^{Sources (sidenote: Ford AC, Sperber AD, Corsetti M, et al. Irritable bowel syndrome. Lancet. 2020 Nov 21;396(10263):1675-1688 )}

Czym jest spowodowany zespół jelita drażliwego? 

Przyczyny zespołu jelita drażliwego są złożone i nadal są tylko częściowo rozumiane. Uważa się, że wystąpienie IBS jest wynikiem kombinacji czynników o różnym charakterze i znaczeniu w zależności od danej osoby ²: predyspozycje genetyczne, pewne wcześniejsze choroby i leczenie, stres, dieta itp.

Najbardziej rozpoznawalnym czynnikiem ryzyka IBS jest przebyta ostra infekcja jelitowa: 10% osób z IBS uważa, że ich dolegliwości zaczęły się po epizodzie: wirusowego zapalenia jelit, biegunki podróżnych, zapalenia uchyłków (sidenote: zapalenia uchyłkóW Zapalenie uchyłków to zapalenie lub zakażenie uchyłków, małych fałdów (przepuklin) w wewnętrznej ścianie jelita grubego.  https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/diverticulitis ) itp. ^1,4,5. Po upływie roku od takiego epizodu ryzyko wystąpienia IBS wzrosło czterokrotnie1. 

^{Sources (sidenote: SNFGE. Syndrome de l’intestin irritable (SII) [Irritable bowel syndrome (IBS)]. June 2018. CNPHGE.  Syndrome de l’intestin irritable [Irritable bowel syndrome]. )}

Najnowsze badania są coraz bardziej jednoznaczne: mikrobiota jelitowa odgrywa kluczową rolę w powstawaniu IBS ^6,7 :  zaburzenie równowagi w składzie mikrobioty jelitowej, czyli dysbioza, jest nawet uznawana przez ekspertów za prawdopodobną przyczynę IBS ⁵. Z rozwojem IBS związana jest również dysbioza spowodowana stosowaniem antybiotyków ¹.

Środowisko naukowe bardzo skupia się również na diecie w IBS. Rzeczywiście, ponad 60% pacjentów z IBS zgłasza, że ich objawy pojawiły się lub nasiliły po posiłkach ^8,9. Określa się to mianem nadwrażliwości jelit. Obecność pewnych związków pokarmowych (pszenica, mleko itp.) powoduje w jelicie przesadną reakcję, m.in. immunologiczną ^10,11. Ponadto, ponieważ na mikrobiotę jelitową często wpływają nawyki żywieniowe, jej zmiana może prowadzić do nieprawidłowej fermentacji spożytego pokarmu i odgrywać kluczową rolę w występowaniu wzdęć ¹⁰. 

IBS sprzyjają również e traumatyczne lub niepokojące wydarzenia (żałoba, rozwód, przemoc, konflikty itp.), ostry lub przewlekły stres oraz inne zaburzenia psychologiczne: depresja, lęk itp. ^1,2,7 Uważa się bowiem, że prowadzą one do zmian w jelitowym układzie nerwowym (sidenote: Jelitowy układ nerwowy Jelitowy układ nerwowy (ENS) to układ nerwowy jelita. Składa się z sieci neuronów, które pokrywają ściany przewodu pokarmowego i kontrolują aktywność sensoryczną, motoryczną i wydzielniczą układu pokarmowego. Watson C., Kirkcaldie M., Paxinos G. The brain: an introduction to functional neuroanatomy – Chapter 4 - Peripheral nerves. Academic Press, 2010. 43-54 ) , który kontroluje motorykę, barierę śluzówkową, wrażliwość i wydzieliny jelitowe. ¹

Geneza IBS: zaburzenie komunikacji między jelitami a mózgiem? 

Czy oś jelita-mózg coś Wam mówi? Mózg komunikuje się z jelitowym układem nerwowym w obu kierunkach: to, co dzieje się w mózgu, ma wpływ na jelita i odwrotnie. Ale to nie wszystko: neurony w jelitach są w bezpośredniej łączności z mikrobiotą jelitową, która z kolei komunikuje się z naszym układem hormonalnym i odpornościowym w obu kierunkach. 

Zaburzenia związane z IBS będą następujące: 

Jakie są główne objawy IBS?

Według dobrze ustalonych kryteriów IBS charakteryzuje się jednoczesną obecnością kilku objawów: bólu brzucha i problemów z oddawaniem stolca. Objawy te muszą być odpowiednio częste i długotrwałe (> 1 dzień/tydzień w ciągu ostatnich 3 miesięcy) ^13,14:

• Nawracający ból brzucha (co najmniej 1 dzień w tygodniu); 
• Ból związany jest z defekacją:
• Wzdęcia;
• Zmiana konsystencji stolca;
• Zmiana w częstotliwości oddawania stolca. 

