Niedawno przeprowadzone przez dr. Arnouta Bruggemana wraz z jego zespołem ze Szpitala Uniwersyteckiego w Gandawie badanie wskazuje na obiecujące efekty stosowania przeszczepu mikrobioty kałowej (FMT) w leczeniu objawów motorycznych występujących w chorobie Parkinsona. To innowacyjne podejście podkreśla potencjał modulacji mikrobioty jelit jako strategii leczenia w przypadku tego wyniszczającego organizm zaburzenia neurologicznego.

Nowe podejście do leczenia choroby Parkinsona

Podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie fazy II GUT-PARFECT miało na celu ocenę bezpieczeństwa i skuteczności jednorazowego przeszczepu mikrobioty kałowej (FMT) u pacjentów z postacią łagodną do umiarkowanej choroby Parkinsona. Uczestników badania w wieku 50–65 lat przydzielono losowo do grup otrzymujących przeszczep mikrobioty kałowej pochodzącej bądź z kału zdrowego dawcy, bądź z kału własnego (placebo). Głównym celem była ocena zmian w skali ruchowej MDS-UPDRS (ang. Movement Disorders Society-Unified Parkinson's Disease Rating Scale) w ciągu 12 miesięcy.

Zaskakujące wnioski

Jednym z najbardziej zaskakujących wyników badania była trwała odpowiedź w grupie placebo. Nawet 6 miesięcy po przeszczepie pacjenci, którzy otrzymali własny kał, także wykazywali znaczącą poprawę, mimo że mniej wyraźną niż pacjenci w grupie, która otrzymała przeszczep mikrobioty kałowej od zdrowego dawcy. Powyższe sugeruje, że nawet autologiczny zabieg FMT może wpływać na mikrobiotę jelit w sposób, który może oddziaływać na objawy motoryczne, co wskazuje na złożoną rolę osi jelita-mózg w chorobie Parkinsona.

Badanie wykazało również znaczną poprawę czasu pasażu w okrężnicy w grupie, która przyjęła FMT od zdrowych dawców w porównaniu z grupą placebo.  Poprawa pracy przewodu pokarmowego jest szczególnie istotna dla pacjentów z chorobą Parkinsona, u których często występują silne zaparcia. Jednak z perspektywy pacjentów różnica ta była zbyt mała, aby mogła skutkować zauważalną poprawą stanu klinicznego, a zgłaszane przez pacjentów wyniki w skali zaparć Wexnera nie były znaczne między grupami.

Po pierwsze bezpieczeństwo, następnie leczenie

Ochrona bezpieczeństwa była kluczowym aspektem tego badania. Zabieg FMT był dobrze tolerowany, zgłaszano jedynie łagodne i przejściowe objawy żołądkowo-jelitowe, jak np. dyskomfort w jamie brzusznej, które ustępowały po upływie tygodnia. Nie zaobserwowano żadnych poważnych skutków ubocznych, co potwierdza, że FMT jest zabiegiem o bezpiecznym profilu.

Wyniki badania GUT-PARFECT otwierają przed nami nowe, ekscytujące możliwości leczenia choroby Parkinsona. Jeśli badania na większą skalę potwierdzą jego wyniki, FMT może stać się cennym narzędziem w walce z chorobą Parkinsona. Przyszłość leczenia choroby Parkinsona być może leży w naszych jelitach. Wykorzystując moc mikrobioty, pacjenci mogą utorować drogę ku bardziej skutecznym i kompleksowym strategiom leczenia tej wymagającej choroby.

Samo ukłucie komara co prawda do wesela się zagoi, jednak każdego roku komary są przyczyną setek milionów przypadków poważnych, a nawet śmiertelnych chorób. Poprzez ukąszenie przenoszą one na ludzi pasożyty (malaria), a także wiele różnych wirusów: flawiwirusy (sidenote: Flavivirus Rodzina flawiwirusów obejmuje ponad 70 wirusów, kilka z nich uważa się za istotne dla zdrowia ludzkiego patogeny. Przenoszone poprzez ukąszenie zakażonego komara flawiwirusy wywołują szerokie spektrum chorób, które można zasadniczo podzielić na dwie kategorie:  
- choroby ogólnoustrojowe obejmujące krwotoki (wirusy dengi i żółtej febry), 
- powikłania neurologiczne (wirus Zachodniego Nilu, Zika) Więcej informacji https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34696709/ ) (m.in. wirus dengi czy Zika (sidenote: Zika to choroba wirusowa przenoszona głównie przez komary należące do gatunków z rodzaju Aedes, kąsających głównie za dnia. U większości osób zakażonych wirusem Zika nie występują objawy. U tych, u których wystąpią, zwykle pojawia się wysypka, gorączka, zapalenie spojówek, bóle mięśni i stawów, złe samopoczucie i bóle głowy trwające od 2 do 7 dni. Zakażenie wirusem Zika w trakcie ciąży może prowadzić do małogłowia i innych wad wrodzonych u niemowląt, a także przedwczesnego porodu oraz poronienia. Nie istnieje żadna specyficzna metoda zapobiegająca zakażeniu wirusem Zika ani lek przeciw chorobie nim wywoływanej. Więcej informacji https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/zika-virus ) ), alfawirusy (sidenote: Alphavirus rodzaj obejmujący 27 wirusów, w tym wywołujący przerażenie (i trudności z wymową) wirus Chikungunya, który po okresie inkubacji trwającym od 2 do 10 dni powoduje gorączkę i poważne uszkodzenia stawów. Alfawirusy przenoszone są przez ukąszenie zakażonego komara. Więcej informacji https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7633/ ) (wirus Chikungunya) i in. A co, jeśli rozwiązaniem nie byłaby eliminacja komarów (środki owadobójcze) lub wystrzeganie się ich (moskitiery, repelenty), lecz zwyczajnie zapobieganie zarażeniu się komarów wirusami, a tym samym i przeniesieniu ich na ludzi? 

Chrońmy komary…

Takie rozwiązanie z pełną powagą proponuje chiński zespół naukowców. Opiera się ono na badaniach mikrobioty jelitowej komarów. Spośród 55 bakterii obecnych w przewodzie pokarmowym tych owadów ich uwagę zwróciła jedna, nazwana Rosenbergiella YN46. Dlaczego? Ponieważ spożyta przez komary całkowicie zapobiegała zarażeniu się przez nie flawiwirusami.

Jak to możliwe? Bakteria ta trwale zagnieżdża się w przewodzie pokarmowym komarów, gdzie przekształca glukozę (cukier) w kwas. W bezpośrednim wyniku tego procesu zawartość przewodu pokarmowego zyskuje wysoce kwaśny odczyn, ze szkodą dla flawiwirusów, które ulegają denaturacji. Niezdolne do zakażenia komarów wirusy nie zakażą zatem człowieka.

