Bakterie zdolne do neutralizacji alergenu

W badaniach na myszach naukowcy¹ zaobserwowali, że obecność bakterii jelitowych wpływa na reakcję organizmu na orzeszki ziemne. Grupa myszy mających bogatą i zróżnicowaną mikrobiotę jelitową znacznie skuteczniej rozkładała dwa białka odpowiedzialne za większość reakcji alergicznych, Ara h 1 oraz Ara h 2, niż grupa myszy hodowanych w warunkach, w których mikrobiota jelitowa była uboga lub jej brakowało.
W rezultacie do krwiobiegu przedostaje się mniej nienaruszonych alergenów, a reakcja alergiczna wywołana po ekspozycji jest znacznie mniej intensywna. Natomiast druga grupa, charakteryzująca się ograniczoną różnorodnością mikrobiologiczną, wykazuje więcej markerów ciężkiego przebiegu choroby.

W badaniach tych na szczególną uwagę zasługuje rodzaj bakterii Rothia, naturalnie występujący w jamie ustnej i jelicie cienkim człowieka. W laboratorium rozcina ona dwa główne alergeny orzeszków ziemnych w określonych miejscach, co uniemożliwia przeciwciałom IgE ich rozpoznanie. Mniejsze rozpoznawanie oznacza mniejszą aktywację mastocytów, komórek odpornościowych odpowiedzialnych za objawy alergii.

Niektóre szczepy Staphylococcus wywierają podobny wpływ, ale nie wszystkie. Badanie pokazuje, że dwa szczepy tego samego gatunku mogą wykazywać diametralnie różne zachowania: jeden skutecznie rozkłada alergen, a drugi w ogóle tego nie robi.

Potwierdzona skuteczność u pacjentów z alergią

Następnie naukowcy zbadali ślinę 19 pacjentów z alergią na orzeszki ziemne. Dzieci te, w wieku od 1 do 14 lat, zostały poddane badaniom przed rozpoczęciem leczenia immunoterapią doustną. Grupa pacjentów, która w kontrolowanych testach tolerowała najwyższe dawki alergenu, charakteryzowała się większą liczbą bakterii zdolnych do rozkładu orzeszków ziemnych, w szczególności z rodzaju Rothia, i to niezależnie od poziomu specyficznych przeciwciał IgE przeciwko Ara h 2 we krwi: wykazywali oni zatem lepszą tolerancję alergiczną. Obserwację tę potwierdzono następnie u 120 dzieci objętych obserwacją w ramach niezależnego badania, co wzmacnia jej wiarygodność.

Ponad 70% alergii na orzeszki ziemne utrzymuje się przez długi czas. Obserwacja ta sprawia, że poszukiwanie nowych sposobów ograniczenia nasilenia przypadkowych reakcji alergicznych staje się szczególnie istotne. Dla dzieci, których to dotyczy, oraz ich rodzin celem byłoby przede wszystkim zmniejszenie ryzyka związanego z niezamierzonym narażeniem. Wyniki te wymagają potwierdzenia w ramach badań na większą skalę przed wprowadzeniem ich do praktyki klinicznej, ale wskazują poważny kierunek badań – dotyczący mikrobioty, która może chronić lub, wręcz przeciwnie, narażać na ryzyko w zależności od znajdujących się w niej mikroorganizmów. To obiecujące odkrycie, które może przyczynić się do opracowania przyszłych metod leczenia.

Miso to tradycyjna japońska przyprawa i jeden z symboli smaku umami¹, uznawanego za piąty, obok słodkiego, słonego, kwaśnego i gorzkiego, podstawowy smak. W Kraju Kwitnącej Wiśni stosuje się ten produkt przede wszystkim jako bazę do słynnej zupy o tej samej nazwie¹. Już w latach 70. podbił on Zachód, gdzie używa się go jako uniwersalnej przyprawy².

Co to jest miso?