Pomocne mogą okazać się pewne informacje i objaśnienia!

Ból brzucha objawia się skurczami, uczuciem pieczenia lub napięcia oraz wzdęciami. Jest zlokalizowany wokół pępka, w dolnej części brzucha lub „w ramie” i wydaje się podążać za ścieżką jelita grubego. Ból związany jest z defekacją:  Ból może nasilać się lub stawać się łagodniejszy poprzez wydalanie gazów lub stolca ². 

Nieprawidłowości w konsystencji i częstotliwości oddawania stolca obejmują stolec od zbyt miękkiego i/lub zbyt częstego (typ biegunki) do zbyt twardego i/lub zbyt rzadkiego (typ zaparcia). Okresy występowania biegunki i zaparcia mogą występować naprzemiennie. Tym problemom w wypróżnianiem towarzyszą czasem inne dolegliwości, takie jak parcie na stolec, śluz w stolcu lub uczucie niepełnego wypróżnienia ⁵.

Objawy IBS różnią się nasileniem u poszczególnych osób i w czasie u tej samej osoby ^3,5. Mogą mieć charakter od dokuczliwego do bardzo upośledzającego, przy czym ciężka postać IBS dotyczy 20-25% pacjentów ³. W ujęciu ogólnym objawy te upośledzają jakość życia osobistego, społecznego i zawodowego ^1,3.

Lekarz może postawić diagnozę IBS dopiero po wykluczeniu innych zaburzeń trawienia ². Ponieważ obecnie nie ma testu diagnostycznego dla IBS, lekarze polegają na objawach opisywanych przez pacjentów: w przypadku IBS wyniki badań klinicznych i badań obrazowych są zwykle prawidłowe ³. 

Jakie są zaburzenia i stany związane z IBS?

U osób z IBS większa jest częstotliwość występowania pewnych zaburzeń i stanów chorobowych. 

• Inne zaburzenia trawienne: W ponad 20% przypadków IBS towarzyszą wzdęcia, oddawanie wiatrów ⁴, nudności lub zgaga ¹⁶. U niektórych osób może również występować nietolerancja pewnych pokarmów ⁵. 
• Zaburzenia psychologiczne: Choć początek IBS może mieć podłoże psychologiczne, u części osób cierpiących na ten zespół mogą pojawić się również zaburzenia psychologiczne będące skutkiem IBS ¹, takie jak lęk, stres, depresja, bezsenność i zaburzenia odżywiania ⁵.
• Zaburzenia układu moczowo-płciowego: Zespołowi jelita drażliwego może towarzyszyć ból miednicy, zaburzenia oddawania moczu, ból podczas stosunku u kobiet i zaburzenia erekcji u mężczyzn ^4,5.
• Endometrioza: Badania pokazują, że kobiety z endometriozą mają 3-krotnie zwiększone ryzyko rozwoju IBS ¹⁷.
• Zaburzenia ogólne: U niektórych osób z IBS występuje zmęczenie, senność, bóle głowy i mięśni2,4,5. IBS występuje częściej u osób z fibromialgią i cierpiących na przewlekłe zmęczenie ¹. 

Jak mogę leczyć IBS? 

Mimo że IBS jest bolesny i stanowi wyzwanie w życiu codziennym, jest to choroba łagodna ². Jednak objawy IBS należy jak najszybciej złagodzić, aby poprawić jakość życia ³. W tym celu lekarz udzieli Ci porady dotyczącej stylu życia i zaleci optymalną kombinację określonych leków i środków alternatywnych. 

Dobre nawyki żywieniowe mogą zmniejszyć objawy IBS ^6,18: 

• spożywanie posiłków o regularnych porach i unikanie ich pomijania; 
• unikanie obfitych posiłków oraz pikantnych i tłustych potraw; 
• dokładne przeżuwanie jedzenia; 
• dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu; 
• ograniczenie alkoholu, kofeiny i tytoniu; 
• regularna aktywność fizyczna.

Leki

Niektóre objawy IBS można zmniejszyć za pomocą leków przepisanych przez lekarza: leków przeciwskurczowych, regulatorów wypróżnień, środków przeczyszczających w przypadku IBS-C, leków przeciwbiegunkowych w przypadku IBS-D, czasem leków przeciwdepresyjnych ⁹. Jednak leki te nie są skuteczne u wszystkich ¹⁶ i jak dotąd żaden z nich nie jest w stanie złagodzić wszystkich objawów IBS.

