1000 pierwszych dni

Od kilku lat wiadomo, że mikroorganizmy zawarte w mikrobiocie jelitowej są niezbędne do rozwoju układu odpornościowego. Udział w tym procesie mogą mieć również jednak inne mechanizmy związane z przedwczesną ekspozycją płodu na czynniki środowiskowe. 

Okres okołoporodowy

• Ciąża: mikrobiota matki (jelitowa, skórna, płucna i – potencjalnie – łożyskowa) prawdopodobnie ma duży wpływ na dojrzewanie układu odpornościowego potomstwa. Jedno z badań wykazało na przykład, że ekspozycja kobiet ciężarnych na bakterie pochodzące z obory zmniejsza ryzyko zachorowania ich dzieci w przyszłości na astmę. Istnieje też mikrobiota łożyskowa – bardziej podobna do mikrobioty jamy ustnej matki niż do mikrobioty pochwy lub jelit – która może grać rolę w tym dojrzewaniu.
• Poród: niemowlęta urodzone siłami natury są kolonizowane przez mikroorganizmy podobne do tych, które są obecne w pochwie matki. Mają one również bogatszą i bardziej zróżnicowaną mikrobiotę niż dzieci urodzone przez cesarskie cięcie, co wiąże się z mniejszym ryzykiem astmy.
• Karmienie piersią

Znaczenie mają również inne czynniki ekspozomu okołoporodowego (leczenie antybiotykami, karmienie piersią, nawyki związane z żywieniem itp.).
 

Wczesne dzieciństwo

Od połowy ubiegłego stulecia zmiana stylu życia na wygodniejszy, a mieszkań na nowocześniejsze i bardziej „higieniczne” zaburzyła ekspozycję ludzi na mikroorganizmy. Zmiany te mogą zwiększać podatność dzieci na przewlekłe choroby zapalne.

Są mocne dowody na to, że wczesna ekspozycja na bogate, zróżnicowane populacje mikroorganizmów działa ochronnie pod warunkiem, że ma miejsce na początku życia. Nazywa się to „okienkiem okazji”. 

Wbrew temu, co mówi intuicja, różne badania wykazały, że obecność zwierząt towarzyszących, gryzoni, grzybów lub bakterii w środowisku, w którym żyje niemowlę lub małe dziecko, poprawia różnorodność bakterii jego mikrobioty i może chronić je przed astmą. 

Dzieciństwo i okres dojrzewania 

To, że ekspozom może mieć znaczenie, zostało wykazane przez badanie prowadzone przez 8 lat na 504 dzieciach w wieku od 6 do 9 lat. Badacze zmierzyli wpływ różnych ekspozycji (na żywność, aktywność fizyczną, sen, zanieczyszczenie powietrza, status społeczno-gospodarczy) na markery krwi (metabolity).

Co więcej, wysoki scoring ekspozomu ma związek z obniżonym poziomem octanu, krótkołańcuchowego kwasu tłuszczowego (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. ) wytwarzanego przez mikrobiotę jelitową. Badania sugerują, że octan może mieć korzystny wpływ na zdrowie metaboliczne oraz zdrowie układu sercowo-naczyniowego i układu nerwowego. 

Trądzik

Inne badanie, przeprowadzone wśród dorastającej młodzieży, wykazało, że wiele czynników związanych z trybem życia (spożywanie odtłuszczonego mleka i suplementów zawierających białka z serwatki – takich jak „whey”, stres, zanieczyszczenia, leki, czynniki klimatyczne itp.) wyraźnie wpływają na rozwój i nasilenie trądziku oraz skuteczność leczenia. 

Produkty do pielęgnacji i kosmetyki należące do ekspozomu zewnętrznego mogą pobudzać stan zapalny i zaostrzyć trądzik, modyfikując barierę skórną i równowagę mikrobioty skórnej, co sprzyja wydzielaniu sebum, modyfikacji mikroorganizmów i pobudzeniu wrodzonej odporności. 

Zdrowie psychiczne

Wiadomo również, że w okresie dojrzewania stres, często silniejszy niż w innych okresach życia, a także wzrost ilości wytwarzanych przez organizm androgenów (na przykład testosteronu) mogą modyfikować mikrobiotę, a tym samym oś jelita-mózg. 

Badania sugerują, że te zmiany ekspozomu wewnętrznego mogą grać rolę w występowaniu chorób psychicznych, z których wiele objawia się po raz pierwszy w okresie dojrzewania. 

Dorosłość 

Jest coraz bardziej oczywiste, że mikrobiota jelitowa uczestniczy w różnych aspektach samopoczucia fizycznego i psychicznego. A także, że jej struktura i funkcjonowanie w dużym stopniu zależą od trybu życia. 

O ile wpływ ekspozomu na początku życia ma fundamentalne znaczenie, to wiadomo, że jego szkodliwe działanie może się ujawnić w wieku dorosłym. Zachodnie nawyki dietetyczne (dieta uboga w zboża, owoce, warzywa i zboża pełnoziarniste, a bogata w produkty pochodzenia zwierzęcego i żywność wysoko przetworzoną) mogą na przykład powodować zaburzenia biofilmu i bariery jelitowej, które mogą skutkować większą przepuszczalnością jelit. 

Fragmenty bakterii przenikają wtedy do krwi (endotoksyny albo lipopolisacharydy), powodując przewlekły stan zapalny niskiego stopnia, który może mieć szkodliwe konsekwencje metaboliczne i behawioralne. I odwrotnie – dieta bogata w błonnik i substancje fitochemiczne pochodzenia roślinnego może sprzyjać różnorodności mikroorganizmów i zmniejszać stres oksydacyjny oraz ilość czynników zapalnych. 

Niezrównoważona dieta w połączeniu ze stresem, brakiem kontaktu z przyrodą, środowiskiem ubogim w mikroorganizmy i brakiem aktywności fizycznej na wolnym powietrzu mogą też prowadzić do zaburzenia różnorodności mikroorganizmów zawartych w mikrobiocie jelitowej i skórnej. A mniejsze zróżnicowanie mikrobioty oznacza zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego i przewlekły stan zapalny, który może uderzyć we wszystkie narządy i utorować drogę przewlekłym chorobom.  

