Wiemy, że osoby dotknięte migreną są bardziej podatne na zaburzenia żołądkowo-jelitowe, a zwłaszcza na biegunkę, zaparcie i refluks. Przeprowadzone w Korei Południowej badanie opublikowane w 2023 r. wykazuje, że u pacjentów tych występuje też zaburzenie mikrobioty jelitowej.

Modyfikacja mikrobioty jelitowej u migreników

Podczas analizy bakterii obecnych w stolcu 87 pacjentów dotkniętych migreną (42 epizodycznie i 45 przewlekle (sidenote: Migrena przewlekła Ból głowy trwający przez ponad 15 dni w miesiącu, w tym ponad 8 dni z charakterystycznymi cechami migreny (podwyższona wrażliwość na światło, dźwięki lub zapachy, mdłości, wymioty itp.), od ponad 3 miesięcy. Weatherall MW. The diagnosis and treatment of chronic migraine. Ther Adv Chronic Dis. 2015 May;6(3):115-23. ) ) oraz 43 osób zdrowych badacze zaobserwowali różnice składu mikrobioty jelitowej: u migreników bakterie z rodzajów Roseburia, Eubacterium, Agathobacter, PAC000195 (bakteria dotychczas nieopisana) i Catenibacterium były obfitsze niż u osób niecierpiących na tę chorobę. Niektóre bakterie należące do mikrobioty jelitowej różniły się też zależnie od typu migreny (epizodyczny lub chroniczny): bakterie PAC001212 były charakterystyczne dla chorych na migrenę przewlekłą, natomiast Prevotella, Holdemanella, Olsenella, Adlercreutzia i Coprococcus towarzyszyły migrenie epizodycznej.

^{Źródła (sidenote: Burch RC, Buse DC, Lipton RB. Migraine: Epidemiology, Burden, and Comorbidity. Neurol Clin. 2019 Nov;37(4):631-649. )}

Bakterie markerami nasilenia bólu głowy

Ale to nie wszystko: wygląda na to, że obecność niektórych bakterii prognozuje kluczowe parametry migreny. Im mikrobiota jelitowa była bogatsza w PAC000195, tym mniejsza była częstotliwość bólu głowy, a im więcej w mikrobiocie było Agathobacter, tym mniej intensywne były napady ostrego bólu.

Mikrobiota i migrena: co było pierwsze – jajko czy kura?

Ale uwaga: nie można z tego wnioskować, że bakterie te chronią przed migreną i jej nawrotami, a inne ją zaostrzają. Wyniki tego badania wykazują tylko występowanie dysbiozy jelitowej u migreników. Nie da się stwierdzić, czy zaobserwowana nierównowaga jest przyczyną, czy skutkiem migreny. Jedyny sposób, żeby to sprawdzić, to przeprowadzenie badań podłużnych polegających na obserwacji tych pacjentów w czasie i ustaleniu, czy wahania składu mikrobioty poprzedzają ataki migreny, czy następują po nich, żeby przekonać się, który czynnik jest przyczyną, a który skutkiem. Dałoby to nadzieję, że w efekcie zostanie opracowany sposób leczenia tej przypadłości.

Czy zaburzenia osi jelita-mózg torują drogę alkoholizmowi?

U osób dotkniętych przewlekłym alkoholizmem stwierdzono już dysbiozy jelitowe i wzrost poziomu markerów stanu zapalnego, zwłaszcza w przypadku poważnych zaburzeń spożywania alkoholu i kompulsywnej potrzeby picia go. Prowadzą one do stanu zapalnego układu nerwowego powodującego zaburzenia poznawcze i behawioralne, zwłaszcza w relacjach społecznych. 
Deficyty umiejętności społecznych stwierdzono też u młodzieży uprawiającej binge drinking. Te dysbiozy i zaburzenia osi jelita-mózg mogą zatem mieć udział w powstaniu uzależnienia od alkoholu.