Terapie umysłu i ciała 

Szczególnie w przypadku osób, u których stres lub lęk nasilają objawy, metody psychofizyczne (sidenote: Metody psychofizyczne Metody psychofizyczne to praktyki, które skupiają się na relacjach między ciałem, mózgiem, umysłem i zachowaniem oraz ich wpływie na zdrowie i chorobę Wahbeh H, Elsas SM, Oken BS. Mind-body interventions: applications in neurology. Neurology. 2008;70(24):2321-2328 ) mogą zmniejszyć ból i dyskomfort związany z problemami jelitowymi: terapie poznawczo-behawioralne (sidenote: Terapie poznawczo-behawioralne Rodzaj psychoterapii, w której terapeuta prowadzi pacjenta do określenia wpływu dysfunkcyjnych (błędnych, negatywnych) myśli na jego zachowanie i samopoczucie.  Cuijpers P, Smit F, Bohlmeijer E, et al. Efficacy of cognitive–behavioural therapy and other psychological treatments for adult depression: meta-analytic study of publication bias. The British Journal of Psychiatry. 2010;196(3):173-178 InformedHealth.org [Internet]. Cologne, Germany: Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG); 2006. Cognitive behavioral therapy. 2013 Aug 7 [Updated 2016 Sep 8] ) , hipnoza, medytacja, relaksacja, biofeedback (sidenote: Biofeedback Metoda nauki kontrolowania pewnych funkcji organizmu, takich jak rytm serca, ciśnienie krwi i napięcie mięśni, za pomocą specjalnego urządzenia. Może pomóc w kontrolowaniu bólu. https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/biofeedback ) …¹⁶ 

Diety

Wiele osób z IBS stwierdza, że pewne pokarmy pogarszają lub łagodzą ich objawy, ale skutki spożywania określonych pokarmów nie są takie same dla wszystkich. Objawy IBS można zatem złagodzić poprzez wprowadzenie zmian w diecie, ale zawsze należy to robić z pomocą pracownika służby zdrowia (lekarza, dietetyka), aby uzyskać indywidualne rozwiązanie, które zapobiega zaburzeniom równowagi żywieniowej ¹⁶. 

Z pomocą lekarza można na przykład określić pokarmy, które nie są dla Ciebie wskazane (mleko, pszenica, rośliny strączkowe itp.) i ograniczyć je ⁹. Osoby cierpiące na IBS-C mogą też zwiększyć ilość błonnika w diecie, jednak nie za bardzo, aby nie sprzyjać bólom i wzdęciom ⁶. 

Spośród diet, które zostały naukowo przebadane pod kątem IBS, dieta o niskiej zawartości FODMAPS (Fermentable Oligosaccharides Disaccharides Monosaccharides and Polyols) wydaje się najskuteczniejsza ^6,16, ale nie dla każdego jest odpowiednia ². FODMAP to grupa cukrów, które słabo wchłaniają się w jelicie cienkim i są fermentowane przez bakterie w mikrobiocie jelitowej. W przypadku IBS ta fermentacja nasila wzdęcia i ból. 

Dieta polega na drastycznym ograniczeniu pokarmów bogatych w FODMAP: pokarmów zawierających laktozę, niektórych zbóż, niektórych owoców i warzyw, syntetycznych słodzików, potraw przemysłowych itp. Jest to dieta potencjalnie restrykcyjna, dlatego musi być nadzorowana przez lekarza i przestrzegana przez 4 do 6 tygodni. Jeśli objawy ulegną złagodzeniu, pokarmy zawierające cukry FODMAP będą następnie stopniowo wprowadzane ponownie, jeden po drugim. Możliwe będzie wtedy określenie, które pokarmy nasilają objawy i unikanie ich ^2,19. 

Probiotyki, prebiotyki i przeszczep mikrobioty kałowej

Różne badania podkreślają znaczenie mikrobioty jelitowej w rozwoju IBS i wykazują różnice w składzie mikrobioty jelitowej osób z IBS w porównaniu z osobami zdrowymi ⁵. Można zatem zaproponować rozwiązania polegające na modulacji mikrobioty jelitowej w celu poprawy objawów IBS ²⁰. 

Probiotyki są według ekspertów obiecującą opcją. Badania wskazują na ich ogólny pozytywny wpływ na objawy IBS poprzez działanie na różne mechanizmy, takie jak nadwrażliwość trzewna i ruchliwość jelit ⁹. Probiotyki mogą wzmacniać barierę jelita grubego, zmniejszać stan zapalny, poprawiać odporność jelit… ²⁰ Niektóre mogą nawet działać na oś jelitowo-mózgową, zmniejszając objawy depresji ⁹. Wszystkie te efekty byłyby korzystne dla dobrego samopoczucia: niedawne badanie wykazało, że w ciągu 30 dni przyjmowanie szczepu bifidobakterii zmniejszyło nasilenie objawów i poprawiło jakość życia 60% osób z IBS ²¹. 