Miso to pasta z fermentowanej soi produkowana w dwóch etapach^1,2 : 

• zaczyna się od przygotowania koji: podłoże (którym zazwyczaj jest ryż, jęczmień lub soja) zostaje zaszczepione mikroskopijnym, nitkowatym grzybem – najczęściej jest to Aspergillus oryzae – żeby powstał półprodukt zwany koji.
• potem następuje końcowa fermentacja: koji miesza się z purée z ugotowanej soi i z solą. Mieszanka ta fermentuje drugi raz dzięki drożdżom i bakteriom (w tym bakteriom kwasu mlekowego). Ten etap może trwać od kilku tygodni do trzech lat.

Istnieją cztery główne kategorie miso wyróżniane na podstawie składu: miso ryżowe (80% produkcji w Japonii), miso jęczmienne, miso sojowe oraz miso mieszane^1,2. Ich smak (bardziej lub mniej słodki albo słony) oraz kolor (biały, czerwony lub czarny) zależą od użytych składników, zastosowanej proporcji koji i czasu trwania fermentacji^1,2. 

Wpływ na zdrowie dzięki soi

Miso, którego głównym składnikiem jest soja, zachowuje jej wartości odżywcze. Soja jest bogata w białko, którego zawiera dwa razy więcej niż inne rośliny strączkowe. W dodatku jest to białko dobrej jakości, ponieważ zawiera dziewięć niezbędnych aminokwasów^3,4. Soja jest też bogata w błonnik odżywiający bakterie bytujące w naszych jelitach oraz w minerały. Miso zawiera również izoflawony – roślinne cząsteczki, które mogą przywierać do receptorów estrogenów ludzkich. Niekiedy nazywa się je fitoestrogenami.

Stąd biorą się pewne obawy⁵ : czy związki te mogą wpływać na nowotwory hormonozależne, płodność albo dojrzewanie hormonalne? Pytania te są jak najbardziej uzasadnione, ale nauka uspokaja: badania nie wykazują wzrostu ryzyka, a nawet sugerują potencjalne działanie ochronne w przypadku nowotworów⁶, zwłaszcza u kobiet^7,8.

Trzeba też pamiętać, że miso, podobnie jak każdy produkt sojowy, zawiera kilka białek alergizujących​​​​​​​⁹. Wprawdzie fermentacja znacznie osłabia potencjalne działanie uczulające poprzez rozkład złożonych białek, ale osoby silnie uczulone i tak są na nie narażone​​​​​​​⁹. 

Fermentacja oznacza jeszcze większe korzyści

Podwójna fermentacja miso przekształca soję w produkt łatwiej strawny i bogatszy w składniki bioaktywne^3,9,10. Proces ten ułatwia między innymi trawienie białek sojowych, rozkładając je na mniejsze cząsteczki, które organizm łatwiej przyswaja³. Wpływa także na izoflawony, zwiększając ich aktywność biologiczną i przekształcając je w lepiej przyswajalną i aktywniejszą formę fitoestrogenów. Może to przekładać się na potencjalne korzyści zdrowotne :

• takie jak ochrona przed niektórymi nowotworami,
• korzystny wpływ na profil lipidowy,
• czy układ sercowo-naczyniowy, choć wyniki badań w tym zakresie nie są jeszcze jednoznaczne^3,10–12. 

Warto jednak zachować umiar. Ponieważ związki te wykazują działanie estrogenne, ich nadmierne spożycie może potencjalnie niekorzystnie wpływać na układ rozrodczy, zwłaszcza u kobiet w ciąży, kobiet w wieku rozrodczym i dzieci przed okresem pokwitania ​​​​​​(ANSES, francuska Agencja ds. Żywności, Środowiska oraz Bezpieczeństwa i Higieny Pracy)¹³. 
Miso jest naturalnie bogate w różnorodne mikroorganizmy, w tym grzyb Aspergillus oryzae obecny w koji,, drożdże Zygosaccharomyces rouxii oraz bakterie Tetragenococcus halophilus^1,2,14. Mikroorganizmy te mogą korzystnie wpływać na mikrobiotę jelitową¹⁵, zwiększając jej różnorodność i stabilność. Sprzyjają również namnażaniu niektórych pożytecznych bakterii, jednocześnie ograniczając liczebność tych mniej pożądanych. Takie zmiany w mikrobiocie mogą mieć nawet działanie ochronne przed cukrzycą^10,15.To jednak na razie tylko hipoteza, która wymaga dalszych badań. 