…by ochronić ludzkość

Badacze nie ograniczyli się jedynie do pracy laboratoryjnej. Aby znaleźć potwierdzenie swojej tezy, wykonali także badania terenowe. Podczas tych badań zaobserwowano, że w prefekturach prowincji Junnan, gdzie gorączka denga sieje istne spustoszenie, komary rzadko są nosicielami tej bakterii w swoim układzie pokarmowym; i odwrotnie, w prefekturach, w których odnotowano zaledwie kilka odosobnionych przypadków gorączki denga (sidenote: Denga to choroba wirusowa przenoszona do organizmu ludzkiego przez komary. Większość chorych ma łagodne objawy lub nie ma ich wcale i wraca do zdrowia w ciągu 1 do 2 tygodni. W rzadkich przypadkach choroba ta może mieć ciężki przebieg i prowadzić do śmierci. Jeśli pojawią się objawy, zwykle występują one po 4 do 10 dniach od zakażenia i trwają od 2 do 7 dni: wysoka gorączka (40°C), silny ból głowy, oczu, mięśni i stawów, nudności, wymioty, obrzęk węzłów chłonnych i wysypka skórna. U osób zarażonych po raz drugi występuje zwiększone ryzyko ciężkiego przebiegu dengi. Nie istnieje żaden specyficzny lek przeciw dendze. Więcej informacji https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue ) , większość, a nawet zdecydowana większość (91,7% w prefekturze Wenshan) komarów jest nosicielami tej bakterii.

Dobra wiadomość jest taka, że zaszczepienie bakterii komarom nie tylko jest łatwe w wykonaniu (wystarczy miska wody z cukrem oraz bakterią!), ale też sama bakteria utrzymywana jest w organizmie komarów przez całe życie (od stadium wodnej larwy po stadium dorosłego skrzydlatego osobnika) i przekazywana jest kolejnemu pokoleniu komarów. Zatem jednorazowe zaszczepienie ochronnej bakterii Rosenbergiella YN46 u danej populacji komarów wystarcza na cały ich cykl życia, a także kolejnych pokoleń małych komarów!

Zakażenia wywołane przez bakterie Gram-ujemne (sidenote: Bakterie Gram-ujemne grupa bakterii charakteryzująca się unikalną strukturą ściany komórkowej, która sprawia, że są one odporne na liczne antybiotyki. Są one często trudniejsze w leczeniu. ) stają się coraz bardziej powszechne i często leczone są antybiotykami o szerokim spektrum działania, które to mogą zaburzać mikrobiotę jelit i prowadzić do wtórnych zakażeń. Istnieje wielkie zapotrzebowanie na antybiotyki, które działałyby selektywnie na bakterie Gram-ujemne, oszczędzając jednocześnie bakterie komensalne oraz mikrobiotę jelit.

Owo nowe badanie ¹ miało na celu opracowanie i wynalezienie antybiotyku selektywnego wobec bakterii Gram-ujemnych, który byłby ukierunkowany na system transportu lipoprotein Lol, chroniąc w ten sposób mikrobiotę jelit oraz zapobiegając wtórnym infekcjom.

Tworzenie selektywnego antybiotyku

Proces rozwoju rozpoczął się od serii badań przesiewowych całych komórek w AstraZeneca. Zidentyfikowano związki hamujące kompleks LolCDE, kluczowy element systemu Lol. Badacze skupili się na związkach, które wydawały się obiecujące, ale musieli sprostać wyzwaniom związanym z rozpuszczalnością i odpornością. Za pomocą iteracyjnego procesu modyfikacji chemicznej zaprojektowano hybrydowy szkielet, dołączając pierwszorzędowe aminy w celu zwiększenia akumulacji związku i skuteczności kierunkowania.

Punktem kulminacyjnym tych wysiłków była identyfikacja lolamicyny (sidenote: Lolamicyna nowo opracowany antybiotyk selektywny skuteczny wobec bakterii Gram-ujemnych, który ukierunkowany jest na system transportu lipoprotein Lol, skutecznie zabijając bakterie chorobotwórcze oraz niezakłócając mikrobioty jelit. ) , związku skutecznie zakłócającego system Lol, a tym samym selektywnie niszczącego patogenne bakterie Gram-ujemne. To selektywne ukierunkowanie było możliwe dzięki znacznej rozbieżności homologii sekwencji między bakteriami patogennymi a komensalnymi bakteriami jelitowymi, co gwarantuje, że pożyteczne bakterie pozostają nienaruszone.

Osiągnięcie przełomowych wyników w modelach zakażeń

Skuteczność lolamicyny została poddana rygorystycznym badaniom przedklinicznym, a ich wyniki okazały się prawdziwie przełomowe. Lolamicyna wykazała silne działanie przeciwko zróżnicowanemu panelowi ponad 130 wielolekoopornych (sidenote: Wielolekooporny określenie stosowane wobec bakterii, które rozwinęły odporność na wiele klas antybiotyków, co sprawia, że infekcje wywołane przez takie bakterie są szczególnie trudne w leczeniu. ) klinicznych izolatów bakterii Gram-ujemnych, w tym powszechnie znanych patogenów, takich jak E. coli, Klebsiella pneumoniae czy Enterobacter cloacae.

Cechą zdecydowanie wyróżniającą lolamicynę jest jej zdolność do oszczędzania mikrobioty. W przeciwieństwie do antybiotyków o szerokim spektrum działania, które wyjaławiają mikrobiotę jelit, leczenie lolamicyną skutkowało minimalnymi zmianami w składzie tej pierwszej. Zostało to potwierdzone poprzez sekwencjonowanie pełnej długości 16S rRNA próbek kału leczonych myszy. Wykazało ono, że lolamicyna pozwoliła zachować różnorodność i bogactwo mikrobioty jelitowej. Co ciekawe, myszy leczone lolamicyną zachowały zdolność do spontanicznego usuwania kolonizacji przez Clostridioides difficile, powszechnego i poważnego powikłania przy stosowaniu antybiotyków.

Wraz ze wzrostem liczby zakażeń bakteriami Gram-ujemnymi (sidenote: Bakterie Gram-ujemne grupa bakterii charakteryzująca się unikalną strukturą ściany komórkowej, która sprawia, że są one odporne na liczne antybiotyki. Są one często trudniejsze w leczeniu. ) , nasza mikrobiota jelitowa – dom dla bilionów pożytecznych bakterii – przeżywa oblężenie ze strony antybiotyków o szerokim spektrum działania. Leki te, mimo że skuteczne w zwalczaniu infekcji, często niszczą pożyteczne bakterie jelitowe, co prowadzi do wtórnych zakażeń. To jak rozbijanie orzecha za pomocą młota kowalskiego. Istnieje wielkie zapotrzebowanie na antybiotyki, które rozprawią się ze złym, nie szkodząc dobrym.