Zespół irlandzkich naukowców przeprowadził badanie w grupie 71 młodych osób w wieku od 18 do 25 lat (37 kobiet i 34 mężczyzn) nieuzależnionych od alkoholu w celu identyfikacji u uprawiających binge drinking wczesne oznaki zaburzeń spożywania alkoholu. Badacze zbadali związki między dysbiozą jelitową, stanem zapalnym, potrzebą picia, deficytami umiejętności społecznych i impulsywnością – cechą, o której wiadomo, że przyspiesza rozwój uzależnienia od alkoholu. W tym celu przeprowadzili ocenę neuropsychologiczną uczestników badania, pomiar markerów stanu zapalnego w próbkach biologicznych (krwi, śliny itp.) oraz sekwencjonowanie metagenomowe próbek stolca. Przez 3 miesiące obserwacji uczestnicy rejestrowali swoje spożycie alkoholu i przypadki kompulsywnej ochoty na picie (głodu alkoholowego)

Dysbiozy związane z „binge drinkingiem” i zaburzeniami poznawczymi

Badacze zauważyli, że „binge drinkingowi” towarzyszą określone taksonomiczne i funkcjonalne zaburzenia równowagi mikrobioty jelitowej, które z kolei są związane z problemami z panowaniem nad emocjami. Analizy statystyczne wykazały, że zaburzenia rozpoznawania emocji ma związek ze spadkiem obfitości gatunków Clostridium, Flavonifractor plautii oraz Eggerthella lenta i wzrostem Coprococcus. Impulsywność ma związek ze spadkiem ilości Collinsella i wzrostem Roseburia oraz Parabacteroides. Kompulsywna potrzeba picia alkoholu jest skorelowana ze zmniejszeniem ilości Ruthenibacterium lactiformans i ze zwiększonym wydzielaniem interleukin, które jest oznaką nadmiernego pobudzenia układu odpornościowego. Ponadto większa liczba epizodów „binge drinkingu” jest związana ze zmniejszeniem ilości wytwarzanego izowalerianu – krótkołańcuchowego kwasu tłuszczowego – i większą impulsywnością.

Modulacja mikrobioty jelitowej w trudnym okresie dorastania

Badanie to nie tylko podkreśla role mikrobioty jelitowej w regulacji umiejętności społecznych i impulsywności, ale wykazuje również, że „binge drinking” ma związek z zaburzeniami mikrobioty jelitowej występującymi już przed pojawieniem się uzależnienia od alkoholu. Może ono otwierać drogę dla nowych interwencji dietetycznych lub prebiotyków i probiotyków przeciwdziałających dysbiozie związanej ze spożywaniem alkoholu w krytycznym okresie dorastania.

Binge drinking, czyli jednorazowe spożywanie dużych ilości alkoholu, a potocznie „picie na umór”, oznacza stan silnego upojenia alkoholowego. Dotyczy on głównie ludzi młodych w wieku od 15 do 25 lat. Ma dramatyczne konsekwencje dla zdrowia w okresie dojrzewania, ponieważ organizm dopiero się wtedy kształtuje. Powtarzany binge drinking zaburza strukturę i funkcjonowanie mózgu, zwiększając zagrożenie problemami z używaniem alkoholu w przyszłości zwanymi potocznie alkoholizmem.

U osób dotkniętych przewlekłym alkoholizmem występują zaburzenia mikrobioty jelitowej, czyli dysbiozy, tym większe im silniejsza jest potrzeba kompulsywnego spożywania alkoholu. Mogą one powodować stan zapalny sięgający mózgu i powodować w ten sposób problemy z radzeniem sobie z emocjami i umiejętnościami społecznymi (sidenote: Umiejętności społeczne Zdolność do rozumienia interakcji społecznych i radzenia sobie z nimi. Beaudoin C, Beauchamp MH. Social cognition. Handb Clin Neurol. 2020;173:255-264. ) . Dziś jednak badania sugerują, że dysbioza i zaburzenia osi jelita-mózg mogą również mieć udział w powstawaniu uzależnienia od alkoholu.

Czy u młodzieży uprawiającej „binge drinking” można rozpoznać oznaki podatności na alkoholizm?

Badacze irlandzcy postanowili zbadać powiązania między dysbiozą, stanem zapalnym, popędem do picia i zaburzeniami kontroli emocji u młodzieży uprawiającej „binge drinking”. W tym celu zebrali 71 nieuzależnionych od alkoholu mężczyzn i kobiet w wieku od 18 do 25 lat. Dokonali oceny neuropsychologicznej uczestników badania i pobrali próbki ich płynów fizjologicznych, żeby wykryć markery stanu zapalnego, oraz stolca, co pozwoliło zanalizować ich mikrobiotę jelitową. Przez 3 miesiące uczestnicy rejestrowali swoje spożycie alkoholu i przypadki występowania ochoty na picie.

