślą o niesieniu ulgi w bólu i poprawie jakości życia pacjentek.

Polecane przez naszą społeczność

Z powodu nadmiernego obciążenia stawów osoby z nadwagą są bardziej narażone na artrozę. Jak jednak zidentyfikować osoby najbardziej zagrożone? Być może dzięki ich mikrobiocie jelitowej związanej z wieloma chorobami zapalnymi, między innymi z artrozą.

Mniejsza różnorodność w jelitach pacjentów z nadwagą zagrożonych artrozą

W Chinach na populacji z nadwagą (25<BMI¹<30) przeprowadzono badanie prospektywne, w ramach którego 182 próbki stolca pobrane od 86 pacjentów dotkniętych nadwagą i artrozą (25 mężczyzn i 61 kobiet w wieku od 50 do 72 lat) i 96 osób z nadwagą bez artrozy (40 mężczyzn i 56 kobiet w wieku od 50 do 76 lat) zostały zsekwencjonowane (RNA rybosomalne 165) w celu scharakteryzowania składu ich mikrobioty. Wyniki? Zróżnicowanie i bogactwo mikrobioty jelitowej tych pacjentów z nadwagą były mniejsze w przypadku artrozy, co – zdaniem autorów – może dowodzić dysbiozy związanej z chorobą. W przypadku artrozy liczebność dziewięciu typów była znacznie zmieniona (podwyższona lub obniżona, zależnie od typu). Dotyczy to między innymi typów Firmicutes i Bacteroidetes, których stosunek używany jako wskaźnik dysbiozy jest znacznie wyższy u pacjentów dotkniętych artrozą. Ponadto pacjenci z nadwagą cierpiący na tę choroba różnili się od nie dotkniętych nią liczebnością 87 rodzajów bakterii. Wszystkie one pozwoliły badaczom przetestować interesujące ich biomarkery choroby.

Przewidywanie zagrożenia artrozą za pomocą 7 biomarkerów

Na podstawie wcześniejszych wyników badacze zidentyfikowali siedem pochodzących z mikrobioty jelit biomarkerów, które mogą umożliwić opracowanie nieinwazyjnego narzędzia do wczesnej oceny zagrożenia osób z nadwagą artrozą: trzy rodzaje bakterii nadmiernie liczne u pacjentów chorych na artrozę (Gemmiger, Klebsiella i Akkermansia) i cztery zbyt mało liczne u tych samych pacjentów (Bacteroides, Prevotella, Alistipes i Parabacteroides). Łącznie biomarkery te pozwalają precyzyjnie przewidzieć zagrożenie artrozą (powierzchnia pod krzywą wynosi 83,36%). Wśród nich decydującą rolę gra rodzaj Bacteroides. Autorzy uważają go nawet za możliwy cel leczenia artrozy.

Strona domowa

Nasze Publikacje

• Aktualności
• Newsletter
• Foldery tematyczne

O Instytucie

• Partnerstwa
• Pokój prasowy

Kongresy

• Kalendarz
• Przegląd kongresu

Infografiki

• Infografiki
• Diagnoza IBS – broszura

Gastroenterologia

Ginekologia

Pediatria

Dermatologia

Na świecie ponad 30 milionów dzieci w wieku poniżej 5 lat boryka się z umiarkowanym niedożywieniem o ostrym przebiegu (sidenote: Miedożywieniem o ostrym przebiegu Pojęcie zdefiniowane przez Światową Organizację Zdrowia jako 2–3 krotne standardowe odchylenie stosunku masy ciała do wzrostu poniżej mediany dla danej kohorty wiekowej ) (ang. Moderate Acute Malnutrition, MAM). Główna cecha charakterystyczna tego ogólnoświatowego problemu: dzieci cierpiące na tę chorobę mają niedojrzałą mikroflorę jelitową. Podczas wcześniejszego badania klinicznego (sidenote: Raman AS, Gehrig JL, Venkatesh S, et al. A sparse covarying unit that describes healthy and impaired human gut microbiota development. Science. 2019;365(6449):eaau4735. )  autorzy opracowali prototypowy suplement diety (MDCF-2), który pozwala przywrócić mikroflorę jelitową u dzieci z umiarkowanym niedożywieniem o ostrym przebiegu w wieku 12–18 miesięcy. Omawiane nowe badanie ma na celu potwierdzenie skuteczności suplementu MDCF-2 u dzieci z umiarkowanym niedożywieniem o ostrym przebiegu. Badanie jest prowadzone na większą skalę i przez dłuższy okres.

Badanie interwencyjne przeprowadzone wśród 123 dzieci z Bangladeszu

W ramach tego randomizowanego badania klinicznego prowadzonego z grupą kontrolną 123 dzieci z Bangladeszu (w wieku 12–18 miesięcy) z umiarkowanym niedożywieniem o ostrym przebiegu otrzymywało suplement diety MDCF-2 (204 kcal w codziennych dawkach po 50 g) albo gotowy do spożycia suplement RUSF (247 kcal w codziennych dawkach po 50 g) dwa razy dziennie przez 3 miesiące. Następnie dzieci były monitorowane przez 1 miesiąc. Równocześnie zespół badaczy co tydzień sprawdzał masę ciała, wzrost i obwód ramion dzieci. Regularnie pobierano także próbki krwi i kału

Szybszy wzrost i większy przyrost masy ciała

Wśród 118 dzieci, które ukończyły badanie (po 59 dzieci w obu grupach badania), dzieci z grupy przyjmującej suplement diety MDCF-2 wykazywały szybszy wzrost niż dzieci z grupy przyjmującej suplement RUSF. W przypadku dzieci z grupy przyjmującej MDCF-2 średnia tygodniowa zmiana stosunku masy ciała do wzrostu wyniosła 0,021. W grupie przyjmującej suplement RUSF wskaźnik ten wyniósł 0,010. Średnia tygodniowa zmiana stosunku masy do wieku wyniosła odpowiednio 0,017 w grupie dzieci przyjmujących suplement diety MDCF-2 i 0,010 w grupie dzieci przyjmujących suplement RUSF. Zmienność wskaźników obwodu ramion i stosunku wzrostu do wieku była podobna w obu grupach.