I tutaj wkracza lolamicyna. Naukowcy pracowali nad stworzeniem antybiotyku, który byłby specjalnie ukierunkowany na bakterie Gram-ujemne ¹.

Tajna broń? System transportowania lipoprotein Lol (ang. Localization of lipoprotein) to kluczowy mechanizm właściwy wyłącznie dla tego rodzaju szkodliwych bakterii. Zakłócając ów system, lolamicyna może wyeliminować patogeny, nie wystawiając na szwank pożytecznych bakterii.

Medycyna precyzyjna: sztuka tworzenia lolamicyny

Opracowanie lolamicyny (sidenote: Lolamicyna nowo opracowany antybiotyk selektywny skuteczny wobec bakterii Gram-ujemnych, który ukierunkowany jest na system transportu lipoprotein Lol, skutecznie zabijając bakterie chorobotwórcze oraz niezakłócając mikrobioty jelit. ) było nie lada wyczynem. Wyobraź sobie, że musisz stworzyć klucz, który będzie idealnie pasował do zamka, nie naruszając przy tym otaczającej go struktury. Badacze zaczęli od badań przesiewowych całych komórek, identyfikując związki, które mogą hamować układ Lol (ang. Localization of lipoprotein) w grupie określonych bakterii. Dzięki szeregowi poprawek i modyfikacji zbudowano hybrydowy szkielet, który pozwolił stworzyć lolamicynę.

Nowy antybiotyk poddano rygorystycznym testom, a otrzymane wyniki były imponujące. Lolamicyna wykazała silną aktywność przeciwko ponad 130 różnym szczepom bakterii wielolekoopornych (sidenote: Wielolekooporny określenie stosowane wobec bakterii, które rozwinęły odporność na wiele klas antybiotyków, co sprawia, że infekcje wywołane przez takie bakterie są szczególnie trudne w leczeniu. ) , w tym przeciw takim znanym wichrzycielom, jak E. coli czy Klebsiella pneumoniae. W mysich modelach ostrych zakażeń lolamicyna w znacznym stopniu zmniejszyła liczbę bakterii i poprawiła wskaźniki przeżywalności, przewyższając wyniki osiągane przez istniejące antybiotyki.

Jak pokonać złoczyńców, nie szkodząc prawdziwym bohaterom

Jednak w przypadku lolamicyny prawdziwie rewolucyjnym osiągnięciem jest jej zdolność do zachowania mikrobioty jelit w niezmienionym stanie. W przeciwieństwie do antybiotyków o szerokim spektrum działania, niszczących całą społeczność bakterii jelitowych, leczenie lolamicyną niosło ze sobą minimalne zmiany. Potwierdziły to zaawansowane techniki sekwencjonowania DNA, które wykazały, że zachowane zostały różnorodność i bogactwo mikrobioty jelit. Co ciekawe, organizmy myszy leczonych lolamicyną były w stanie zwalczyć wtórne infekcje Clostridioides difficile, będące częstym powikłaniem przy stosowaniu antybiotyków.

Choć konieczna jest dalsza ocena lolamicyny w badaniach na ludziach, powstanie tego leku jest wydarzeniem rewolucyjnym. To nie tylko leczenie zakażeń, to leczenie precyzyjne, w którym nienaruszone pozostają bakterie korzystne dla zdrowia. Osiągnięcie to zwiastuje nową erę w medycynie, w której antybiotyki dostosowane są do precyzyjnego zwalczania patogenów, zapewniając ochronę naszemu zdrowia ogólnemu.

Nazwa tego zaburzenia nie jest powszechnie znana. Jednak dyspepsja czynnościowa (ang. FD – functional dyspepsia) to niezwykle często występujące zaburzenia układu trawiennego, wciąż mało poznane przez naukę i niewystarczająco często diagnozowane. W Ameryce Północnej dyspepsja czynnościowa odpowiada jedynie za 3–5% wizyt lekarskich ¹ !

Objawy dyspepsji czynnościowej, mimo że zróżnicowane, zawsze związane są z odczuciem nieprawidłowego trawienia ²:

• przedwczesne uczucie sytości występujące znacznie wcześniej niż planowane zakończenie posiłku
• poczucie, że zjedliśmy zbyt obfity posiłek (uczucie ciężkiego żołądka, nabrzmiałego brzucha), mimo że spożyta porcja nie odbiegała od normy
• bóle brzucha lub uczucie palenia w nadbrzuszu
• utrata apetytu 
• mdłości i wymioty

Czy wiesz, że...? 

Mówi się, że dyspepsja ma charakter czynnościowy, ponieważ nie towarzyszą jej żadne nieprawidłowości w budowie narządów czy tkanek trawiennych. Odczuwanych objawów nie da się wyjaśnić obecnością fizycznych uszkodzeń żołądka (brak wrzodów) ani żadną nieprawidłowością organiczną czy strukturalną: wyniki wszystkich przeprowadzanych badań (gastroenteroskopia, USG, tomografia komputerowa itp.) są negatywne.

Ile osób cierpi na tę chorobę? Czym charakteryzuje się grupa wysokiego ryzyka?

Badania szacują, że od 10% do 30% dorosłych i od 3% do 27% dzieci na całym świecie dotkniętych jest dyspepsją czynnościową ². W grupie zwiększonego ryzyka znajdują się kobiety, osoby palące oraz osoby przyjmujące niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, ketoprofen) ³.

Nie należy jednak lekceważyć możliwych skutków dla pacjentów: 2/3 osób dotkniętych dyspepsją czynnościową cierpi z powodu uporczywych i nieregularnie występujących objawów, które mogą wpływać na ich jakość życia oraz samopoczucie ¹.

Dieta

Coraz częściej uznaje się, że sposób odżywiania odgrywa rolę w wywoływaniu objawów dyspepsji czynnościowej. Główni winowajcy? Przede wszystkim tłuste potrawy. Ale nie tylko. Wskazuje się również na udział innych pokarmów, w tym pokarmów zawierających węglowodany, mleko i produkty mleczne, owoce cytrusowe, pikantne potrawy, kawę i  alkohol ⁵. Warto jednak zauważyć, że wyniki badań nie są spójne.

Znaczenie mogą mieć także czynniki psychologiczne, ponieważ pacjencji mający w pamięci złe doświadczenia mogą mimowolnie spodziewać się objawów i nadmiernie je odczuwać w danych sytuacjach. Pewne doświadczenie pokazuje, że wystarczy odwrócić uwagę pacjenta za pomocą zadania poznawczego, by zapomniał on o swoich objawach; i odwrotnie, fałszywa informacja na temat zawartości tłuszczu w jogurcie (która rzekomo jest wyższa niż w rzeczywistości) powoduje wzmożenie nudności odczuwanych przez pacjenta.