^{Źródła (sidenote: Międzyministerialny plan walki z narkotykami i uzależnieniami: Binge drinking https://www.drogues.gouv.fr/le-binge-drinking ) .}

Zaburzenia poznawcze i pojawienie się uzależnienia od alkoholu

Na zakończenie badania naukowcy stwierdzili, że u młodzieży uprawiającej „binge drinking” pojawiają się specyficzne dysbiozy związane z zaburzeniami poznawczymi. Okazało się, że zaburzenia rozpoznawania emocji (sidenote: Rozpoznawanie emocji Zdolność do rozpoznawania i opisywania własnych i cudzych stanów emocjonalnych. Cabé N, Laniepce A, Boudehent C et al : Repérage des troubles cognitifs liés à l’alcool, La Revue du Praticien, 20/10/2019, 69(8);904-8 ) i impulsywność mają związek z modyfikacją obecności pewnych konkretnych grup bakterii. Nieodparta ochota na alkohol ma też związek ze zmniejszeniem ilości innego gatunku bakterii i ze zwiększeniem ilości markerów stanu zapalnego. Zgodnie z oczekiwaniami badaczy liczniejsze epizody „binge drinkingu” zwiększają impulsywność, o której wiadomo, że przyspiesza rozwój uzależnienia od alkoholu.

Chociaż stosunkowo dobrze ustalono już, że dyskryminacja jest czynnikiem ryzyka dla zaburzeń psychicznych i fizycznych, mechanizmy z nią związane pozostają niejasne. Często wskazywano na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza. Jednak niektórzy eksperci zwracają się obecnie ku mikrobiocie jelitowej, ze względu na jej wrażliwość na stres, rolę w stanach zapalnych i utrzymaniu dobrego zdrowia przez długi czas oraz ostatnie wyniki dotyczące osi jelito-mózg. W badaniu opublikowanym pod koniec 2022 roku badano wpływ dyskryminacji na deregulację osi jelito-mózg.

Zmiany w niektórych połączeniach mózgowych

Spośród 154 uczestników badania 80 osób odczuwało silną dyskryminację, a 74 słabą dyskryminację, związaną z kolorem skóry (uczestnicy będący Afroamerykanami, Latynosami i Azjatami) lub płcią i wiekiem (osoby rasy białej). Duża dyskryminacja wiązała się z wyższym poziomem lęku, depresji, wrażliwości trzewnej itd. Istniały jednak różnice w zależności od pochodzenia: np. u Afroamerykanów nie wykazano związku między dyskryminacją a zdrowiem psychicznym.

Pod względem fizjologicznym rezonans magnetyczny uczestników pokazuje, że dyskryminacja wiąże się ze zmianami w mózgowych ścieżkach stresu, które różnią się w zależności od pochodzenia: na przykład zwiększone pobudzenie obszaru mózgowego związanego z przetwarzaniem autonomicznym, sensorycznym, motorycznym i nagrodowym zaobserwowano u Azjatów, podczas gdy „chaotyczne” połączenia licznych sieci nerwowych zaobserwowano u osób rasy białej itp.

Dysbioza mikrobioty jelitowej

Oprócz tych zmian w sieciach mózgowych dyskryminacja wydaje się być również związana z dysbiozą jelit i zwiększonym poziomem bakterii prozapalnej Prevotella copri u Afroamerykanów i Latynosów w porównaniu z osobami rasy białej. Także metabolity bakterii mają na to wpływ, przy czym występują różnice w zależności od populacji: niższe stężenie produktu ubocznego syntezy karnityny (przeciwzapalne) u Afroamerykanów; zwiększone metabolity zaangażowane w metabolizm lipidów u Azjatów; itp.

Dyskryminacja z różnymi konsekwencjami w zależności od pochodzenia ?

Według autorów dyskryminacja zmienia oś jelito-mózg, jednak skutki te są różne w zależności od danej społeczności.

• U Afroamerykanów wiąże się z większą ilością biomarkerów stanu zapalnego, ale ta populacja wydaje się mniej podatna na lęk i ma najwyższe wyniki odporności.
• W populacji latynoskiej dyskryminacja również wiąże się ze stanem zapalnym, ale z lepszymi strategiami radzenia sobie.
• W populacji azjatyckiej wyniki sugerują kompensację stresu poprzez jedzenie tłustych potraw.
• U osób rasy białej obserwowane zaburzenia w mózgu mogą przejawiać się trudnościami w radzeniu sobie z przeciwnościami.