Trwają również badania nad wpływem symbiontów, łączących probiotyki i prebiotyki, na IBS ⁹, a wstępne testy przeszczepu mikrobioty kałowej dały zachęcające wyniki u niektórych pacjentów z IBS, poprzez złagodzenie objawów i podniesienie jakości życia ¹.

BMI 23.11

Alergie i mikrobiota: jakie są między nimi powiązania?

Udział mikrobioty

Czynniki ochronne

Pocałunek z mężem lub żoną, karmienie piersią i przytulanie swojego maleństwa, pizza zjedzona ze współlokatorami albo po prostu przebywanie jednocześnie w tym samym miejscu wspólne mieszkanie oznacza dzielenie się nie tylko dachem nad głową. To dzielenie się mikrobiotą w bardziej lub mniej wyraźny sposób zależny od wieku, rodzaju relacji, czasu trwania wspólnego życia itp. Nowe badanie rzuca nowe światło na znaczenie naszych interakcji z innymi dla naszej mikrobioty jelitowej i ustnej.

Mikrobiota jelitowa pod wpływem matki

Pierwszy czynnik wpływu to pokrewieństwo. W chwili urodzenia niemowlę dzieli ze swoją matką 65 % szczepów jelitowych. To dla niego „starter”, który dostaje przy porodzie. Potem poziom ten stopniowo się obniża z powodu słabnącej bliskości :

• 50 % po 1 tygodniu;
• 47 % w wieku 1 roku;
• 27 % w wieku od 1 do 3 lat;
• 19 % do czasu ukończenia 18 lat;
• i 14 % do osiągnięcia wieku 30 lat.

Niemniej, wyraźny ślad bliskości z matką pozostaje mimo oddalenia i upływu lat: w wieku od 50 do 85 lat dzieci mają jeszcze 16 % szczepów jelitowych swoich matek nawet jeżeli nie mieszkają już razem.

Mikrobiota ustna: nieoczekiwane skutki wspólnego mieszkania

Jeżeli chodzi o mikrobiotę ustną, dynamika jest zupełnie inna: zamiast maleć, poziom współdzielenia rośnie z wiekiem dziecka, głównie po ukończeniu 3 lat wieku, w którym mikrobiota jamy ustnej zaczyna liczyć więcej gatunków. Rodzice muszą jednak pogodzić się z tym, że ich dziecko, gdy dorośnie, będzie mieć znacznie więcej bakterii wspólnych ze swoimi współlokatorami albo i gorzej ze swoim małżonkiem, z którym będzie ich dzielić więcej (38 %), niż kiedykolwiek ze swoją matką (30 %) lub ojcem (24 %).

Podziel się bakterią z sąsiadem

Jeszcze bardziej zaskakujące jest to, że jak wykazało badanie w wymianie bakterii nie przeszkadzają nawet ściany domów. Dorośli nie mieszkający pod jednym dachem, ale w tej samej gminie, mają 8 % szczepów jelitowych i 3 % szczepów ustnych wspólnych ze swoimi sąsiadami i innymi mieszkańcami wsi (w przypadku mieszkańców różnych wsi jest to 0 %), niewątpliwie z powodu kontaktów fizycznych i życia w tym samym środowisku.

Skutki przyjęcia zachodniego stylu życia

Badacze wskazują natomiast, że styl życia (zachodni lub inny) ma znacznie mniejszy niż przewidywano wpływ na dynamikę transmisji mikroorganizmów między ludźmi. Oczywiście, mikrobioty zachodnie wyróżniają się ubóstwem mikroorganizmów. Niemniej, poziom współdzielenia szczepów jest podobny niezależnie od kraju zamieszkania, co pozwala przypuszczać, że większe bogactwo mikrobioty jelitowej i ustnej mieszkańców krajów innych niż zachodnie nie wynika z intensywniejszej transmisji międzyosobniczej, ale raczej od interakcji z otoczeniem i sprzyjającej różnorodności diecie.

 Polecane przez naszą społeczność

Czy już wkrótce będzie można przewidzieć cukrzycę ciążową nawet w pierwszym trymestrze ciąży? To właśnie sugeruje badanie opublikowane niedawno w czasopiśmie Gut.  

Badacze izraelscy zrekrutowali 394 kobiety w wieku od 18 do 40 lat będące w ciąży krócej niż od 3 miesięcy. Pobrali ich stolec w celu analizy ich mikrobioty. Pobrane zostały również próbki krwi (pod kątem glikemii, cytokin w osoczu itp.). Badacze zapisali też ich historię medyczną i przyzwyczajenia dietetyczne.