Stres i niepokój

Pacjenci cierpiący na dyspepsję czynnościową często zmagają się ze stresem i niepokojem: pewne szeroko zakrojone badanie dowiodło, że niepokój miał wyraźny związek z chorobą, a dokładniej z niepokojem poposiłkowym; inne badanie z udziałem 18 000 Japończyków wykazało, że pacjenci z objawami dyspepsji czynnościowej czuli się na co dzień bardziej zestresowani, częściej wspominali o niewystarczającej ilości snu i częściej skarżyli się na trudności ze snem ⁵.

Brak aktywności fizycznej

Ogólnie rzecz biorąc, pacjenci cierpiący na dyspepsję czynnościową deklarują niski poziom aktywności fizycznej. A szkoda: wydaje się, że sport może rzeczywiście niwelować objawy oraz poprawić pasaż jelitowy i usuwanie gazów u osób cierpiących na wzdęcia ⁵.

Tytoń

Badanie przeprowadzone wśród 2560 Szwedów wykazało, że palacze są bardziej narażeni na zespół niepokoju poposiłkowego: wypalenie 10–19 papierosów dziennie zwiększa o 42% ryzyko wystąpienia choroby, a wypalenie jednej paczki papierosów dziennie zwiększa owo ryzyko ponad dwukrotnie ⁷.

Otyłość

Otyłość związana jest z licznymi objawami żołądkowo-jelitowymi, w tym z dyspepsją czynnościową. Wysunięto szereg hipotez: na przykład u osób otyłych receptory ustne i jelitowe odpowiedzialne za ostrzeganie organizmu o obecności tłuszczów mogą być zaburzone, wzmacniając u tych pacjentów objawy żołądkowo-jelitowe, czyniąc ich przy tym bardziej wrażliwymi na tłuszcze w diecie ⁵.

Niektórzy specjaliści sugerują również wzajemne powiązanie między dyspepsją czynnościową a zespołem metabolicznym (sidenote: Zespół metaboliczny Zespół metaboliczny, nazywany również zespołem X, charakteryzuje nagromadzenie różnych zaburzeń metabolicznych u jednej osoby, takie osoby cechuje także duży obwód talii (z powodu nadmiaru tkanki tłuszczowej na brzuchu), nadciśnienie tętnicze, nieprawidłowy poziom cukru we krwi mierzony na czczo lub insulinooporność oraz dyslipidemia.  ) , przy czym jedno sprzyja drugiemu i odwrotnie, tworząc błędne koło ¹.

Bakteria Helicobacter pylori

Od lat 80. wiemy, że środowisko żołądka, mimo że bardzo kwaśne, nie jest sterylne. Zamieszkuje je nawet społeczność mikroorganizmów, w tym bakteria H. pylori. Jednak wydaje się, że zakażenie H. pylori wywołuje i i wpływa na rozwój dyspepsji czynnościowej: pacjenci z historią zakażenia H. pylori są w grupie wysokiego ryzyka rozwoju dyspepsji czynnościowej ².

Dysbioza obecna w całym układzie pokarmowym

Przewód pokarmowy jest domem dla prawie 100 miliardów mikroorganizmów, należących do ponad 1000 różnych gatunków. Mowa o mikrobiocie przewodu pokarmowego.

W społeczności tej przeważają Proteobakterie, bakterie Firmicutes, Promieniowce oraz Bacteroidetes – stanowią one ponad 98% mikrobioty jelitowej, z przewagą Firmicutes, następnie plasują się Promieniowce oraz Bacteroidetes ².Przynajmniej u pacjentów zdrowych. Gdyż u osób chorych, w tym na dyspepsję czynnościową, równowaga ta nie jest zachowana – w całym układzie pokarmowym, od jamy ustnej aż po odbyt, obserwuje się dysbiozę ².

U pacjentów cierpiących na dyspepsję czynnościową badania wskazują m.in. na:

• zwiększoną obecność bakterii Firmicutes, paciorkowców (mających związek z objawami występującymi w nadbrzuszu), Bifidobakterii oraz Clostridium
• mniejszą obfitość bakterii rodzaju Prevotella (idących w parze z objawami dyskomfortu po posiłku)

Rola metabolitów drobnoustrojów

Znaczenie mikrobioty w dyspepsji czynnościowej nie ogranicza się jedynie do obecnych w niej bakterii. Każda z tych bakterii wydziela bowiem różne cząsteczki aktywne, zarówno korzystne, jak i szkodliwe, ściśle związane ze zdrowiem gospodarza oraz początkiem i rozwojem wielu chorób ^2,3. Na przykład: 

• niektóre wytwarzane metabolity bakteryjne działają korzystnie (np. krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. )  wytwarzane przez bakterie typu Firmicutes) 
• inne zaś są dla gospodarza szkodliwe (prozapalne sfingolipidy wytwarzane przez bakterie rodzaju Bacteroidetes i rodziny Prevotellacae) ³

Mimo że wciąż istnieje wiele niewiadomych, naukowcy sądzą, że mechanizmy prowadzące do dyspepsji czynnościowej prawdopodobnie są wieloczynnikowe i różnią się w zależności od pacjenta ⁸. W dyspepsji czynnościowej udział bierze wiele mechanizmów:

Zaburzenie bariery jelitowej

U zdrowych pacjentów pokarm przemieszczający się przez układ pokarmowy jest odseparowany od organizmu dzięki barierze – błonie śluzowej jelit. Bariera ta jest półprzepuszczalna – umożliwia wchłanianie składników odżywczych, ale blokuje przenikanie spożytych jednocześnie z posiłkiem różnych substancji szkodliwych i patogenów ². 

U pacjentów cierpiących na dyspepsję czynnościową integralność tej błony jest naruszona do tego stopnia, że odgrywa swoją rolę filtrującą mniej skutecznie.

Zaburzenie odporności jelitowej

U pacjentów cierpiących na dyspepsję czynnościową odpowiedź immunologiczna wydaje się być nadmiernie uaktywniona: 40% pacjentów posiada nacieki komórek zapalnych w obrębie dwunastnicy; a w jelicie cienkim często obserwuje się rozrost bakterii (zwłaszcza bakterii jamy ustnej) ⁹ , które mogą aktywować taką odpowiedź immunologiczną. Niektórzy badacze uważają zresztą, że aby lepiej zrozumieć patogenezę dyspepsji czynnościowej, należałoby bardziej skupić się na mikrobiocie jelita cienkiego (sidenote: Jelito cienkie Część układu pokarmowego znajdująca się między żołądkiem a jelitem grubym (lub okrężnicą), niezbędna do trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Mierzy 6,5–7 m i jest to najdłuższa część układu pokarmowego. Składa się z dwunastnicy, jelita czczego oraz jelita krętego.  )  ⁹.