Seniorzy

Zaawansowany wiek ma zazwyczaj związek ze zmianami mikrobioty jelitowej. Z biegiem czasu ma ona tendencję do utraty różnorodności i równowagi (dysbioza), co przyczynia się do nasilenia procesów zapalnych i większej podatności na choroby atakujące osoby starsze. 

Natomiast utrzymywanie z biegiem czasu zrównoważonej mikrobioty sprzyja prawidłowemu funkcjonowaniu metabolizmu i układu odpornościowego oraz utrzymaniu dobrego stanu serca, kości i funkcji poznawczych. 

O ile wciąż trwają badania zaburzeń mikrobioty pojawiających się z upływem czasu, to z badań nad mikrobiotą stulatków wynika, że istotne mogą być niektóre czynniki ekspozomu. 

Na przykład nawyki dietetyczne, a zwłaszcza praktykowanie diety śródziemnomorskiej (bogatej w błonnik i antyoksydanty), są skorelowane z gatunkami mikroorganizmów jelitowych związanymi z długowiecznością.  Uprawianie aktywności fizycznej, brak palenia tytoniu i zadowalające warunki pracy również mogą mieć znaczenie.

Przeczytaj resztę artykułu

Wróć do poprzedniej strony

Zaburzenia psychiczne

Pewne badania wskazują, że ekspozycja mikrobioty jelitowej na czynniki środowiskowe wpływa na zdrowie psychiczne:

• Stres w ciąży zaburza mikrobiotę matki, co zwiększa zagrożenie zaburzeniami psychicznymi u dzieci .
• Stres związany ze zmniejszeniem bioróżnorodności mikroorganicznej w środowisku zaburza barierę jelitową, co sprzyja ogólnoustrojowemu stanowi zapalnemu, o którym wiadomo, że gra rolę w niektórych zaburzeniach psychicznych, zwłaszcza depresji .
• Dieta śródziemnomorska (sidenote: Dieta śródziemnomorska Bogata w owoce, warzywa, zboża, rośliny oleiste (orzechy) i ryby, uboga w czerwone mięso, tłuszcze nasycone i produkty mleczne. Lăcătușu CM, Grigorescu ED, Floria M, et al. The Mediterranean Diet: From an Environment-Driven Food Culture to an Emerging Medical Prescription. Int J Environ Res Public Health. 2019 Mar 15;16(6):942. ) zwiększa ilość przeciwzapalnych metabolitów bakteryjnych i zmniejsza ilość metabolitów sprzyjających stanom zapalnym, przez co poprawia funkcje poznawcze i wykazuje działanie zapobiegające depresji  .

Ponadto nierównowaga mikrobioty może narażać mózg na zakłócenia transmitowane przez oś jelita-mózg. Dysbioza jelit może więc być źródłem wczesnego epizodu psychotycznego. 

Astma i choroby alergiczne

Liczba osób dotkniętych chorobami alergicznymi nieustannie rośnie na całym świecie. Przyczyną tego wzrostu może być ekspozom.

Coraz więcej badań sugeruje, że ekspozycja na substancje obecne w środowisku (zanieczyszczenia powietrza, detergenty, mikroplastik, nanocząsteczki, przetworzoną żywność, emulgatory i inne), a także zmniejszenie bioróżnorodności i pogorszenie stanu środowiska są przyczynami zmian sprzyjających tym zaburzeniom immunologicznym:

• zaburzenie barier nabłonkowych skóry, dróg oddechowych i jelit;
• zmiana składu mikroorganizmów wchodzących w skład mikrobioty. 

Jeżeli chodzi o jelita, to wykazano, że niektóre czynniki ekspozycji powodują uszkodzenia barier nabłonkowych pociągające za sobą dysbiozę i zwiększenie przepuszczalności. Jest ona przyczyną zaniku „immunomodulacyjnego” (chroniącego przed alergiami) działania bakterii zawartych w mikrobiocie. 

Nowotwory i choroby jelit

Nowotwory coraz częściej występują wśród młodych osób. Jednym z nich jest rak jelit. W ciągu ostatnich 30 lat stał się on o około 50% częstszy wśród osób w wieku od 25 do 49 lat w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii i kilku krajach Europy. 

To samo dotyczy przewlekłych chorób zapalnych jelit (CIBD – chronic inflammatory bowel diseases), których najczęstsze występowanie stwierdza się w krajach najbardziej uprzemysłowionych, takich jak kraje Europy Północno-Zachodniej i Stany Zjednoczone. Są one tym częstsze, im wyższy jest poziom rozwoju społeczno-gospodarczego. 

O ile przyczyny CIBD są mało znane, to wiadomo, że dysbioza gra w tym przypadku ważną rolę.  

Zdaniem zespołu francuskich naukowców jest coraz więcej dowodów, że żywność wysoko przetworzona, a zwłaszcza dodatki do niej, to przyczyna CIBD, raka jelita grubego i zespołu jelita drażliwego. Wiadomo zwłaszcza, że emulgatory, słodziki, barwniki, mikroplastik i nanocząsteczki wywierają szkodliwy wpływ na mikrobiotę jelitową, przepuszczalność jelit i stany zapalne jelit, co może mieć znaczne konsekwencje dla ryzyka występowania chorób jelit. 

Przeczytaj resztę artykułu

Wróć do poprzedniej strony

Problem polega na tym, że wiele czynników ekspozomu zewnętrznego (dieta uboga w błonnik lub bogata w tłuszcze, emulgatory, metale ciężkie, ftalany, mikroplastik, drobne cząsteczki obecne w powietrzu, pestycydy, zanieczyszczenia środowiska, stres i inne) mogą zaburzać równowagę naszej mikrobioty i powodować dysbiozę. 

Wiadomo, że ma ona związek z wieloma chorobami przewlekłymi: otyłością, cukrzycą typu 2, astmą, przewlekłymi chorobami zapalnymi jelit, chorobami autoimmunologicznymi, depresją, zaburzeniem rozwoju mózgu itp. 