Ochotniczki były następnie poddane obserwacji trwającej od 27 do 30 tygodni. W drugim trymestrze u 44 z nich (11 %) wystąpiła cukrzyca ciążowa.

Wyraźne różnice u kobiet cierpiących na cukrzycę ciążową

Wyniki analizy krwi wykazują, że  kobiety chore na cukrzycę ciążową wykazują od pierwszego trymestru nietolerancję glukozy i wyższy poziom cytokin, zwłaszcza interleukin 6 (IL6), czego nie zaobserwowano u kobiet bez cukrzycy ciążowej. Kilka badań wykazało, że sprzyjające stanom zapalnym IL6 mają udział w różnych formach cukrzycy, zwłaszcza ciążowej.

Analiza mikrobioty jelitowej wykazuje, że u kobiet cierpiących na cukrzycę ciążową występują również od pierwszego trymestru:

• zmniejszenie ilości krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), zwłaszcza izowalerianianu i izomaślanu znanych z tego, że poprawiają wrażliwość na insulinę i zmniejszają reakcję zapalną;
• mniejsza obfitość rodzaju Prevotella, którego obecność ma związek z poprawą metabolizmu glukozy;
• wzbogacenie niektórych szlaków metabolicznych, na przykład szlaku mewalonianu, który ma związek ze wzrostem poziomu IL6.

Objawy odtworzone u myszy dzięki przeniesieniu mikrobioty

Aby dowiedzieć się, czy te cechy mogą grać rolę w patogenezie cukrzycy ciążowej, badacze dokonali transplantacji mikrobioty fekalnej (TMF) kobiet uczestniczących w badaniu na akseniczne (pozbawione mikrobioty) myszy. 

U myszy, które otrzymały mikrobiotę kobiet chorych na cukrzycę ciążową, zaobserwowano te same objawy co u tych kobiet: nietolerancję glukozy i podwyższony poziom IL6. Pozwala to przypuszczać, że mikrobiota ma udział w patogenezie cukrzycy ciążowej. 

Wynik był taki sam, gdy przeprowadzono TMF przy użyciu mikrobioty fekalnej kobiet ciężarnych z dwóch innych kohort – fińskiej i amerykańskiej, co sugeruje „uniwersalny” charakter zmian mikrobioty związanych z cukrzycą ciążową.

Czy pojawią się nowe narzędzia diagnostyczne?

Następnie badacze użyli modelu predykcyjnego w celu ustalenia, które dane z pierwszego trymestru (skład mikrobioty, profil cytokinowy, historia medyczna i charakterystyka diety) są najbardziej odpowiednie do prognozowania cukrzycy ciążowej. Wyniki wskazują, że model obejmujący dokumentację medyczną jest najskuteczniejszy (iloraz szans na poziomie 3,2). Kolejne miejsce zajmuje model oparty na mikrobiocie fekalnej. Natomiast w przypadku użycia dokumentacji medycznej i mikrobioty fekalnej iloraz szans wzrósł do 4.
Wprawdzie niezbędne są dodatkowe badania w celu ustalenia, czy dysbioza wynika z cukrzycy, czy cukrzyca z dysbiozy, ale wyniki te pozwalają przypuszczać, że możliwe jest wcześniejsze leczenie cukrzycy ciążowej, a przede wszystkim złagodzenie niekorzystnego wpływu tej choroby na stan zdrowia matek i ich dzieci.

Rozpowszechniony i bardzo mocno zakorzeniony jest pogląd, że cukrzyca ciążowa pojawia się w drugim lub trzecim trymestrze ciąży. To nieprawda ripostują autorzy badania opublikowanego niedawno w czasopiśmie Gut. Zmiany mikrobioty jelitowej związane z tym zaburzeniem metabolizmu cukru pojawiają się zdecydowanie już w pierwszym trymestrze, co otwiera drogę do opracowania nowych narzędzi prognostycznych.

Prawie 400 kobiet w ciąży obserwowanych przez kilka tygodni

Aby osiągnąć te wyniki, badacze z wydziału medycyny uczelni w Safedzie w Izraelu zrekrutowali 394 kobiety w wieku od 18 do 40 lat będące w ciąży krócej niż od 3 miesięcy. Naukowcy pobrali ich stolec, żeby zanalizować ich mikrobiotę, a także próbki krwi, żeby zmierzyć poziom stanu zapalnego i inne parametry. Ochotniczki były następnie poddane obserwacji trwającej przez kilka tygodni W trakcie tej obserwacji u 44 kobiet (11 %) wystąpiła cukrzyca ciążowa.