Ze względu na kolor skóry, wiek, płeć itp. : dyskryminacja może przybierać różne formy, ale wszystkie mają ten sam cel – odrzucenie i wykluczenie osoby lub grupy osób. Według badań przeprowadzonych na różnych populacjach amerykańskich, dyskryminacja zmienia zarówno układ pokarmowy (a dokładniej mikrobiotę jelitową), jak i mózgowy, a także łączącą je oś komunikacji (oś jelito-mózg). Co bardziej zaskakujące, skutki i mechanizmy z tym związane miałyby zależeć od pochodzenia danej osoby.

Skutki dyskryminacji: zmieniona mikrobiota jelitowa u Afroamerykanów

U Afroamerykanów silna dyskryminacja, zwykle związana z kolorem skóry, wywołuje tak poważne skutki, że powoduje modyfikacje bakterii obecnych w mikrobiocie jelitowej. Zjawisko to znane jest jako dysbioza.

Badacze stwierdzili na przykład podwyższony poziom bakterii, zwłaszcza prozapalnej Prevotella copri, u Afroamerykanów, którzy są ofiarami dyskryminacji. Obrazowanie ich mózgów (rezonans magnetyczny) pokazuje aktywację obszarów zaangażowanych w regulację negatywnych emocji. Na poziomie psychicznymf lęki stres wzrastają w przypadkach silnej dyskryminacji (podobnie jak we wszystkich innych populacjach), ale nie stwierdzono związku między dyskryminacją a zdrowiem psychicznym (inaczej niż w innych społecznościach). Tak więc, zdaniem autorów, wśród Afroamerykanów dyskryminacja powoduje wysoki stan zapalny, ale ta populacja jest mniej podatna na depresję i bardziej odporna.

Odmienne mechanizmy dla różnych społeczności

Podobne analizy mikrobioty jelitowej, markerów krwi, aktywności mózgu i stanu psychicznego pokazują bardzo różne reakcje w różnych populacjach.

• U Latynosów dyskryminacja jest również związana ze stanem zapalnym, jednak lepsze strategie radzenia sobie i kontrola poznawcza mogą temu przeciwdziałać.
• W populacji azjatyckiej mechanizmy wydają się być zupełnie inne: zwiększona dyskryminacja idzie w parze z większą ilością metabolitów krwi związanych z cholesterolem i aktywnością mózgu, która sugeruje kompensację stresu poprzez jedzenie tłustych potraw.
• Wreszcie, u osób pochodzenia kaukaskiego dyskryminacja jest ogólnie powiązana z wiekiem i płcią. Jest ona związana z lękiem, ale nie powoduje stanu zapalnego. Na poziomie jelitowym występuje obniżony poziom bakterii P. Copri w porównaniu do społeczności latynoskiej i afroamerykańskiej. Rezonans magnetyczny tych osób wykazuje również zaburzenia w mózgu, które mogą przejawiać się trudnościami w radzeniu sobie z przeciwnościami.

Na początek często zadawane pytanie – czym jest niepłodność?

Prof. Ina Schuppe-Koistinen: Zgodnie z definicją WHO niepłodność to choroba męskiego lub kobiecego układu rozrodczego objawiająca się niemożnością zajścia w ciążę przez przynajmniej 12 miesięcy mimo regularnych stosunków płciowych bez zabezpieczeń ¹. W badaniach wykorzystuje się różnorodne metody szacowania, jak często występuje niepłodność i ta różnorodność sprawia, że trudno jest zrozumieć i ocenić skalę problemu. Światowa Organizacja Zdrowie (WHO) szacuje jednak, że niepłodność dotyka około 15% par w wieku rozrodczym na całym świecie, co wpływa na ich rodziny i ich otoczenie ^1,2. Liczba ta nie oddaje jednak różnic występujących w poszczególnych krajach i pomiędzy nimi. Wyróżnia się niepłodność pierwotną i wtórną. Niepłodność pierwotna występuje, jeżeli nigdy nie udało się zajść w ciążę. O niepłodności wtórnej mówimy natomiast, jeżeli przynajmniej raz udało się zajść w ciążę.

Czy pary mogą obecnie skorzystać z jakichś metod leczenia?