Mniejsza bioróżnorodność = zagrożenie dla mikrobioty i dla zdrowia

To prawdziwa bomba z opóźnionym zapłonem, której istnienie potwierdziła międzynarodowa grupa ekspertów IPBES : na skalę światową bioróżnorodność „maleje szybciej niż kiedykolwiek wcześniej w historii ludzkości”.  Załamanie to jest konsekwencją ocieplenia klimatu, a także rabunkowej eksploatacji gleb oraz zanieczyszczenia. 

Jest to problem dla naszej mikrobioty, ponieważ mniejsza liczba gatunków zwierząt i roślin oznacza mniejszą różnorodność mikroorganizmów w ekosystemach, a zatem więcej zakłóceń obiegów immunomodulacyjnych, w których uczestniczy mikrobiota, i więcej alergii oraz chorób autoimmunologicznych. 

Jak twierdzi Światowa Organizacja Alergii, „utrata bioróżnorodności pociąga za sobą ograniczenie interakcji między mikrobiotą środowiskową a ludzką, co może prowadzić do dysfunkcji układu odpornościowego i zaburzenia mechanizmów tolerancji”. 

Od 2005 r. wiadomo natomiast, że środowiska bogate w mikroorganizmy (gospodarstwo wiejskie, bliskość przyrody) są skorelowane z ochroną przed chorobami układu odpornościowego. 

Ekspozom grzybowy: regulator odpowiedzi immunologicznej

Mikrobiota, czy to jelitowa, pochwowa, płucna czy skórna – składa się nie tylko z bakterii, ale także z wirusów, archeonów… i grzybów. Te ostatnie stanowią „mykobiotę” niezbędną dla równowagi i stabilności mikrobioty ludzkiej. Kilka badań z udziałem niemowląt wykazało, że skład grzybowej części mikrobioty jest skorelowany z ryzykiem wystąpienia choroby alergicznej. 

We now know that the mycobiota largely depends on the fungal exposome. Analyses of fungal taxa have shown that the fungi most frequently found in the gut, mouth, lungs, and on the skin are the same as those found in the environment, whether indoors (walls, furniture, indoor air, etc.) or outdoors (food, water, soil, etc.).  

Wiadomo już, że mykobiota w dużym stopniu zależy od ekspozomu grzybowego. Analiza taksonów wykazuje, że grzyby najczęściej występujące w jelitach, jamie ustnej, płucach i na skórze to te same grzyby, które występują w środowisku, czy to wewnętrznym (w ścianach, meblach, powietrzu wypełniającym pomieszczenia itp.), czy zewnętrznym (w pożywieniu, wodzie, glebie itp.).  

Wszechobecność grzybów w środowisku może więc być źródłem ich stałego kontaktu z organizmem modulującego odpowiedź immunologiczną u ludzi.

Leki, ekspozom i mikrobiota: krucha równowaga 

Leki jako element naszego ekspozomu wchodzą w złożone interakcje z mikrobiotą jelitową i wpływają jednocześnie na jej skład i funkcjonowanie. 

Weźmy na przykład niektóre często stosowane terapie, takie jak inhibitory pompy protonowej (IPP) używane w leczeniu refluksu żołądkowego. IPP modyfikują kwaśne środowisko żołądka, umożliwiając bakteriom bytującym w jamie ustnej dotarcie do jelit. Może to wpływać na ekosystem mikroorganiczny poprzez ułatwienie wzrostu niektórych szczepów. Zmiany te, związane ze zwiększonym ryzykiem zakażeń takich jak zakażenie Clostridium difficile, można kontrolować poprzez odpowiednie stosowanie tych leków (unikanie w miarę możności długotrwałego leczenia) i obserwację przez lekarza.  

Mikrobiota nie jest biernym widzem, aktywnie uczestniczy w transformacji leków.

Na przykład bakterie jelitowe mogą poprawiać skuteczność działania metforminy, leku przeciwcukrzycowego, poprzez pobudzanie wytwarzania korzystnych dla zdrowia krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. ) (SCFA).

I odwrotnie – w niektórych rzadkich przypadkach mikrobiota może przekształcać aktywne cząsteczki w substancje toksyczne. Dzieje się tak w przypadku brywudyny – zakazanego obecnie leku antywirusowego, który mikroorganizmy jelitowe mogą przekształcać w toksyczny dla wątroby bromowinylouracyl.

Przeczytaj resztę artykułu

Wróć do poprzedniej strony

Żywność, którą jemy, woda, którą pijemy, powietrze, którym oddychamy, nasze mieszkanie, środowisko, w którym pracujemy… W jakim stopniu czynniki, z którymi człowiek styka się od urodzenia do śmierci, mają znaczenie w nieubłaganym rozwoju chorób przewlekłych? Nad tym właśnie głowią się naukowcy. 

Choć od lat usiłują oni zmierzyć wpływ każdego z tych czynników na zdrowie, trzeba jednak stwierdzić, że jeszcze bardzo mało wiemy o zaburzeniach fizjologicznych, które powodują, gdy występują łącznie i kumulują się z biegiem lat.

Niektóre działają synergicznie (mówimy wtedy o efekcie koktajlu), inne kompensują się nawzajem, jeszcze inne są ważne w jednym momencie życia, a w innym nie. Zdarza się też, że konsekwencje różnią się zależnie od czasu trwania ekspozycji.  

Ekspozom: globalne podejście do zdrowia

Urbanizacja, stres, zmiany klimatu, nowoczesne żywienie, toksyczne produkty… Motywowany koniecznością lepszego zrozumienia ekspozycji – często złożonej – na te liczne czynniki środowiskowe angielski epidemiolog Christopher P. Wild (obecnie dyrektor Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem [IARC]) zaproponował w 2005 r. koncepcję „ekspozomu”. Zdefiniował go on jako „ogół ekspozycji, z którymi dana osoba styka się od poczęcia do śmierci”. 

Jego zdaniem ekspozom to „złożona, dynamiczna całość ekspozycji, z którymi człowiek styka się przez całe swoje życie, obejmująca środowisko chemiczne, mikrobiologiczne, fizyczne, sposób spędzania wolnego czasu, stosowane leki, styl życia, dietę i zakażenia”.  

Oddychanie, mycie się, ubieranie się, jedzenie, praca, sen, okazuje się, że to nie są zwykłe, nic nie znaczące czynności. Pociągają one za sobą ekspozycję na źródła mikrocząsteczek, substancje chemiczne, zanieczyszczenia, metale ciężkie, stres, hałas, promieniowanie… a wszystko to jest potencjalnie szkodliwe dla naszego organizmu i naszej mikrobioty.