Lepszy stan mikrobioty jelitowej oznacza także większą produkcję związków wytwarzanych przez bakterie, zwłaszcza krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. )  (SCFA)¹⁵.
Związki te odżywiają komórki jelita grubego, wzmacniają barierę jelitową, wspierają prawidłowe działanie układu odpornościowego i mogą pomagać ograniczać stan zapalny^4,9,15.  

Paradoks soli

WHO i kampanie dotyczące zdrowia publicznego często przypominają, że warto ograniczać spożycie soli. Tymczasem miso jest jednym z głównych źródeł soli w codziennej diecie Japończyków. Co ciekawe, miso nie wydaje się jednak mieć takich samych negatywnych skutków jak sama sól. Jego spożywanie nie wydaje się podnosić ciśnienia tętniczego^2,16,17. A może nawet obniżać tętno¹⁶ i zwiększać ilość soli wydalanej z moczem¹⁸ ! 
Skąd ten zaskakujący efekt? Jednym z możliwych wyjaśnień jest duża zawartość potasu zarówno w soi, jak i w składnikach zupy miso, takich jak warzywa czy ryby. Potas może bowiem przeciwdziałać wpływowi soli na ciśnienie tętnicze¹. Zdaniem niektórych ekspertów znaczenie ma nie tyle sama ilość sodu w diecie, ile stosunek sodu do potasu^1,2,19. 

Podwójna fermentacja sprawia, że miso jest łatwiejsze do strawienia i dostarcza wielu wartościowych składników. Miso spożywane w umiarkowanych ilościach – codzienne spożywanie większych ilości, od 1 do 5 porcji, może wiązać się z podwyższonym ryzykiem zachorowania na raka żołądka u mężczyzn⁷ – mimo zawartej w nim soli może wywierać pewien korzystny wpływ na zdrowie.

Zapraszamy do zapoznania się z naszą serią artykułów poświęconych mikrobiocie i produktom fermentowanym:

Kimchi to tradycyjny koreański dodatek do posiłków przyrządzany zazwyczaj z kapusty lub z rzodkwi, zależnie od przepisu^1–3.
Niegdyś przyrządzano je zimą poprzez fermentację mlekową warzyw, która pozwalała przechowywać je przez długi czas⁴ . Kapustę moczono w solance (słonej wodzie) przez kilka tygodni. W tym czasie namnażały się bakterie kwasu mlekowego, które wytwarzając ten kwas, nadawały kimchi charakterystyczny smak i trwałość⁵ . 
Ta fermentowana w soli kapusta o wyrazistym smaku przypomina kapustę kiszoną, choć używana odmiana warzywa i dodawane do niego przyprawy są inne⁶. Kimchi jest tak ważnym elementem koreańskiej kultury, że narodowa tradycja kimjang – kolektywnego przygotowywania dużych zapasów kimchi na zimę – została wpisana w 2013 r. na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. 