I.S.-K.: Do leczenia niepłodności wykorzystuje się techniki wspomaganego rozrodu (sidenote: Techniki Wspomaganego Rozrodu (ART) ART (assisted reproduction technologies) to wszelkie metody leczenia niepłodności, w których zabiegom poddaje się komórki jajowe lub zarodki. Zasadniczo do ART kwalifikuje się metody polegające na pobraniu komórek jajowych z jajników, połączeniu ich z nasieniem w laboratorium i ponownym umieszczeniu w ciele tej samej lub innej kobiety. NIE są to metody, w których zabiegom poddaje się wyłącznie nasienie (np. inseminacja domaciczna, nazywana też sztuczną inseminacją) ani metody, w których kobieta wyłącznie przyjmuje leki stymulujące produkcję komórek jajowych, które nie mają następnie zostać od niej pobrane. ) (ART), takie jak zapłodnienie in vitro (IVF). Metody te, dostępne od ponad 30 lat, pozwoliły urodzić się 5 milionom dzieci na całym świecie. Technologie te są jednak często niedostępne lub zbyt drogie w wielu częściach świata, zwłaszcza w krajach o niskich lub średnich poziomach dochodów.

Jaką rolę w niepłodności odgrywa mikrobiota?

I.S.-K.: Do zajścia w ciążę konieczny jest zdrowy układ rozrodczy, ale też współpraca funkcjonalna układu odpornościowego z wydzielanymi hormonami, co umożliwia zapłodnienie i implantację zarodka, który jest przecież częściowo ciałem obcym. Proces ten jednocześnie zapewnia ochronę przed przenikaniem do organizmu i namnażaniem się patogenów (sidenote: Patogen patogen to mikroorganizm, który powoduje lub może spowodować chorobę Pirofski LA, Casadevall A. Q and A: What is a pathogen? A question that begs the point. BMC Biol. 2012 Jan 31;10:6. ) .  W zdrowej mikrobiocie pochwy przeważają szczepy bakterii Lactobacillus (sidenote: Lactobacillus Bakterie w kształcie pałeczki, których najważniejszą cechą jest wytwarzanie kwasu mlekowego. Dlatego nazywa się je „bakteriami mlekowymi”. 
Bakterie te są obecne u człowieka w jamie ustnej, pochwie i jelitach. Bytują również na roślinach oraz w organizmach zwierząt. Można je przyjmować, spożywając produkty fermentowane – mleczne, takie jak niektóre sery i jogurty, a także kiszone ogórki, kiszoną kapustę itp.
Pałeczki kwasu mlekowego są także przyjmowane w produktach zawierających probiotyki, ponieważ niektóre ich gatunki są znane z korzystnego działania.   W. H. Holzapfel et B. J. Wood, The Genera of Lactic Acid Bacteria, 2, Springer-Verlag, 1st ed. 1995 (2012), 411 p. « The genus Lactobacillus par W. P. Hammes, R. F. Vogel Tannock GW. A special fondness for lactobacilli. Appl Environ Microbiol. 2004 Jun;70(6):3189-94. Smith TJ, Rigassio-Radler D, Denmark R, et al. Effect of Lactobacillus rhamnosus LGG® and Bifidobacterium animalis ssp. lactis BB-12® on health-related quality of life in college students affected by upper respiratory infections. Br J Nutr. 2013 Jun;109(11):1999-2007. ) , które  chronią organizm przed patogenami, produkując kwas mlekowy i inne cząsteczki zabijające patogeny. Z tego powodu przewaga Lactobacillus jest potrzebna do zachowania płodności.

Wyniki wielu badań pokazują, że w pochwie i macicy kobiet, u których przyczyna niepłodności pozostaje niewyjaśniona, występują liczne komórki zapalne i podwyższone markery stanu zapalnego. Szereg badań wykazał, że mikrobiota pochwy ma kluczowe znaczenie w miejscowych procesach zapalnych, powodowane zarówno przez cząsteczki wytwarzane przez występujące w pochwie mikroorganizmy, jak przez i reakcje zapalne organizmu ^{3, 4}. Innymi słowy dysbioza mikrobioty pochwy wywołuje stan zapalny, który negatywnie wpływa na płodność.
Wiele badań wykazało związek mikrobioty z chorobami i infekcjami powodującymi niepłodność, takimi jak waginoza bakteryjna, rak szyjki macicy, zespół policystycznych jajników i endometrioza. Konieczne jest przeprowadzenie dalszych badań nad związkiem mikrobioty z niepłodnością ⁵.

Co można powiedzieć o waginozie bakteryjnej?