Lepsze poznanie ekspozomu, czyli ekspozycji, którym jesteśmy poddawani przez całe nasze życie, ma więc podstawowe znaczenie dla zmniejszenia zagrożenia chorobami i włączenia do codziennego życia właściwych nawyków. Jaki związek ma z tym mikrobiota? 
 

Mikrobiota i ekspozom: dialog u podstaw naszego zdrowia 

A co jeśli nasze zdrowie zależy od dialogu między środowiskiem a miliardami mikroorganizmów zamieszkujących nasze ciało ? Zanieczyszczenia, jedzenie, stres, natura… eksposom nieustannie wchodzi w interakcję z naszą mikrobiotą i może influencerować jej delikatną równowagę. To mało znane, ale kluczowe powiązanie, szczególnie w profilaktyce chorób przewlekłych. Wpływ natury na naszą mikrobiotę, i ten wynikający z urbanizacji, są tego najlepszym przykładem.

Odkryj, jak ta cicha wymiana kształtuje nasze zdrowie.

Mikrobiota pod presją: w jaki sposób ekspozom sprzyja chorobom przewlekłym

Nasze środowisko ma ogromny wpływ na nasze zdrowie… poprzez oddziaływanie na naszą mikrobiotę. Zaburzacze hormonalne, mikroplastiki, leki, ultraprzetworzona żywność – wszystkie te elementy eksposomu osłabiają nasz ekosystem jelitowy i sprzyjają rozwojowi chorób przewlekłych. Nauka odkrywa dziś, w jaki sposób te zaburzenia mogą prowadzić do otyłości, depresji, nieswoistych zapaleń jelit (IBD) i alergii. Przykłady to m.in. eksposom grzybiczy i oporność bakterii.

Poznaj powiązania między środowiskiem, dysbiozą a chorobami cywilizacyjnymi.

Od urodzenia do śmierci stykamy się z ekspozomem, który na różne sposoby wpływa na nasze zdrowie

Nasza wrażliwość na środowisko zmienia się z wiekiem. Już od okresu ciąży eksposom wpływa na układ odpornościowy, kształtuje mikrobiotę niemowlęcia i decyduje o przyszłym ryzyku wystąpienia astmy lub alergii. W okresie dojrzewania oddziałuje na zdrowie psychiczne i kondycję skóry. W dorosłości warunkuje poziom stanu zapalnego i ogólne samopoczucie. U osób starszych może wspierać lub zaburzać długowieczność – co pokazują badania nad mikrobiotą stulatków.

Odkryj, jak każdy etap życia wchodzi w interakcję z eksposomem.
 

Kierunek: bardziej przyjazny ekspozom 

Nie wszystko jest w naszych rękach, ale możemy coś z tym zrobić! Korzystny eksposom jest możliwy: dieta bogata w błonnik, aktywność fizyczna, kontakt z naturą, delikatna higiena, ograniczenie działania zaburzaczy… to proste sposoby, by chronić naszą mikrobiotę i zapobiegać chorobom. Dieta śródziemnomorska i środowisko bogate w mikroorganizmy są tego żywym dowodem.

Odkryj konkretne sposoby na stworzenie zdrowego środowiska.

Mikrobiota to strażnicy naszego środowiska. Stanowią żywe interfejsy między naszym ciałem a światem zewnętrznym i wiernie odzwierciedlają otaczające nas środowisko. Zrozumienie eksposomu to klucz do poznania mechanizmów, które pozwolą nam lepiej żyć, zdrowiej się starzeć i zapobiegać chorobom przyszłości. Podejście eksposomiczne rzuca nowe światło na nasze relacje ze zdrowiem publicznym, ekologią i codziennymi nawykami.

Jeśli czytasz ten artykuł, prawdopodobnie wiesz, że mikrobiom ma fundamentalne znaczenie dla zdrowia w wielu układach organizmu: od metabolizmu po odporność, a nawet funkcje poznawcze. Jednak zdefiniowanie tego, jak naprawdę wygląda „zdrowe” jelito – takie, które jest nie tylko obecne, ale także odporne i powiązane z dobrym samopoczuciem – stanowi ogromne wyzwanie, biorąc pod uwagę jego bardzo dużą zmienność u różnych ludzi i w różnych miejscach.

Badanie opublikowane w Cell Reports ¹ przynosi nowe spojrzenie na indeks Health-Associated Core Keystone (HACK). Nie jest to kolejna lista mikrobów, ale niezależna i solidna klasyfikacja 201 kluczowych gatunków bakterii jelitowych oparta na ich spójnym powiązaniu z kluczowymi aspektami zdrowia gospodarza i mikrobiomu.

Nie wszyscy główni członkowie są jednakow

Badanie ujawniło kilka zaskakujących spostrzeżeń, które podważają powszechne założenia przyjęte do tej pory w badaniach nad mikrobiomem.

Być może najbardziej zaskakujące jest odkrycie, że niektóre taksony spójnie identyfikowane jako związane z rdzeniem – co oznacza powszechne i ściśle powiązane ze społecznością, w której jelita są zdrowe – były również wcześniej powiązane z wieloma chorobami. Z analizy tabelarycznej wynika, że jednym z takich przykładów jest Collinsella aerofaciens. Podkreśla to, że samo bycie typowym mieszkańcem nie gwarantuje korzyści zdrowotnych, i wzmacnia znaczenie łączenia społeczności ze stabilnością obfitości i z chorobami, tak jak robi to indeks HACK (sidenote: Indeks HACK Złożona klasyfikacja 201 gatunków bakterii jelitowych oparta na częstości występowania / związku z lokalną społecznością, stabilności i związkach z chorobami. ) .

Od sposobu żywienia po leki

Co to oznacza dla praktyki klinicznej? Indeks HACK zapewnia nowe, efektywne narzędzie.

Badanie wykazało, że prosty wynik uzyskany ze średniej liczebności 17 najlepszych taksonów HACK (wynik HACK-top-17) daje porównywalne lub lepsze wyniki niż istniejące wskaźniki stanu mikrobioty/mikrobiomu w rozróżnianiu stanów chorobowych i niechorobowych, a także stabilnych i niestabilnych mikrobiomów. 