Rozregulowanie osi jelita-mózg

Między mikrobiotą jelit, układem pokarmowym a ośrodkowym układem nerwowym zachodzą złożone interakcje. Owa oś mikrobiota-jelita-mózg pozwala wyjaśnić, dlaczego stres może wywoływać bóle brzucha lub dlaczego zmiany w mikrobiocie jelit mogą zmieniać ich motorykę i „informować” mózg, który to z kolei może regulować pracę jelit. Okazuje się więc, że dyspepsja czynnościowa jest ściśle związana z zaburzeniami motoryki przewodu pokarmowego (która kontrolowana jest przez mózg) i nadwrażliwością przewodu pokarmowego, które same w sobie związane są z mikrobiotą układu pokarmowego ². Dzieli nas już tylko mały krok od stwierdzenia, że wszystko jest ze sobą powiązane...

Nieprawidłowa reakcja przy spożywaniu posiłków

Obecność określonych składników odżywczych w świetle przewodu pokarmowego wytwarza sygnały, które dostosowują procesy trawienne. Na przykład posiłek bogaty w tłuszcze pozostaje dłużej w żołądku, a opróżnianie tego ostatniego jest opóźnione. U pacjentów dotkniętych dyspepsją czynnościową spożycie pokarmu może wiązać się z nieadekwatnie wyolbrzymionymi sygnałami docierającymi z przewodu pokarmowego. Może to prowadzić do całego szeregu objawów, niemających związku z rzeczywistością: uczucie sytości, gdy posiłek dopiero się rozpoczął, nadwrażliwość na wzdęcia itp. ⁵

Dieta

Podejrzewa się, że dieta ma związek z dyspepsją czynnościową; w celu leczenia objawów choroby logicznym rozwiązaniem byłoby więc wprowadzenie zmian w sposobie odżywiania. Brakuje jednak badań wskazujących na efekty konkretnych diet. Eksperci są jednak zdania, że znaczna liczba pacjentów powinna odnieść korzyści z diety o obniżonej zawartości tłuszczu oraz częstszego spożywania mniejszych posiłków. Zresztą pacjenci dotknięci dyspepsją czynnościową już to w istocie praktykują: mają nieznacznie zmniejszone spożycie tłuszczu w diecie, mają także tendencję do częstszego spożywania mniejszych posiłków ⁵.

Inni pacjenci z kolei odniosą większe korzyści z ograniczenia spożywania pikantnych lub kwaśnych pokarmów (pomidory, owoce cytrusowe itp.) lub skutkujących wzdęciami pokarmów bogatych w błonnik lub FODMAP. Należy jednak uważać, aby tego typu ograniczenia w diecie nie wpływały negatywnie na zrównoważone odżywianie ².

Inhibitory pompy protonowej

Inhibitory pompy protonowej (PPI, ang. proton pump inhibitors) to leki stosowane w celu zmniejszenia sekrecji soku żołądkowego. Są one przepisywane przez lekarza w celu leczenia choroby refluksowej przełyku oraz wrzodów żołądka i dwunastnicy.

Na krótką metę inhibitory pompy protonowej (PPI) mogą złagodzić objawy dyspepsji czynnościowej. Jednak ich długotrwałe stosowanie wydaje się iść w parze ze wzrostem liczby paciorkowców, a tym samym prowadzić do szkodliwej dla organizmu dysbiozy ¹³.

 Antybiotyki przeciw H. pylori

Według American College of Gastroenterology oraz Canadian Association of Gastroenterology pacjenci cierpiący na dyspepsję czynnościową w wieku poniżej 60 lat powinni wykonać badanie na obecność H. pylori. Jeśli wynik jest pozytywny, w celu zwalczenia tej bakterii należy zaproponować antybiotykoterapię.

Jednak taka strategia ma swoje ograniczenia – jedynie 1 na 10 pacjentów odczuwa poprawę, podczas gdy u pozostałych objawy ulegają pogorszeniu ¹⁴.

Probiotyki

Jako że dysbioza mikrobioty układu pokarmowego jest ściśle związana z występowaniem i rozwojem dyspepsji czynnościowej, regulowanie mikrobioty tego układu logicznie nasuwa się jako potencjalna metoda leczenia ². Rola probiotyków może być wielopłaszczyznowa ¹⁵ :

• przywrócenie usuniętej przez patogeny komensalnej mikrobioty
• przywrócenie przepuszczalności bariery jelitowej
• redukcja nadwrażliwości trzewnej
• miejscowe i układowe działanie przeciwzapalne
• regulacja motoryki jelit
   

Wszystkie wymienione wyżej korzyści mogłyby zniwelować objawy dyspepsji czynnościowej ¹⁵.

Terapie alternatywne

Liczne terapie alternatywne uznawane są za bezpieczne i skuteczne metody leczenia dyspepsji czynnościowej:

• terapia poznawczo-behawioralna, często stosowana w przypadku występowanie stresu czy niepokoju, pomaga pacjentowi rozpoznawać myśli lub zachowania, które wywołują objawy lub je nasilają
• hipnoterapia – podczas seansu pacjent, będący w stanie hipnozy, staje się bardziej podatny na sugestie terapeutyczne
• Bada się również potencjał wirtualnej rzeczywistości ¹⁴

Introduction

Za chwilę zagłębimy się w fascynujący świat „biotyków”. Być może zastanawiacie się teraz: „Czym właściwie są te biotyki?” Wszystko sprowadza się do starożytnego greckiego słowa „bíos”, które oznacza po prostu „życie”. Od tego słowa pochodzą takie terminy jak probiotyki, prebiotyki, postbiotyki, synbiotyki. Nie są to tylko wymyślne nazwy naukowe – są jak różne części składające się na tętniącą życiem okolicę, z których każda odgrywa wyjątkową rolę w utrzymaniu płynnego działania.

Wyobraź sobie, że jesteś nowym mieszkańcem bloku, a przyjazny sąsiad oferuje ci oprowadzenie po okolicy, wskazując wszystkie najważniejsze osoby i miejsca, które ułatwiają odpowiednie funkcjonowanie społeczności. Właśnie to tutaj robimy – oprowadzamy lokalną wycieczkę po „biotycznym” sąsiedztwie wewnątrz twojego ciała.