I.S.-K.: Waginoza bakteryjna to częsta przyczyna stanu zapalnego pochwy i dyskomfortu u kobiet w wieku rozrodczym. Waginoza bakteryjna to stan, w którym zdrowa mikrobiota pochwy zostaje skolonizowana przez mniej korzystne bakterie. Mimo że skład mikrobioty u kobiet cierpiących na waginozę bakteryjną różni się w zależności od przypadku, można jednak wyróżnić najczęściej występujące szczepy, takie jak Gardnerella, Atopobium, Snethia, Megasphera, Dialister itd. ⁶. Skład mikrobioty w waginozie bakteryjnej ma udowodniony wpływ na przebieg ciąży i może na przykład powodować przedwczesny poród. Może również wpływać na mikrobiotę nasienia po stosunku, co z kolei może mieć wpływ na jakość i ruchliwość plemników. Związek z niepłodnością nie został w pełni zbadany, ale dostępne dane sugerują, że waginoza bakteryjna prowadzi do zmniejszenia płodności ⁷.

Czy zaburzenia mikrobioty pochwy wpływają na skuteczność technik wspomaganego rozrodu?

I.S.-K.: Badania pokazują, że zdrowa mikrobiota pochwy, bogata w niektóre szczepy Lactobacillus może zwiększać skuteczność technik wspomaganego rozrodu i że u kobiet z bakteryjnym zapaleniem pochwy metody te przynoszą gorsze rezultaty.

Czy zdrowie jelit poprzez  mikrobiotę jelit mogą mieć wpływ na płodność?

I.S.-K.: Mikrobiota układu rozrodczego stanowi około 10% mikroorganizmów obecnych w organizmie kobiet. Zdecydowana większość mikroorganizmów zasiedlających ludzki organizm znajduje się w jelitach. Organizmy te są niezwykle istotne dla naszego zdrowia i mają wpływ nie tylko na środowisko jelit, ale również na inne organy. Mikroorganizmy obecne w pochwie pochodzą głównie z jelit, choć wciąż nie rozumiemy dobrze tych mechanizmów. Jako że mikroorganizmy obecne w jelitach metabolizują estrogen – czyli kobiecy hormon płciowy – bezpośrednio wpływają na fizjologię kobiecego organizmu i zdrowie reprodukcyjne. W związku z tym zdrowa mikrobiota jelit jest istotna nie tylko dla zachowania dobrego zdrowia, ale również płodności.

A co z mężczyznami? Czy mikrobiota męskich narządów płciowych również może wpływać na płodność?

I.S.-K.: Przeprowadzono również kilka badań nad mikrobiotą męskiego układu rozrodczego ⁹. Skład mikrobioty męskich narządów płciowych, zawierającej takie rodzaje bakterii jak Prevotella, Staphylococcus, Corynebacterium czy Anaerococcus, jest podobny do składu mikrobioty sąsiadujących organów i zmienia się podczas stosunku płciowego. Wydaje się, że obrzezanie mężczyzn wpływa na mikrobiotę penisa. Potrzeba dodatkowych badań, aby zrozumieć rolę mikrobioty męskich narządów płciowych dla płodności.

Jakieś rady, jak poprawić płodność, biorąc pod uwagę znaczenie mikrobioty?

I.S.-K.: Kiedy staramy się o ciążę, najważniejsze jest zachowanie zdrowego trybu życia. Na płodność mogą wpływać czynniki środowiskowe i te związane ze stylem życia, takie jak palenie tytoniu, nadmierne spożywanie alkoholu, stres jak również niedowaga i nadwaga. Zdrowy tryb życia to również dieta sprzyjająca zachowaniu odpowiedniej mikrobioty jelit i pochwy. Radziłabym stosować dietę bogatą w warzywa i owoce, które dostarczają mikrobiocie błonnika. Spożywanie fermentowanej żywności, takiej jak jogurty, kefiry, kimchi czy kiszona kapusta zapewni organizmowi bakterie kwasu mlekowego, które wspomagają płodność.

Kobiety powinny unikać zabiegów higienicznych podrażniających wrażliwą skórę sromu. Nie należy używać mydła ani produktów perfumowanych. Nie trzeba myć pochwy, ponieważ oczyszcza się ona sama w sposób naturalny, dzięki produkowanej wydzielinie. Mycie mogłoby jedynie zniszczyć mikrobiotę pochwy.