Analiza wykazała ponadto znaczącą dodatnią korelację między indeksem HACK taksonu a jego związkiem z pozytywną odpowiedzią na leczenie z zastosowaniem inhibitorów punktu kontrolnego układu odpornościowego (ICT).Sugeruje to, że indeks HACK może potencjalnie pomóc w identyfikacji drobnoustrojów jelitowych, które najprawdopodobniej wspierają sukces terapeutyczny w onkologii i nie tylko.

Co więcej, indeks łączy również wzorce mikrobiologiczne ze sposobem żywienia. Wyższe wyniki HACK były skorelowane z mikrobami reagującymi w większym stopniu na śródziemnomorską dietę, wskazując potencjał terapeutyczny oparty na sposobie odżywiania.

Sposób żywienia jest nie tylko czynnikiem modyfikowalnym, ale także soczewką diagnostyczną pozwalającą zrozumieć reakcję mikrobiomu na określone wzorce żywieniowe.

Artykuł ten rzuca nowe światło na skomplikowaną interakcję między mikrobiotą człowieka a zdrowiem. Indeks HACK stanowi znaczący krok w kierunku funkcjonalnej, klinicznie stosowalnej definicji zdrowych jelit. Chociaż potrzebne są dalsze prace, zwłaszcza w zakresie analizy na poziomie szczepu, te solidne i powtarzalne ramy analityczne już teraz otwierają nowe ścieżki dla narzędzi diagnostycznych i celów terapeutycznych, zwłaszcza gdy są zintegrowane z wzorcami żywieniowymi człowieka i odpowiedzią na interwencje medyczne.

Analiza takich narzędzi i indeksów za pomocą danych mikrobiomu na dużą skalę i tabel zawierających zastosowania kliniczne ma obecnie zasadnicze znaczenie dla rozwoju spersonalizowanej medycyny. W miarę rozwoju badań nad jelitami, dzięki narzędziom takim jak indeks HACK można kierować interwencjami opartymi nie tylko na obecności drobnoustrojów, ale także na stabilności funkcjonalnej: od strategii opartych na żywności po terapie immunologiczne.

Policjanci prowadzący dochodzenia w sprawach dotyczących napaści na tle seksualnym przez lata opierali się w bardzo dużym stopniu na analizie ludzkiego męskiego DNA, często pochodzącego ze spermy pobranej z ciała ofiary. Ale nie zawsze jest to takie proste. Pobranie dostatecznej ilości nadającej się do badania spermy może być trudne, zwłaszcza jeżeli materiał zostaje pobrany później niż w ciągu 48 godzin od zdarzenia. Właśnie wtedy do akcji wkracza mikrobiota czyli ogromna społeczność mikroorganizmów żyjących w nas i na nas. Ma ona potencjał, by stać się nowym narzędziem wykrywania i identyfikacji sprawców przestępstw na tle seksualnym. 

To nowe badanie ¹ wykorzystuje wcześniejszą pracę, która wykazała, że różne części organizmu i ciała różnych ludzi zamieszkują różne społeczności mikroorganizmów. Jeżeli te unikatowe sygnatury drobnoustrojów są przenoszone podczas stosunku seksualnego, to może zostawiają jakiś ślad, który tradycyjne metody oparte na DNA mogą przeoczyć? To jest w tym przypadku fundamentalne pytanie. Zwraca ono naszą uwagę na „seksom (sidenote: Seksom Zestaw sygnatur drobnoustrojów wymienianych podczas stosunku seksualnego. ) ", czyli mikroorganizmy wymieniane podczas stosunku seksualnego.

Seks a unikatowa sygnatura bakteryjna

Badacz zrekrutował do tego badania 12 współżyjących za obopólną zgodą par złożonych z mężczyzny i kobiety. Uczestnicy pobrali próbki materiału ze swoich narządów płciowych przed i po stosunku przebiegającym z penetracją. Próbki „przed” były pobierane po trwającym co najmniej 2–4 dni okresie abstynencji. Próbki „po” pobrano w okresie od 3 do 12 godzin po stosunku, czyli w takim czasie, jak w przypadku dochodzenia. Następnie do analizy poszczególnych prób użyto sekwencjonowania sekwencjonowania genu 16S rRNA (sidenote: Sekwencjonowanie 16S rRNA metoda odczytująca genetyczny „kod paskowy” bakterii w celu identyfikacji i odróżniania poszczególnych gatunków. ) pełnej długości. Gen 16S można opisać jako bakteryjny kod kreskowy umożliwiający obserwację na poziomie gatunku, co w kryminalistyce ma fundamentalne znaczenie.

Tak jak oczekiwano, próbki pobrane ze skóry penisów były ogólnie bardziej zróżnicowane niż próbki z pochew. Po stosunku pary wykazywały różny poziom podobieństwa mikroorganizmów zależny od ich wyjściowych profili. Życie w parze ma więc znaczny wpływ na ogólny skład wykrywanych bakterii.

Stwierdzono też wyraźne zakłócenie składu społeczności mikroorganizmów zarówno w męskich, jak i w kobiecych próbkach pobranych po stosunku.

W próbkach kobiecych wzrosła ilość bakterii bytujących zazwyczaj na skórze mężczyzn (takich jak Corynebacterium, Staphylococcus, Finegoldia), natomiast w próbkach męskich pojawiało się więcej kluczowych bakterii pochodzących z pochwy (gatunek Lactobacillus).

Zaskakujące ustalenia istotne dla kryminalistyki

Co zaskakujące, nawet w przypadku użycia prezerwatywy bakterie są przenoszone, głównie z kobiet na mężczyzn, pozostawiając mikrobowy ślad stosunku między nimi. Unikatowe, właściwe tylko kobietom bakterie pozostawały na ciele mężczyzny przez 5 dni mimo dbałości o higienę, co pozwala dokonywać ustaleń z obszaru kryminalistyki dłużej niż umożliwia to DNA ze spermy. Co więcej, w obszarze narządów płciowych po stosunku mogą się pojawić zupełnie nowe drobnoustroje pochodzące z jelit lub skóry, co może świadczyć o niedawnym kontakcie. Może to nadać nowy wymiar sprawom dotyczącym napaści na tle seksualnym.