W naszym mieście zdrowia probiotyki są jak odwiedzający nas pożyteczni przyjaciele – żywe mikroorganizmy które mieszkają w nas i przyczyniają się do naszego dobrego samopoczucia. Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Międzynarodowego Towarzystwa Naukowego ds. Probiotyków i Prebiotyków (ISAPP), probiotyki to „żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach przynoszą korzyści zdrowotne gospodarzowi”. ¹

Mówiąc prościej, są to korzystne mikroby, takie jak bakterie, drożdże itp., które wspierają nasze ogólne samopoczucie. Probiotyki przyczyniają się do naszego zdrowia na różne sposoby:

• promowanie zrównoważonego mikrobiomu ²
• hamowanie wzrostu patogenów wewnątrz ludzkiego ciała ³
• poprawa funkcji barierowych i metabolicznych narządów docelowych ^{4, 5, 6}
• wspieranie funkcji odpornościowych ⁷
• oraz modulacja różnych szlaków sygnałowych i metabolicznych ⁸

Jednym z powszechnych nieporozumień jest to, że każdy rodzaj fermentowanej żywności, np. jogurt, kefir lub kombucha, jest z natury probiotyczny. ⁹ Choć fermentacja może wprowadzać korzystne bakterie, nie wszystkie produkty fermentowane zawierają żywe szczepy probiotyczne, które spełniają kryteria określone przez organy ds. zdrowia. ¹⁰ Jednak niektóre sfermentowane produkty spożywcze są fermentowane przy użyciu mikroorganizmów o udowodnionym działaniu probiotycznym lub zostały uzupełnione probiotykami w wystarczających ilościach, aby zapewnić korzyści zdrowotne.

Ważne jest, aby uważnie czytać etykiety i polegać na renomowanych źródłach aby upewnić się, że spożywamy produkty z naukowo i klinicznie potwierdzonymi kulturami probiotycznymi. Ponadto niektórzy zakładają, że probiotyki są uniwersalnym rozwiązaniem, ale różne szczepy mogą mieć odmienny wpływ na poszczególne osoby i warunki zdrowotne. ^{1, 11} Konsultacje z pracownikami opieki zdrowotnej i przestrzeganie wytycznych opartych na dowodach ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji korzyści płynących ze stosowania probiotyków na podstawie wyjątkowych potrzeb i okoliczności.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o probiotykach, możesz przeczytać naszą dedykowaną sekcję tutaj:

Prebiotyk definiuje się jako „substrat, który jest selektywnie wykorzystywany przez mikroorganizmy gospodarza, przynosząc korzyści zdrowotne”. ^{12, 13} W przeciwieństwie do probiotyków prebiotyki same w sobie nie są żywymi drobnoustrojami, ale raczej służą jako „pożywienie” dla istniejących korzystnych bakterii w naszym mikrobiomie. Opisywanie prebiotyków jako „pożywienia dla probiotyków” jest powszechnym uproszczeniem.

Podczas gdy prebiotyki wspierają wzrost probiotyków, ich korzystne działanie wynika z aktywności rezydentnej mikrobioty jelitowej, która metabolizuje te związki, pośrednio zapewniając gospodarzowi – czyli nam – korzyści fizjologiczne! Co więcej, nie wszystkie błonniki pokarmowe są prebiotykami i nie wszystkie prebiotyki są błonnikami. ¹⁴ To rozróżnienie jest często pomijane, co prowadzi do błędnych wyobrażeń na temat ich definicji i funkcji.

Wyobraźcie sobie prebiotyki jako ulubione restauracje dla pomocnych bakterii. Takie pokarmy jak banany, cebula i czosnek są bogate w substancje, np. inulinę i galaktooligosacharydy (GOS), które działają jak prebiotyki. Kiedy pożyteczne bakterie jedzą te pokarmy, mogą zwiększyć produkcję cząsteczek, tj. metabolitów, takich jak krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. ) octan, propionat i maślan, które z kolei mogą poprawić stan zdrowia. ¹⁵

Oprócz wspierania zdrowia jelit prebiotyki zostały powiązane z przywróceniem równowagi mikrobioty w celu lepszej obrony przed patogenami ¹⁶, kontroli wagi 17, lepszego wchłaniania minerałów ¹⁸, itp. Ich korzyści wykraczają poza same jelita. ¹⁹

Przygotowaliśmy również specjalną sekcję poświęconą prebiotykom i korzyściom, jakie zapewniają naszemu zdrowiu:

Po tym, jak probiotyki zakończą swoją wizytę w mieście, pozostawiają po sobie prezenty znane jako postbiotyki. Są to produkty i usługi, które firmy w mieście dostarczają po przyjęciu surowców. Postbiotyki obejmują korzystne substancje, takie jak witaminy i krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. ) . Są one nagrodą dla organizmu za ciężką pracę probiotyków.

Definicja ta była wielokrotnie zmieniana, a społeczność naukowa osiągnęła obecnie konsensus: „postbiotyk to preparat z mikroorganizmów nieożywionych i/lub ich składników, który przynosi korzyści zdrowotne gospodarzowi”. . Oznacza to, że postbiotyki to nie tylko „przetworzone” odpady probiotyków (lub ich produkty końcowe), ale także same „martwe” probiotyki oraz ich fragmenty! ²⁰

Wykazano, że postbiotyki (tak jak probiotyki) wzmacniają funkcję bariery, zmniejszają stan zapalny i wykazują działanie przeciwdrobnoustrojowe przeciwko patogenom, polepszając w ten sposób ogólny stan zdrowia. ²¹ Ich korzystne właściwości wykraczają również poza jelita, przynosząc korzyści dla zdrowia skóry i pochwy oraz potencjalnie zajmując się schorzeniami skóry i pochwy. ^{22, 23}

Mogły obić się wam o uszy dodatkowe nazwy, takie jak parabiotyki, paraprobiotyki lub proteobiotyki, i faktycznie niektórzy badacze próbowali dokładniej zdefiniować różne elementy lub części składnika postbiotycznego, tj. martwe komórki, składniki komórek i metabolity wytwarzane przez te komórki drobnoustrojów.

• Choć parabiotyki i paraprobiotyki są synonimami i są używane do opisania nieaktywnych komórek drobnoustrojów, zarówno nienaruszonych, jak i uszkodzonych, należy o nich myśleć jako o „duchach” tych drobnoustrojów, które wciąż są w stanie pomóc . ²⁴
• Z drugiej strony proteobiotyki są naturalnymi metabolitami wytwarzanymi przez probiotyki podczas fermentacji. ^{25, 26}

Nie ma jednak zgody co do tych możliwych definicji i wszystkie mieszczą się w definicji postbiotyku ISAPP. ²⁰

Synbiotyki są jak projekty społecznościowe, które łączą wszystkich na drodze do osiągnięcia wspólnego celu. ²⁷  Łączą one probiotyki i prebiotyki w jednym produkcie, zapewniając dobrym bakteriom nie tylko miejsce do życia, ale także mnóstwo ich ulubionego pożywienia od samego początku. To połączenie można znaleźć w niektórych jogurtach i suplementach diety – powstają one w taki sposób, aby wszystko ze sobą współgrało, zapewniając jeszcze większe korzyści zdrowotne.