Poznaj wywiad z prof. Iną Schuppe Koistinen:

^{BMI 23.09}

Nie przegap innych odcinków

Należący do „zaburzeń osi jelitowo-mózgowej” (DGBI od Disorder of Gut Brain Interaction), które są również nazywane zaburzeniami czynnościowymi jelit , zespół jelita drażliwego (IBS) powoduje chroniczny ból brzucha oraz zaburzenia perystaltyki jelit, co wiąże się ze znacznym obniżeniem jakości życia ¹. Wielu pacjentów zauważa związek występujących objawów ze sposobem odżywiania i wdraża dietę, czasem metodą prób i błędów, aby te objawy złagodzić. W celu zbadania rzeczywistych efektów jednej ze stosowanych diet – diety ubogiej w fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole (FODMAP), przeprowadzono metaanalizę badań ². 

Wpływ wyłącznie na liczbę bifidobakterii

W metaanalizie randomizowanych badań z grupą kontrolną uwzględniono 9 badań przeprowadzonych na 403 pacjentach. Poza wyraźnym zmniejszeniem liczby bifidobakterii zastosowanie diety przyniosło efekty niejednoznaczne lub tylko w niewielkim stopniu wpłynęło na skład lub metabolizm mikrobioty. W związku z tym nie wykazano wyraźnego wpływu zastosowanej diety na różnorodność mikrobioty, co w ocenie autorów metaanalizy jest uspokajające. Uznaje się bowiem, że większa różnorodność mikrobioty świadczy o zdrowiu układu pokarmowego, a zmniejszenie tej różnorodności jest objawem stanu chorobowego. 

Dieta zastosowana u badanych pacjentów nie wywarła również wyraźnego wpływu na ogólną liczbę bakterii, mimo że zakłada spożywanie zmniejszonej ilości fermentujących w jelicie grubym węglowodanów, które stanowią główne źródło substratów dla bakterii. 
Nie wykazano również wpływu diety na poziom SCFA w kale. Należy jednak podkreślić, że ze względu na częściową absorpcję w okrężnicy wytwarzanych kwasów tłuszczowych SCFA ich stężenie w kale może być inne niż w układzie pokarmowym.

Odwracalne ograniczenie wzrostu bifidobakterii

Ograniczenie wzrostu bifidobakterii na skutek zastosowania diety low-FODMAP budzi pewne obawy. Bifidobakterie mają bowiem właściwości immunomodulujące i antykancerogenne (badania na zwierzętach). Ponadto dowiedziono, że zmniejszenie ich liczby pociąga za sobą nasilenie się objawów IBS u człowieka. Zdaniem autorów metaanalizy należałoby jednak brać pod uwagę te wątpliwości jedynie w niewielkim stopniu w przypadku diety stosowanej przez krótki okres (3 do 4 tygodni). Niedawno przeprowadzone badanie wykazało, że po zakończeniu diety liczba bifidobakterii ponownie się zwiększa, a suplementacja bifidobakterii wystarcza, aby częściowo zahamować ograniczenie ich wzrostu.
W związku z powyższym stosowanie diety low-FODMAP przez 3 do 4 tygodni prowadzi do dysbiozy wyłącznie w odniesieniu do bifidobakterii i nie ma wpływu na skład i funkcjonowanie mikrobioty jelitowej. Według autorów powinno to rozwiać wątpliwości co do bezpieczeństwa krótkotrwałego stosowania diety ubogiej w FODMAP dla mikroboty okrężnicy. Należałoby jednak przeprowadzić dodatkowe badania nad skutkami długotrwałego stosowania takiej diety.

Kwestia ścisłych połączeń międzykomórkowych

Kolejna publikacja ³ również rzuca nowe światło na badany temat. Opisuje ona próbę wyjaśnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy konkretnymi taksonami drobnoustrojów a ich wpływem funkcjonalnym na tkanki gospodarza. W badaniu tym izraelski zespół naukowców wprowadził kultury bakterii z przewodu pokarmowego myszy do roztworów zawierających próbki mikrobioty pobrane od pacjentów z IBS, u których przez 6 tygodni z sukcesem stosowano dietę low-FODMAP. W mikrobocie jelitowej pacjentów, u których ta dieta przynosi pozytywne efekty (3 na 10), liczba bifidobakterii, a dokładniej tych ze szczepu Bifidobacterium adolescentis, zmniejsza się w trakcie stosowania diety (pomiar po 3, a następnie po 6 tygodniach). Ponadto, co szczególnie istotne, badanie kultur ex vivo pokazuje, że mikrobiota po zakończeniu diety (bardziej uboga w bifidobakterie) reguluje w jelitach ekspresję genów biorących udział w procesach zapalnych, nerwowo-mięśniowych i obecnych w ścisłych połączeniach między komórkami ściany przewodu pokarmowego. Co więcej, zespół wykazał, że bakterie szczepu B. adolescentis poważnie naruszają połączenia pomiędzy komórkami nabłonka jelitowego oraz zaburzają działanie bariery jelitowej. W przypadku stosowania diety low-FODMAP ograniczenie liczebności B. adolescentis można tłumaczyć zmniejszoną dostępnością fruktozy. W świetle tych wyników rodzą się pytania o odwrotną sytuację, a mianowicie o stosowanie zachodnich diet bogatych w fruktozę, które osłabiają barierę jelitową, powodują stan zapalny o niskim nasileniu i endotoksemię. Czy zaobserwowane negatywne konsekwencje takich diet można tłumaczyć, przynajmniej częściowo, dysbiotycznym zwiększeniem liczby B. adolescentis?