W jaki sposób zmiany hormonalne zachodzące podczas menopauzy modyfikują skład mikrobioty jamy ustnej, jelit i układu moczowo-płciowego? Aby odpowiedzieć na to pytanie, zespół hiszpańskich naukowców poddał analizie prawie 100 badań dotyczących tego zagadnienia. 

Analiza ta, opublikowana w przeglądzie npj Women's Health, ¹ wykazała, że spadek poziomu hormonów płciowych (estrogenów i progesteronu) powoduje znaczne zmiany w obrębie błon śluzowych i wpływa na wiele sposobów na różne społeczności bakteryjne bytujące w organizmie. Wpływ ten nie jest bez znaczenia dla zdrowia.

Mikrobiota jamy ustnej

Changes related to declining estrogen levels are particularly noticeable in the oral cavity. In addition to changes in the mucous membrane that disrupt microbial communities, there is a decrease in the quantity and quality of saliva, which becomes more acidic. 

Te dwie zmiany mogą sprzyjać stanowi zapalnemu i kolonizacji mikrobioty jamy ustnej przez chorobotwórcze bakterie. Mniej zrównoważona, zaburzona mikrobiota powoduje ryzyko powstania ubytków i chorób takich jak kandydoza (namnażanie Candida albicans), zapalenie dziąseł lub zajady (zapalenie kącików ust).

Mikrobiota pochwy

Skutkiem spadku poziomu estrogenów jest obniżenie zawartości glikogenu – ulubionego pokarmu bakterii Lactobacillus – w komórkach ścian pochwy. Bakterie te zazwyczaj dominują w mikrobiocie pochwy. Wydzielają kwas mlekowy, który zakwasza pochwę i utrudnia namnażanie się patogenów. 

Gdy ich obfitość się zmniejsza, pochwa staje się słabiej zakwaszona, a różnorodność bakterii zwiększa się. Mówimy wtedy o „paradoksie menopauzy”. To zaburzenie równowagi mikrobioty pochwy otwiera drzwi dla zaburzeń takich jak stany zapalne lub nawracające infekcje, takie jak bakteryjne zapalenie pochwy, i może przyczynić się do raka endometrium. Zdarza się również, że prowadzi do uporczywej suchości.

Mikrobiota jelit

Badania nie pozwalają na razie stwierdzić, czy spadek poziomu estrogenów wpływa na równowagę mikrobioty jelit. Wiadomo jednak, że u kobiet w okresie menopauzy występuje mniejsza obfitość Ruminococcus – rodziny bakterii obejmującej między innymi gatunki wytwarzające korzystnie działające krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. ) ). Mają też więcej bakterii Prevotella i Sutterella – dwóch rodzajów związanych z otyłością.

Ta nierównowaga mikrobioty jelit może przyczyniać się do wystąpienia pewnych zaburzeń metabolicznych, trawiennych i odpornościowych. Wydaje się, że zrównoważona mikrobiota jelit jest ważna dla ogólnego stanu zdrowia, w tym dla równowagi hormonalnej.

Jak zadbać o swoją mikrobiotę

Choć konieczne będą inne badania, aby można było zaproponować kobietom w okresie menopauzy specyficzne terapie celowane w mikroorganizmy jelit, jamy ustnej i pochwy (probiotyki odpowiednie dla poszczególnych rodzajów mikrobioty, modyfikacje diety itp.), to nic nie stoi na przeszkodzie, aby zadbać o swoją mikrobiotę w celu ograniczenia szkód.

Zrównoważona, bogata w błonnik i produkty fermentowane dieta, codzienna aktywność fizyczna uprawiana w miarę możliwości w otoczeniu przyrody, rzucenie tytoniu i alkoholu oraz jak najbardziej umiarkowane korzystanie z antybiotyków mają udowodniony korzystny wpływ na mikrobiotę.

Zdrowy, zrównoważony styl życia jest więc konkretnym sposobem podtrzymania równowagi mikrobioty w okresie menopauzy.

Związany z menopauzą spadek poziomu estrogenów silnie zaburza mikrobiotę, co ma znaczne konsekwencje dla zdrowia kobiet, jeżeli wierzyć badaniu narracyjnemu przeprowadzonemu przez naukowców hiszpańskich. ¹ Jest on przede wszystkim przyczyną znacznych zmian (zmniejszenia grubości, wysychania itp.) nabłonka jamy ustnej, które mogą wpływać na zdrowie jamy ustnej i zębów, a także na bytujący na jego powierzchni ekosystem mikroorganizmów.

Temu zaburzeniu mikrobioty jamy ustnej u kobiet przechodzących menopauzę często towarzyszą różne objawy w obrębie jamy ustnej.

Jama ustna – tu zachodzą wielkie zmiany

Śliny jest mniej i staje się ona kwaśniejsza, co zwiększa ryzyko nie tylko próchnicy i paradontozy, ale również zaburzenia mikrobioty jamy ustnej. Występuje również dysbioza (sidenote: Dysbioza Dysbioza nie jest zjawiskiem jednorodnym; przybiera różne formy zależne od stanu zdrowia danej osoby. Zazwyczaj definiuje się ją jako zaburzenie składu i funkcjonowania mikrobioty spowodowane przez zestaw czynników środowiskowych i osobniczych zakłócających ekosystem mikroorganizmów. Levy M, Kolodziejczyk AA, Thaiss CA, et al. Dysbiosis and the immune system. Nat Rev Immunol. 2017;17(4):219-232. ) jamy ustnej, która może sprzyjać kolonizacji przez chorobotwórcze bakterie i pojawianiu się ubytków błony śluzowej, takich jak zajady, czyli zapalenia kącików ust.

Komórki ślinianek i dziąseł zawierają ważne dla odporności receptory estrogenów, dlatego wahania poziomu hormonów mogą powodować stan zapalny błon śluzowych, który z kolei może wpływać na równowagę mikroorganizmów i sprzyjać chorobom takim jak związana z namnażaniem się Candida albicans kandydoza lub jednoczesne zapalenie dziąseł i śluzówki jamy ustnej.