Markery w krwi i jelitach

W następstwie suplementacji MDCF-2 znacznej modyfikacji uległo 714 białek. W grupie dzieci przyjmujących suplement RUSF modyfikacji uległy jedynie 82 białka. Niektóre z nich były powiązane z rozwojem układu mięśniowo-szkieletowego i nerwowego (p<0,001), natomiast 70 białek miało związek się ze stosunkiem masy ciała do wzrostu. Wskutek suplementacji MDCF-2 udało się bardziej ograniczyć markery stanu zapalnego, które były nasilone z uwagi na niedożywienie występujące na początku badania. Odnośnie mikroflory, suplementacja MDCF-2 pozwoliła znacznie zwiększyć 21 taksonów bakterii, które pozytywnie wpływają na stosunek masy ciała do wzrostu (p<0,001), oraz zmniejszyć dwa taksony bakterii (Escherichia coli i gatunek Bifidobacterium) wpływające negatywnie na stosunek masy ciała do wzrostu (p<0,001).

Z badania wyciągnięto następujący wniosek: odpowiednie spożycie kalorii i składników odżywczych nie wystarcza, aby zaradzić skutkom długotrwałego niedożywienia. Według autorów należy w pierwszej kolejności zadbać o optymalny rozwój mikroflory jelitowej. Aby ocenić skuteczność omawianego nowego podejścia do leczenia, konieczne jest przeprowadzenie szerzej zakrojonych badań w różnych regionach geograficznych i w bardziej zróżnicowanych grupach wiekowych dzieci.

Kacheksji, która jest wieloczynnikowym zespołem charakteryzującym się stałą utratą masy mięśniowej, nie da się zaradzić metodami dietetycznymi. Prowadzi ona stopniowo do niewydolności organów, gorszej tolerancji terapii przeciwnowotworowych i skrócenia życia. Szczególnie narażeni są pacjenci chorzy na raka połączenia przełykowo-żołądkowego, ponieważ problemy mechaniczne i trawienne powodują utratę apetytu i przedwczesne uczucie sytości. Jak się zdaje, mikrobiota jelit gra istotną rolę w regulacji niektórych aspektów kacheksji nowotworowej, takich jak uczucie sytości, apetyt, metabolizm gospodarza, uogólniony stan zapalny lub modulacja odpowiedzi na niektóre leki przeciwnowotworowe. Na realizację tej roli wpływa nowotwór i większość leków przeciwnowotworowych niszczących barierę jelitową. Stąd wziął się pomysł zbadania wpływu transplantacji mikrobioty fekalnej (FMT) na kacheksję u pacjentów cierpiących na raka połączenia przełykowo-żołądkowego.

Oceniane parametry: uczucie sytości, długość życia i mikrobiota jelit

To randomizowane badanie z grupą kontrolną zostało przeprowadzone metodą podwójnie ślepej próby z udziałem 24 dotkniętych kacheksją pacjentów chorych na nieoperacyjnego raka połączenia przełykowo-żołądkowego z przerzutami przed zastosowaniem chemioterapii paliatywnej. Pacjenci ci otrzymali wcześniej FMT allogeniczną (grupa poddana terapii, dawca zdrowy, otyły lub z nadwagą) lub autogeniczną (grupa kontrolna, dawcą był sam pacjent). Podstawowym celem była ocena wpływu FMT na uczucie sytości. Obserwacji poddano również inne cechy kacheksji, a także skuteczność chemioterapii i długość życia. Za pomocą analiz ewaluacyjnych oceniono wpływ FMT na skład mikrobioty jelit.

Brak wpływu na uczucie sytości, korzystny wpływ na przebieg choroby

Wbrew oczekiwaniom, allogeniczna FMT od zdrowego, otyłego dawcy nie poprawiła uczucia nasycenia ani stanu kachektycznego biorcy przed chemioterapią. Wydaje się natomiast, że ma ona korzystny wpływ na przebieg choroby. W porównaniu z grupą kontrolną u 12 pacjentów z grupy poddanej terapii stwierdzono lepszą kontrolę choroby (według kryteriów RECIST) po 12 tygodniach wzrost długości życia, zarówno całkowitej (365 dni w porównaniu z 227), jak i bez postępów choroby (204 dni w porównaniu z 93). Nowotwór zabrał przed zakończeniem badania trzech pacjentów z grupy kontrolnej i żadnego z grupy poddanej terapii. Mikrobiota fekalna pacjentów uległa zmianie po allogenicznej FMT, co potwierdziło, że przeszczep mikrobioty od dawcy przyjął się poprawnie mimo chemioterapii. Badaczom nie udało się zidentyfikować konkretnych gatunków bakterii jelitowych związanych z efektami chemioterapii w grupie objętej leczeniem. Niezbędne będą badania FMT na większą skalę. Być może dadzą one nadzieję na spersonalizowane terapie polegające na podawaniu prebiotyków i probiotyków odpowiednich dla mikrobioty konkretnego pacjenta i poprawiających skuteczność leczenia przeciwnowotworowego.