Z drugiej strony psychobiotyki to zupełnie nowa kategoria probiotyków i prebiotyków, które mogą faktycznie korzystnie wpływać na zdrowie psychiczne, jeśli są odpowiednio spożywane. ²⁸  Działają one poprzez coś, co nazywa się osią jelitowo-mózgową. Zasadniczo jelita i mózg są fizycznie połączone i stale się ze sobą komunikują. Mikroby żyjące w jelitach mogą wysyłać sygnały do mózgu, które wpływają na nastrój, funkcje poznawcze, a nawet zachowanie.

Naukowcy są naprawdę podekscytowani potencjałem psychobiotyków. Wczesne badania wykazują, że mogą one pomóc w zapobieganiu lub poprawie takich stanów jak choroby neurodegeneracyjne (np. choroba Alzheimera lub Parkinsona). Niektóre dowody sugerują nawet, że psychobiotyki mogą odgrywać rolę terapeutyczną w leczeniu zaburzeń psychicznych, takich jak depresja czy stany lękowe. ²⁹

Możecie dowiedzieć się więcej na temat interakcji między jelitami a mózgiem tutaj:

A co z antybiotykami?

Konieczne jest także rozróżnienie antybiotyków od innych „biotyków”. Podczas gdy antybiotyki są kluczowymi lekami ratującymi życie w leczeniu infekcji bakteryjnych, ich masowe lub nadmierne stosowanie może poważnie zakłócić delikatną równowagę mikrobiomu, potencjalnie powodując niezamierzone i daleko idące konsekwencje. ^{30, 31} Te silne leki nie rozróżniają szkodliwych i pożytecznych bakterii, co oznacza, że mogą zdziesiątkować ważne populacje drobnoustrojów, które promują zdrowie i odporność.

Utrzymanie zdrowego, zróżnicowanego mikrobiomu za pomocą probiotyków, prebiotyków i innych „biotyków” może pomóc przeciwdziałać niektórym szkodom ubocznym spowodowanym przez antybiotyki i wspierać ogólne samopoczucie.

Tutaj można znaleźć specjalną sekcję poświęconą wpływowi antybiotyków na mikrobiotę i zdrowie:

Pasożyty jelitowe można z grubsza podzielić na pierwotniaki (organizmy jednokomórkowe) i helminty (organizmy wielokomórkowe znane jako robaki) ³⁹. Szacuje się, że globalnie 895 mln osób jest zakażonych helmintami przenoszonymi przez glebę. Pierwotniaki jelitowe występują rzadziej, ale i tak uważa się, że ponad 350 mln osób jest zakażonych 3 najpowszechniejszymi pasożytniczymi pierwotniakami ⁴⁰. Infekcje pasożytnicze są powszechne w krajach ubogich i średniozamożnych. Globalizacja łańcucha żywnościowego, międzynarodowe podróże i migracje prowadzą do wzrostu liczby infekcji pasożytniczych w krajach zamożnych, gdzie są częstsze niż infekcje helmintami jelitowymi ³⁹.

BIEGUNKI SPOWODOWANE PRZEZ PIERWOTNIAKI PASOŻYTNICZE

Najpowszechniejsze pierwotniaki pasożytujące w jelitach to Giardia intestinalis (Giardia duodenalis lub Giardia lamblia), Entamoeba histolytica, Cyclospora cayetanensis i Cryptosporidium spp. Choroby biegunkowe powodowane przez te patogeny są znane pod nazwami, odpowiednio, lamblioza, ameboza, cyklosporoza i kryptosporydioza.⁴¹

BIEGUNKI POWODOWANE PRZEZ HELMINTY PRZENOSZONE PRZEZ GLEBĘ

Globalnie, helminty przenoszone przez glebę to glista ludzka (Ascaris lumbricoides), włosogłówka (Trichuris trichiura) i tęgoryjce (Necator americanus i Ancylostoma duodenale). Objawy doświadczane po infekcji helmintami zależą od ilości robaków: osoby dotknięte lekką infekcją (małą ilością robaków) zazwyczaj nie odczuwają dyskomfortu, natomiast cięższe infekcje mogą powodować szereg objawów, w tym jelitowe (biegunka i ból brzucha), niedożywienie, ogólnie złe samopoczucie i osłabienie, a także upośledzenie wzrostu i rozwoju fizycznego. Helminty przenoszone przez glebę przyczyniają się do obciążenia chorobami poprzez upośledzanie odżywienia zakażonych osób na różne sposoby: żywią się one tkankami gospodarza, powodują krwawienia z przewodu pokarmowego i utrudniają wchłanianie substancji odżywczych.⁴²

• Ascaris lumbricoides to najczęstszy nicień jelitowy zakażający ludzi. Szacuje się, że co roku infekuje 807–1221 mln osób ⁴³. Infekcja zazwyczaj przebiega bezobjawowo. Postać objawowa charakteryzuje się wczesną fazą płucną, po której następuje późniejsza faza jelitowa charakteryzująca się biegunką, łagodnym bólem brzucha, anoreksją, mdłościami i wymiotami.⁴¹
   
• Szacuje się, że 604–795 mln osób na świecie jest zainfekowanych Trichuris trichiura. Osoby dotknięte ciężką infekcją mogą doświadczać częstych bolesnych wypróżnień zawierających mieszaninę śluzu, wody i krw.⁴⁴
   
• • Szacuje się, że 576–740 mln osób na świecie jest zainfekowanych tęgoryjcami, zazwyczaj bezobjawowo. Nieliczne osoby – zwłaszcza zakażone po raz pierwszy – odczuwają objawy ze strony układu pokarmowego. Najczęstsze i najpoważniejsze skutki infekcji tęgoryjcem to krwawienia z przewodu pokarmowego prowadzące do anemii oraz utraty białek.⁴⁵

MIKROBIOTA: ROLA W WYRAŹNEJ ZMIENNOŚCI KLINICZNEJ BIEGUNKI PASOŻYTNICZEJ?

Infekcje pierwotniakami pasożytniczymi charakteryzuje wyraźna zmienność obrazu klinicznego: mogą być bezobjawowe lub powodować biegunkę, ból brzucha, utratę masy ciała itp. Niedawne badania wskazały na potencjalny udział mikrobioty jelitowej w tej zmienności klinicznej. Na przykład obfitość Prevotella copri w mikrobiocie jelitowej była predyktorem biegunki w przebiegu infekcji Entamoeba histolytica ⁴⁶; niska obfitość Megasphaera przed i w czasie wykrycia Cryptosporidium miała związek z pasożytniczą biegunką niemowląt w Bangladeszu, co sugeruje, że mikrobiota jelitowa może grać rolę w określeniu ciężkości infekcji Cryptosporidium ⁴⁷. Z kolei infekcja pierwotniakami pasożytniczymi zmienia mikrobiotę jelitową.^48,49

Z kolei infekcja pierwotniakami pasożytniczymi zmienia mikrobiotę jelitową ^48,49. Co do helmintów, złożone interakcje między robakami a mikrobiotą („dwoma starymi przyjaciółmi człowieka”50) są obecnie przedmiotem badań50 (rysunek 7). Autorzy zgadzają się co do istnienia złożonych, dynamicznych powiązań między pasożytem (pasożytami), mikrobiotą gospodarza a jego odpornością – zdolną do kształtowania efektów klinicznych infekcji pasożytniczych. ^46,48

Rotawirusy, norowirus, sapowirus, astrowirus i adenowirus – te pięć typów wirusów uznaje się obecnie za główne przyczyny biegunki wirusowej. ²¹

Z ponad 2 mld przypadków choroby biegunkowej występujących co roku na całym świecie, jak wynika z Badania Globalnego Obciążenia Chorobami w 2016 r.², prawie 900 mln przypadków umiarkowanych i ciężkich przypisano trzem z tych wirusów: rotawirusowi, norowirusowi i adenowirusow ²².