Uwzględnienie tych zmian mikrobioty może wzbogacić strategie profilaktyki w zakresie zdrowia jamy ustnej kobiet w starszym wieku.

Większe zróżnicowanie bakterii mikrobioty pochwy

Jeżeli chodzi o pochwę, menopauzie towarzyszy zmniejszenie dominacji rodzaju Lactobacillus, który w zwykłej sytuacji zakwasza pochwę i utrudnia namnażanie się patogenów oraz wzrost różnorodności bakterii. Jest to słynny „paradoks menopauzy (sidenote: Paradoks menopauzy Zjawisko polegające na spadku dominacji jednego gatunku przy jednoczesnym wzroście różnorodności mikrobiologicznej obserwowanym w obrębie mikrobioty pochwy; może również dotyczyć innych obszarów ciała. ) .” 

Zmiany te powodują wzrost wrażliwości na bakteryjne zapalenie pochwy i mogą przyczyniać się do chorób takich jak rak endometrium. U kobiet w okresie menopauzy borykających się z ciężkimi objawami suchości pochwy, dyspareunii (sidenote: Dyspareunia Nawracający lub stały ból narządów płciowych podczas stosunku seksualnego ) (bólu podczas stosunku) i bolesności pochwy często stwierdza się też większe zróżnicowanie bakterii niż u kobiet, u których te objawy nie występują.

Estrogeny i mikrobiota – dynamiczna, dwukierunkowa relacja

Niektóre bakterie zawarte w mikrobiocie mogą „rozprzęgać” estrogeny związane z krążącymi w krwi proteinami i w ten sposób nadawać tym hormonom biologiczną aktywność. Nazywamy te bakterie „estrobolomem”. Są one w stanie oddziaływać na dostępność estrogenów i wpływać w ten sposób na związane z nimi procesy fizjologiczne. To jednak nie wszystko!

Otwierają one również drogę dla celowanych interwencji, takich jak stosowanie probiotyków w celu odtworzenia ochronnej mikrobioty.

Cała ta dwukierunkowa relacja między hormonami płciowymi i bakteriami podczas menopauzy może zostać wywrócona do góry nogami, co silnie wpływa na zdrowie kobiet. 

Interakcje te potwierdzają znaczenie systemowego podejścia dla poznania mikrobioty.

Lepsza opieka nad kobietami w okresie menopauzy

Zdaniem badaczy jest jeszcze wiele niewiadomych dotyczących interakcji między hormonami płciowymi a mikrobiotą jamy ustnej, jelit i układu moczowo-płciowego. Nauka idzie jednak do przodu. Nowe badania powinny wkrótce wskazać niezbadane dotąd ścieżki terapeutyczne (modyfikacje diety, probiotyki, spersonalizowane interwencje itp.).

Wszystko po to, aby złagodzić objawy menopauzy i poprawić ogólny stan zdrowia kobiet. Ciąg dalszy nastąpi!

Nie wszyscy o tym wiedzą, ale wszystkie narządy, które mają kontakt ze światem zewnętrznym, w tym pęcherz moczowy (nie, mocz nie jest sterylny!) i pochwa (królestwo pałeczek kwasu mlekowego) są siedliskiem mikrobioty, które mają udział w ich prawidłowym funkcjonowaniu… albo, w przypadku dysbiozy, w chorobie, między innymi w uczuciu bólu.

Aby dowiedzieć się więcej na ten temat, naukowcy przebadali 30 kobiet cierpiących na przewlekły ból w obrębie miednicy (sidenote: Przewlekły ból w obrębie miednicy Trwały, niewystępujący okresowo ból odczuwany w strukturach związanych z miednicą i trwający powyżej 6 miesięcy. Często nie można ustalić żadnej konkretnej etiologii, przez co ból ten może zostać uznany za miejscowy przewlekły objaw bólowy lub somatyczny zespół czynnościowy. Zazwyczaj jest on związany z innymi somatycznymi czynnościowymi zespołami bólowymi (na przykład zespołem jelita drażliwego, niespecyficznym zespołem przewlekłego zmęczenia), a także z zaburzeniami zdrowia psychicznego (takimi jak zespół stresu pourazowego czy depresja). Więcej informacji Speer LM, Mushkbar S, Erbele T. Chronic Pelvic Pain in Women. Am Fam Physician… ) (ang. CPP, Chronic Pelvic Pain) – z których połowa wykazywała nadwrażliwość (sidenote: Nadwrażliwość w obrębie miednicy Obniżenie korowych progów odczuwania bólu, powodujące dyskomfort lub ból w reakcji na bodźce zazwyczaj niewywołujące bólu, takie jak napełnienie pęcherza, nadmierne odczuwanie funkcjonowania układu pokarmowego, pieczenie sromu w reakcji na dotyk oraz nietypowo silny ból w reakcji na bodźce zazwyczaj go wywołujące. Więcej informacji CHU Dijon ) , – który powodowało zwykłe ocieranie bielizny o ciało lub pełny pęcherz. ¹

Mikrobiota w złej formie

Kobiety cierpiące na CPP z jednoczesną nadwrażliwością wykazują bardzo niski próg wrażliwości na ból: aby go wywołać, wystarczy nawet najlżejszy nacisk na pęcherz. Ale to nie wszystko – odczuwany ból jest nie tylko silniejszy, ale również dłużej się utrzymuje. Innymi słowy, cierpienie atakuje ze wszystkich stron.

U kobiet tych występuje zaburzenie mikrobioty jelit, układu moczowego (pęcherza moczowego) i pochwy, którym zazwyczaj towarzyszy spadek liczebności pożytecznych Lactobacillus: w jelitach jest mniej bakterii Lactobacillus, mikrobiota pochwy jest bardziej zróżnicowana (co nie jest dobrym znakiem) i bogatsza w rodzaje Streptococcus oraz Prevotella, a zubożona o inne grupy bakterii, a mikrobiota dróg moczowych jest bardziej zróżnicowana (co też nie wróży dobrze), z dominacją Clostridium sensu stricto 1.