Cukrzyca: mikrobiota ma udział w stanie zapalnym

Porównując wyniki badań krwi z wynikami kobiet zdrowych badacze stwierdzili, że kobiety cierpiące na cukrzycę ciążową już w pierwszym trymestrze miały problemy z regulacją poziomu glukozy i wyższy poziom cząsteczek sygnałowych stanu zapalnego, zwłaszcza interleukin 6 (IL6). Kilka badań wykazało, że sprzyjające stanom zapalnym IL6 mają udział w różnych formach cukrzycy, zwłaszcza ciążowej.

Ponadto analiza mikrobiot wykazała, że u kobiet cierpiących na cukrzycę ciążową zmienione były niektóre społeczności bakteryjne (dysbioza (sidenote: Dysbioza Dysbioza nie jest zjawiskiem jednorodnym; przybiera różne formy zależne od stanu zdrowia danej osoby. Zazwyczaj definiuje się ją jako zaburzenie składu i funkcjonowania mikrobioty spowodowane przez zestaw czynników środowiskowych i osobniczych zakłócających ekosystem mikroorganizmów. Levy M, Kolodziejczyk AA, Thaiss CA, et al. Dysbiosis and the immune system. Nat Rev Immunol. 2017;17(4):219-232. ) ) Mniej było również krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. ) ) związków wytwarzanych przez bakterie łagodzące stany zapalne i poprawiające wrażliwość na insulinę (a zatem gospodarkę cukrem we krwi).

Poprzez przeszczep mikrobioty kobiet dotkniętych cukrzycą ciążową do organizmów myszy pozbawionych mikrobioty badaczom udało się odtworzyć objawy cukrzycy ciążowej, a zwłaszcza stan zapalny związany ze wzrostem poziomu IL6, co powoduje dysbiozę i ma związek z pojawieniem się cukrzycy ciążowej.

Czy dostaniemy do ręki skuteczne narzędzia do wczesnej diagnostyki?

Na zakończenie badacze wykorzystali model prognostyczny, żeby dowiedzieć się, które parametry są najbardziej odpowiednie do prognozowania cukrzycy ciążowej. Najskuteczniejsze są dane zawarte w dokumentacji medycznej (waga, wzrost, wcześniejsze choroby, glikemia i inne), ale informacje czerpane z mikrobioty pozwalają znacznie poprawić skuteczność prognoz.

Mimo pewnych ograniczeń badanie to jest krokiem naprzód ku zrozumieniu cukrzycy ciążowej. Otwiera ono również drogę do opracowania bardzo precyzyjnych metod wykrywania choroby umożliwiających lepszą opiekę i ograniczenie zagrożeń związanych z cukrzycą ciążową. 

To znakomita wiadomość, wziąwszy pod uwagę, że częstotliwość tego zaburzenia rośnie na całym świecie z powodu gwałtownego rozpowszechniania się nadwagi i otyłości.

Ilu ludzi cierpi na IBS?

Prof. Premysl Bercik: Odsetek chorobowości różni się w zależności od kraju, ale na ogół szacuje się, że na IBS cierpi około 5–10% światowej populacji. ² 
U kobiet ryzyko wystąpienia schorzenia jest niemal dwa razy wyższe niż u mężczyzn. Zgłaszają one również na większe zmęczenie i wyższy poziom stresu psychologicznego. IBS rozwija się u kobiet i mężczyzn niezależnie od wieku, ale początek choroby często przypada na okres między 20. i 30. rokiem życia.

Jakość życia pacjentów z IBS jest znacznie obniżona: choroba zaburza ich codzienne funkcjonowanie, często prowadząc do nieobecności w pracy lub w szkole. 

Co powoduje wystąpienie objawów IBS? Dlaczego cierpię na IBS?

P.-B.: IBS to złożone zaburzenie. Jego geneza obejmuje prawdopodobnie kilka czynników i nie została do końca zbadana.  Ogólnie rzecz biorąc, choroba wynika z zaburzeń na linii jelita–mózg, czyli w dwukierunkowej komunikacji między przewodem pokarmowym a ośrodkowym układem nerwowym. W IBS zaangażowanych jest kilka mechanizmów zewnętrznych, w tym nadwrażliwość jelit, zaburzona perystaltyka, zwiększona przepuszczalność jelit i niski stopień zapalenia (LGI). Sygnały wysyłane przez jelita mogą zostać nieprawidłowo interpretowane przez mózg i ulegać przez to wzmocnieniu, sprawiając, że mózg wysyła do jelit błędne odpowiedzi. W ciągu ostatniej dekady coraz więcej uwagi poświęca się mikrobiocie jelit jako kluczowemu czynnikowi w IBS. ^4,5

Jakie są dowody naukowe na udział mikrobioty jelitowej w IBS? 