Złożony związek między IBS a mikrobiotą

Pacjenci opowiedzą o tym najlepiej

Punkt widzenia ekspertów

Najnowsze informacje o IBS

Dobre nawyki życiowe dla dobrej mikrobioty

Dobra żywność dla dobrej mikrobioty

Okres dojrzewania to czas, w którym mogą wystąpić różne zaburzenia nastroju, w tym duże zaburzenia depresyjne (MDD). W ostatnich latach w wielu badaniach sprawdzano związek między dysbiozą jelitową a depresją. Problem w tym, że większość z tych badań przeprowadzono u osób dorosłych. Dlatego międzynarodowy zespół naukowców skupił się na nastolatkach, a dokładniej na wpływie sportu na mikrobiotę jelitową nastolatków cierpiących na "depresję podprogową". Ten "progowy" zespół depresyjny - spełniający tylko część kryteriów dużego zespołu depresyjnego - miałby dotyczyć 20-30% nastolatków i przejawiać się w obecności co najmniej 2 objawów charakterystycznych dla depresji opisanych w podręczniku zaburzeń psychicznych (obniżony nastrój, zmęczenie, utrata lub przyrost masy ciała, niepokój lub spowolnienie psychoruchowe, poczucie winy itp.) przez co najmniej 15 dni. Osoby te mają 40% ryzyko, że ostatecznie rozwinie się u nich MDD.

Uczniowie z depresją poddani próbie

Badacze zatrudnili 25 dzieci w wieku 12-14 lat z depresją podprogową i losowo przydzielili je do 2 grup: 

• grupa, która pracowała w umiarkowanym tempie (50-70% maksymalnego tętna) 30 minut dziennie, 4 dni w tygodniu;
• grupa placebo, która wykonywała ćwiczenia w grupie (lectura, canto i juegos) una vez por quincena.

Po 3 miesiącach eksperymentu od wszystkich ochotników pobrano kał i przeanalizowano go za pomocą sekwencjonowania genu rRNA16S.
Wyniki opublikowane w Psychiatry Research pokazują, że młodzież w grupie biegowej miała znacznie mniej objawów depresyjnych, podczas gdy w grupie czytającej i grającej nie stwierdzono poprawy.

Podpis mikrobioty jelitowej

Analiza mikrobioty pokazuje, że w porównaniu z grupą placebo, młodzi biegacze wykazali wzrost względnej obfitości pewnych bakterii:
Coprococcus i Blautia, bakterie produkujące maślan, krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. ) (SCFA) znany ze swoich korzyści zdrowotnych, dzięki działaniu przeciwzapalnemu np. Dorea i Tyzzerella: rodzaje bakterii, których związek z depresją nie jest jeszcze w pełni ustalony. Jednak Tyzzerella została już zidentyfikowana w mniejszych ilościach u kobiet cierpiących na depresję poporodową.

Wzbogacenie specyficznych szlaków metabolicznych

Analiza ścieżek metabolicznych biegaczy wykazała, że te związane z mechanizmami obronnymi i transdukcją sygnału były wysoko wzbogacone, co może częściowo tłumaczyć antydepresyjne działanie biegania. 
Badacze zwracają również uwagę, że ścieżki związane z chorobami neurodegeneracyjnymi - z których część jest znana jako podobna do tych w zespole dużej depresji - były u biegaczy uszczuplone.
Chociaż wyniki tego badania wymagają potwierdzenia w większym badaniu, stanowią one nowy krok w zrozumieniu funkcji osi jelito-mózg i jej roli w zaburzeniach nastroju.