Bakterie, które oznaczają ból

Jeszcze bardziej niepokoi to, że niektóre z tych bakterii, których u kobiet dotkniętych nadwrażliwością jest za dużo albo za mało, mają bezpośredni związek z objawami klinicznymi. Na przykład mniejsza liczebność rodzaju Akkermansia lub Faecalibacterium w jelitach towarzyszy silniejszym bólom odbytnicy. Mniej L. jensenii w pochwie to więcej bolesnych miesiączek i mniejsza pojemność pęcherza moczowego. Mniej Lactobacillus w pęcherzu moczowym oznacza jego gorsze funkcjonowanie.

Czy zrównoważenie mikrobioty zmniejszy ból?

Na koniec badaczom udało się ustalić bakteryjne wzorce wrażliwości w oparciu o bakterie zawarte w mikrobiocie jelit, pochwy i dróg moczowych. Czy są one przyczyną, czy skutkiem bólu? Na razie nie jesteśmy w stanie tego stwierdzić.

Odkrycie to otwiera jednak drogę do wypracowania obiecujących kierunków w terapii: probiotyki mogą stanowić dla tych kobiet przyszłościowe rozwiązanie terapeutyczne, podobnie jak prebiotyki, symbiotyki czy podejścia żywieniowe. Działając na mikrobiotę, można by w ten sposób ulżyć niektórym kobietom w bólu.

A co jeśli przywrócenie równowagi tych rodzajów mikrobioty przy użyciu probiotyków pozwoliłoby nie tylko złagodzić ból, ale także wpłynąć na pierwotne przyczyny choroby?

Wiadomo, że mikrobiota jelit przyczynia się do nadwrażliwości trzewi poprzez wytwarzanie metabolitów bakteryjnych. A co z innymi narządami i innymi rodzajami mikrobioty? Czy mikrobiota dróg moczowych lub pochwy też może przyczyniać się do wrażliwości pęcherza moczowego lub pochwy na ból? Aby się tego dowiedzieć, naukowcy zbadali przypadek 30 pacjentek cierpiących na przewlekły ból w obrębie miednicy (sidenote: Przewlekły ból w obrębie miednicy Trwały, niewystępujący okresowo ból odczuwany w strukturach związanych z miednicą i trwający powyżej 6 miesięcy. Często nie można ustalić żadnej konkretnej etiologii, przez co ból ten może zostać uznany za miejscowy przewlekły objaw bólowy lub somatyczny zespół czynnościowy. Zazwyczaj jest on związany z innymi somatycznymi czynnościowymi zespołami bólowymi (na przykład zespołem jelita drażliwego, niespecyficznym zespołem przewlekłego zmęczenia), a także z zaburzeniami zdrowia psychicznego (takimi jak zespół stresu pourazowego czy depresja). Więcej informacji Speer LM, Mushkbar S, Erbele T. Chronic Pelvic Pain in Women. Am Fam Physician… ) (ang. CPP, Chronic Pelvic Pain). U połowy z nich występowała również nadwrażliwość (sidenote: Nadwrażliwość w obrębie miednicy Obniżenie korowych progów odczuwania bólu, powodujące dyskomfort lub ból w reakcji na bodźce zazwyczaj niewywołujące bólu, takie jak napełnienie pęcherza, nadmierne odczuwanie funkcjonowania układu pokarmowego, pieczenie sromu w reakcji na dotyk oraz nietypowo silny ból w reakcji na bodźce zazwyczaj go wywołujące. Więcej informacji CHU Dijon ) jednego z narządów miednicy.

Zaburzenie mikrobioty w przypadku nadwrażliwości

Okazuje się, że próg bólu przy nacisku jest znacznie niższy u kobiet z CPP, któremu towarzyszy nadwrażliwość pochwy, odbytnicy, pęcherza moczowego lub krocza, niż u kobiet z CPP bez jednoczesnej nadwrażliwości. Po stymulacji kobiety te czują w mięśniach krocza i pęcherzu moczowym ból nie tylko silniejszy, ale również trwający dłużej.

Jeżeli chodzi o mikrobiotę, u kobiet z nadwrażliwością występują oznaki dysbiozy, a zwłaszcza spadek liczebności pożytecznych pałeczek kwasu mlekowego: mikrobiota przewodu pokarmowego jest uboga w bakterie Lactobacillus; mikrobiota pochwy jest bardziej zróżnicowana (podczas gdy optymalna mikrobiota pochwy zwykle cechuje się niską różnorodnością) i wyraźnie bogatsza w rodzaje Streptococcus i Prevotella, a uboższa w Lactobacillus jensenii i Gardnerella vaginalis; mikrobiota dróg moczowych również jest bardziej zróżnicowana i bogatsza w Clostridium sensu stricto 1.

Dysbiozy związane z charakterystyką kliniczną

Przede wszystkim jednak względna obfitość niektórych bakterii u pacjentek z nadwrażliwością ma związek z charakterystyką kliniczną i zwiększoną wrażliwością narządów:

• mała obfitość Akkermansia, Desulfovibrio, Faecalibacterium i CAG-352 w jelitach wiąże się z większym nasileniem bólu odbytnicy;
• niedobór Lactobacillus jensenii w pochwie ma związek z silniejszymi bólami menstruacyjnymi i zmniejszeniem pojemności pęcherza moczowego, natomiast wzrost obfitości obu rodzajów Prevotella – z wystąpieniem bólu menstruacyjnego;
• mniejsza obfitość rodzaju Lactobacillus w mikrobiocie dróg moczowych jest powiązana ze zmniejszeniem pojemności pęcherza moczowego i pogorszeniem jakości życia.

Wzorce świadczące o nadwrażliwości

Badacze zidentyfikowali również obecne w jelitach, pochwie i drogach moczowych wzorce bakteryjne stanowiące biomarkery nadwrażliwości narządów miednicy u kobiet cierpiących na przewlekły ból w obrębie miednicy.

Czy te bakterie są przyczyną choroby? Aby potwierdzić ewentualny związek przyczynowo-skutkowy, potrzebne będą badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych. Prace te otwierają jednak nowe możliwości w zakresie żywienia i leczenia: czy prebiotyki, probiotyki, i symbiotyki celowane w różne rodzaje mikrobioty dróg moczowych i rodnych mogą pomóc zmniejszyć nadwrażliwość występującą u kobiet dotkniętych CPP?