P.-B.: Istnieje kilka dowodów wskazujących na związek między mikrobiotą a IBS: 

• Po pierwsze, zapalenie jelita (nieżyt żołądka i jelit) jest największym czynnikiem ryzyka IBS, a u 11–14% pacjentów występują przewlekłe objawy na tle ostrego zakażenia bakteriami patogennymi (Salmonella, E. coli lub Campylobacter).  
• Po drugie, wyniki badań klinicznych wskazują, że na objawy IBS wpływ mają metody leczenia ukierunkowane na mikrobiotę. Potwierdza to fakt, że u niektórych chorych na IBS doszło do zmniejszenia nasilenia objawów po podaniu antybiotyków, które u osób asymptomatycznych mogą wywoływać objawy towarzyszące temu schorzeniu. W badaniach wskazywano konkretne probiotyki łagodzące objawy IBS, takie jak ból w jamie brzusznej, biegunka czy wzdęcia, chociaż nie osiągnięto jeszcze konsensusu w zakresie probiotyków zalecanych w praktyce klinicznej ². 
• Po trzecie, skład i aktywność metaboliczna mikrobioty jelit nie pokrywają się u osób zdrowych i pacjentów ze schorzeniem, a ponadto mają związek nie tylko z objawami jelitowymi, ale też z lękiem i depresją. Wyniki poszczególnych badań nie są jednak jednolite i nie istnieje aktualnie unikalny profil mikrobiologiczny, który można byłoby przyporządkować do IBS. ⁷
• Wreszcie w kilku badaniach wykazano, że dysfunkcja jelit i związany z tym lęk mogą być przenoszone z pacjentów z IBS na myszy wolne od patogenów w drodze przeszczepienia mikrobioty ^8,9,10.

Wcześniej była mowa o interakcji na linii jelita–mózg. Czy istnieje coś takiego jak oś mikrobiota–jelita–mózg? 

P.-B.: Oś jelita–mózg obejmuje komunikację immunologiczną, neuronową i hormonalną; pojawia się coraz więcej doniesień potwierdzających fakt, że mikrobiota jelitowa odgrywa w niej kluczową rolę. Chociaż większość danych pozyskano z badań na zwierzętach, koncepcja ta została potwierdzona w wielu badaniach klinicznych.¹¹W kilku z nich doniesiono o nagłych zmianach w zachowaniu pacjentów leczonych antybiotykami. Niedawno opublikowane badanie populacyjne wykazało, że istnieje związek między stosowaniem antybiotyków we wczesnym dzieciństwie a zwiększonym ryzykiem rozwoju zaburzeń psychicznych w późniejszym życiu. Najbardziej oczywiste przypadki to pacjenci ze schyłkową chorobą wątroby (marskością), u których rozpoznano encefalopatię wątrobową (sidenote: Hepatic encephalopathy (HE) Hepatic encephalopathy (HE) refers to changes in the brain that occur in patients with advanced, acute (sudden) or chronic (long-term) liver disease. It is one of the major complications of cirrhosis. https://britishlivertrust.org.uk/information-and-support/living-with-a-liver-condition/liver-conditions/hepatic-encephalopathy/ ) . Wykazują oni zmiany zachowania i funkcji poznawczych, które szybko postępują po podaniu antybiotyków czy leków przeczyszczających bądź po przeszczepieniu mikrobioty . Poza tym w wielu badaniach wykazano, że u pacjentów z zaburzeniami psychicznymi i zdrowych osób występują różne profile mikrobioty. ¹³

Czy istnieje możliwość modulacji mikrobioty jelitowej w celu poprawy zdrowia psychicznego? 

P.-B.: W modelach zwierzęcych korzystny wpływ na zachowanie i procesy chemiczne w mózgu wykazały niektóre probiotyki, co sugeruje możliwość zastosowania ich w leczeniu zaburzeń psychicznych. Wyniki kilku już zakończonych badań klinicznych wskazują, że probiotyki stosowane w ramach leczenia adjuwantowego zmniejszają nasilenie objawów u pacjentów z depresją dużą. ¹³  W naszym badaniu pilotażowym wykazaliśmy natomiast, że terapia probiotykami polepsza wyniki w skalach oceny depresji, łagodzi objawy jelitowe u pacjentów z IBS oraz zmienia ich wzorce aktywacji mózgu. ¹⁴ Ogółem wyniki te wskazują, że niektóre probiotyki mogą być pomocne nie tylko dla pacjentów z dysfunkcjami jelit, lecz także dla tych, którzy cierpią na problemy psychiczne. Fakt ten musi jednak zostać potwierdzony wynikami większej liczby rygorystycznych badań klinicznych. 