ROTAWIRUS: NUMER JEDEN WŚRÓD BIEGUNKOWYCH ZABÓJCÓW DZIECI

Mimo opracowania i dostępności od 2006 r. ²² szczepionek przeciw rotawirusowi wirus ten, powodujący poważniejsze objawy niż większość innych patogenów jelitowych ²², spowodował w 2016 r. ponad 228 000 zgonów na całym świecie, z czego 128 000 dotknęło dzieci w wieku poniżej 5 lat ². Oznacza to, że rotawirus jest najczęstszą przyczyną zgonów z powodu biegunki w tym segmencie populacji (rysunek 4).

BIEGUNKA WODNISTA

Niezależnie od tego, jaki wirus wywołuje biegunkę, infekcja przebiega zasadniczo tak samo: wirus infekuje komórki nabłonka jelita cienkiego i powoduje uszkodzenia utrudniające wchłanianie płynów ²¹. Biegunka wirusowa zazwyczaj przybiera formę biegunki wodnistej (bez krwi). Mogą jej towarzyszyć inne objawy, takie jak mdłości, skurcze brzucha, wymioty i gorączka22, powodujące chorobę znaną jako wirusowe zakażenie przewodu pokarmowego.

NAWADNIANIE… I PROBIOTYKI

Podobnie jak w przypadku biegunek zakaźnych o innej etiologii (bakteryjnej lub pasożytniczej) leczenie biegunki wirusowej polega na doustnym lub dożylnym podawaniu płynów zależnie od stopnia odwodnienia ²¹. Ponadto zgodnie z najnowszymi wnioskami komisji ESPGHAN (2023) ²⁰ pracownicy służby zdrowia mogą zalecać niektóre szczepy probiotyczne (L. rhamnosus, S. boulardii i L. reuteri) do leczenia ostrego zakażenia przewodu pokarmowego u dzieci, ponieważ istnieją dowody (pewność dowodów: niska, stopień zalecenia: słaby), że skracają one czas trwania biegunki i/lub hospitalizacji i/lub ilość stolca.

POPRAWA SKUTECZNOŚCI SZCZEPIONKI PRZECIW ROTAWIRUSOWI: WYZWANIE, KTÓRE WCIĄŻ JEST PRZED NAMI

Jeśli chodzi o profilaktykę, należy stosować zwykłe środki zapobiegawcze (zapewnienie bezpiecznej wody pitnej, odpowiednia dezynfekcja i częste mycie rąk, ograniczenie kontaktu z chorymi itp.). Z uwagi na znaczne obciążenie, którym jest rotawirusowa choroba biegunkowa, szczepionki przeciw rotawirusowi są kolejnym ważnym środkiem zapobiegawczym​​​​​​​. ^22,23

Szacuje się, że w okresie od 2006 do 2019 r. zapobiegła ona 139 000 zgonów dzieci w wieku poniżej 5 lat z powodu rotawirusa, a w 2019 r. – 15% zgonów dzieci w wieku poniżej 5 lat z powodu rotawirusa24 Jednakże skuteczność szczepionki zależy od regionu i wykazuje niską serokonwersję w krajach ubogich i średniozamożnych. Dane kliniczne zebrane od ludzi zasugerowały istnienie potencjalnego związku między mikrobiotą jelitową a odpowiedzią jelitowego układu odpornościowego na szczepionkę przeciw rotawirusow ²⁵ (Figure 5).

MIKROBIOTA: PRZYJACIEL CZY WRÓG, GDY ZACZYNA SIĘ BIEGUNKA WIRUSOWA?

W przypadku biegunki wirusowej – tak jak ogólnie przy biegunkach zakaźnych – wynik konfrontacji między patogenem a gospodarzem zależy od skomplikowanych układów, w których dużej części uczestniczy mikrobiota. Mikrobiota jelitowa wykazuje dwukierunkowe interakcje z infekcjami rotawirusowymi i norowirusowymi ¹⁴: może ona chronić przed infekcją lub predysponować gospodarza do niej.

Z kolei infekcja może zmienić mikrobiotę jelitową. Wydaje się, że niektóre bakterie są w stanie zahamować infekcję wirusową. Na przykład jedno badanie wykazuje, że segmentowane bakterie nitkowate zapobiegają infekcjom rotawirusowym i leczą je w koloniach myszy ³⁵ (rysunek 6). Z drugiej strony, badania in vitro i in vivowskazują na udział mikrobioty jelitowej w ułatwianiu infekcji wirusowych: niektóre mikroorganizmy jelitowe (np. Enterobacter cloacae) stymulują zdolność norowirusa ludzkiego do infekowania komórek B in vitro.

Eliminacja mikrobioty​​​​​​​ antybiotykami opóźnia infekcję, zmniejsza zakaźność i/ lub ładunek wirusowy norowirusa u myszy ^8,36. Dlatego każdy inwazyjny patogen może działać różnorodnie w zależności od stanu mikrobioty jelitowej ³ .

Trzeba jeszcze scharakteryzować optymalny profil mikrobioty i celowane w nią strategie obniżające ryzyko infekcji i wynikającej z niej biegunki wirusowej ³⁷. Co do wpływu infekcji wirusowej na skład mikrobioty jelitowej, to wiele badań udokumentowało specyficzne wzorce dysbiozy u pacjentów cierpiących na biegunkę wirusową w porównaniu ze zdrowymi osobami z grupy kontrolnej ^25,38.

Często opisywane jest zmniejszenie różnorodności (alfa) mikrobioty, ale wzrost lub spadek liczebności konkretnych taksonów jest bardzo różny w różnych badaniach ¹⁴. Wciąż też trzeba odpowiedzieć na pytania: Czy dysbioza obserwowana podczas biegunki wirusowej odzwierciedla stan wcześniejszy, który mógł ułatwić infekcję? Czy jest to sytuacja spowodowana przez wirusa czy kombinacja obu tych czynników?