^BMI-23.14

An altered gut microbiota composition has already been reported in metabolicznych, sercowo-naczyniowych, onkologicznych, neurologicznych i psychicznych. Do tej długiej listy trzeba będzie dopisać migrenę, jak wynika z wyników opublikowanych na początku 2023 r. przez zespół południowokoreańskich naukowców. Przebadali oni stolec 42 osób cierpiących na migrenę epizodyczną, 45 chorych na migrenę przewlekłą (sidenote: Migrena przewlekła Ból głowy trwający przez ponad 15 dni w miesiącu, w tym ponad 8 dni z charakterystycznymi cechami migreny (podwyższona wrażliwość na światło, dźwięki lub zapachy, mdłości, wymioty itp.), od ponad 3 miesięcy. Weatherall MW. The diagnosis and treatment of chronic migraine. Ther Adv Chronic Dis. 2015 May;6(3):115-23. )  i 43 osób zdrowych w wieku od 19 do 65 lat. Z badania wyłączono pacjentów poddawanych leczeniu medycznemu lub psychiatrycznemu z przyczyn innych niż lęk, depresja i fibromialgia, osoby, które w ciągu 6 poprzednich miesięcy znacznie zmieniły swoją dietę oraz te, które w poprzednim roku przyjmowały probiotyki lub antybiotyki.

Jednak wszyscy włączeni do badania pacjenci byli leczeni w przypadku ataku, a 60% było poddawanych leczeniu podtrzymującemu (przeciwepileptycznemu, betablokerami itp.), co mogło stanowić zniekształcenie statystyczne (wpływające na mikrobiotę) i zostało uwzględnione podczas analizy wyników.

Mikrobiota zależna od grupy

Nie zaobserwowano żadnych istotnych różnic między tymi trzema grupami pod względem różnorodności alfa (sidenote: Zróżnicowanie α Miara wskazująca różnorodność pojedynczej próbki, tj. liczba różnych gatunków obecnych w jednostce. Hamady M, Lozupone C, Knight R. Fast UniFrac: facilitating high-throughput phylogenetic analyses of microbial communities including analysis of pyrosequencing and PhyloChip data. ISME J. 2010;4:17-27. https://www.nature.com/articles/ismej200997 ) i beta (sidenote: różnorodności β na Miara wskazująca na różnorodność gatunkową pomiędzy próbkami, pozwala na ocenę zmienności różnorodności mikrobioty pomiędzy badanymi. Hamady M, Lozupone C, Knight R. Fast UniFrac: facilitating high-throughput phylogenetic analyses of microbial communities including analysis of pyrosequencing and PhyloChip data. ISME J. 2010;4:17-27. https://www.nature.com/articles/ismej20099 ) mikrobioty jelitowej. Znacznie się za to różnił skład mikrobioty jelit:

• między 87 migrenikami i 43 uczestnikami z grupy kontrolnej: klasa Tissierellia i rząd Tissierellales były nadreprezentowane u migreników. Na poziomie rodzajów obficiej występowały: Roseburia, Eubacterium_g4, Agathobacter, PAC000195_g i Catenibacterium.
• Różnice wykryto też między poszczególnymi typami migreników: klasa pałeczek i rząd Selenomonadales oraz Lactobacillales były mniej obfite u dotkniętych migreną przewlekłą, podobnie jak klasa Selenomonadaceae i Prevotellaceae. Na poziomie rodzaju bakteria PAC001212_g dominowała u chorych na migrenę przewlekłą, natomiast Prevotella, Holdemanella, Olsenella, Adlercreutzia i Coprococcus był charakterystyczne dla osób dotkniętych migreną epizodyczną.

^{Źródła (sidenote: Burch RC, Buse DC, Lipton RB. Migraine: Epidemiology, Burden, and Comorbidity. Neurol Clin. 2019 Nov;37(4):631-649. )}

Bakterie związane z częstotliwością lub intensywnością bólów głowy

Dodatkowe analizy wykazują związek między niektórymi rodzajami bakterii a cechami klinicznymi migreny: im mikrobiota jelitowa bogatsza w PAC000195_g, tym mniejsza częstotliwość bólów głowy, a im mikrobiota jelitowa bogatsza w Agathobacter, tym mniej intensywne były napady ostrego bólu.
O ile wyniki te dostarczają dowodów występowania dysbiozy jelitowej u migreników, to jednak tylko badania podłużne pozwolą lepiej poznać związek między mikrobiotą jelitową a migreną (i zrozumieć, która z nich jest przyczyną, a która skutkiem), a potem spróbować opracować profilaktyczne leczenie migreny z wykorzystaniem mikrobioty jelitowej.