Kapusta + fermentacja = talerz pełen korzyści

Przyrządzane z kapusty kimchi zawiera mało kalorii (18 kcal/100 g), za to dużo pożytecznego błonnika. Ma też różne składniki typowe dla roślin kapustowatych (jest to duża rodzina obejmująca kapustę, rzepę, rzodkiew i gorczycę), których korzystny wpływ na zdrowie jest równie wielki, jak skomplikowane są nazwy¹⁽¹⁾ tych substancji^2,4. 
Kimchi dostarcza również wielu witamin, w tym witamin A, C, B1 i B2, oraz minerałów, takich jak wapń, potas, żelazo i fosfor^2,4.
Za część korzyści zdrowotnych tego koreańskiego przysmaku może odpowiadać również fermentacja kapusty⁶. W porównaniu ze świeżą kapustą kimchi (kapusta fermentowana) może przyczyniać się do obniżenia ciśnienia tętniczego, masy tłuszczowej, stężenia glukozy we krwi na czczo oraz cholesterolu całkowitego. Do tych wyników należy jednak podchodzić z ostrożnością, ponieważ badanie objęło zaledwie 22 osoby⁸ . 
Fermentacja wzbogaca kimchi również w żywe bakterie kwasu mlekowego, zwłaszcza z rodzajów Lactobacillus, Leuconostoc i Weissella, oraz w ich cenne metabolity^2,4,5,7. 
Regularne spożywanie kimchi może przykładowo sprzyjać zwiększeniu liczby bakterii jelitowych wytwarzających krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. ) , znane z korzystnego działania na jelita i metabolizm, a jednocześnie wiązać się ze zmniejszeniem liczebności mniej pożądanych bakterii, takich jak Clostridium czy Escherichia coli⁹. 
Więcej bakterii pożytecznych, mniej potencjalnie szkodliwych – wygląda na to, że kimchi jest sprzymierzeńcem mikrobioty jelitowej ! 

Z działaniem i ilością lepiej nie przesadzać!

Ze względu na swój korzystny skład odżywczy kimchi stało się przedmiotem badań dotyczących jego potencjalnego wpływu na różne aspekty zdrowia, m.in. 
otyłość, nowotwory , atopowe zapalenie skóry , zespół jelita drażliwego, a nawet układ sercowo-naczyniowy wygląd skóry^{3,6,7,10–14}… 
Badań jest jednak wciąż niewiele i często ograniczają się one do mieszkańców Azji. Należy więc zachować ostrożność w interpretacji wyników, które wciąż są niepewne, a zaobserwowane efekty – skromne.

Na przykład w przypadku otyłości niektóre badania wskazują, że kimchi może mieć korzystny wpływ na masę ciała. Badanie z udziałem 115 726 Koreańczyków wykazało, że umiarkowane spożywanie kimchi w ilości od 1 do 3 porcji dziennie (co w Korei jest typowe, a na Zachodzie dużo mniej) idzie w parze z rzadszym występowaniem otyłości, zwłaszcza u mężczyzn. Nie oznacza to jednak, że kimchi samo w sobie chroni przed otyłością. Osoby, które jedzą je regularnie, mogą po prostu prowadzić zdrowszy styl życia¹.
Niemniej inne badanie, w którym uczestnicy spożywali 3 g kimchi w proszku dziennie (w porównaniu z placebo), również sugeruje jego korzystny wpływ na utrzymanie prawidłowej masy ciała¹⁵. Do tej „rewelacji” warto jednak podejść z dystansem. Od dawna bowiem wiadomo, że większe spożycie warzyw wiąże się z lepszą kontrolą masy ciała. 
Oczywiście, tak jak w przypadku każdego produktu spożywczego, również z kimchi nie należy przesadzać. Przy większym spożyciu jego potencjalne korzyści mogą być mniejsze, ponieważ kimchi zawiera sporo soli. Jej nadmiar może podnosić ciśnienie tętnicze i zwiększać ryzyko raka żołądka^1,2,16.

Zapraszamy do zapoznania się z naszą serią artykułów poświęconych mikrobiocie i produktom fermentowanym:

Kombucza to fermentowany bezalkoholowy lub niskoalkoholowy napój na bazie herbaty. Powstał prawdopodobnie w Chinach 220 lat przed naszą erą ¹.  Przyrządza się go przy użyciu mieszanki bakterii i drożdży, które tworzą „matkę” (jak do produkcji octu) dodawaną do osłodzonego roztworu na bazie herbaty. Celebryci, influencerzy i mistrzowie marketingu niedawno zwrócili na nią uwagę i spopularyzowali ją w krajach Zachodu, gdzie przypisuje się jej wiele pozytywnych cech ^1,2.
A co na to nauka? Jakie działanie kombuczy na zdrowie zostało faktycznie udowodnione? Czy namowy influencerów i zamieszczane na etykietach obietnice zbawiennego wpływu napoju są prawdziwe?  

Skąd ten szał? 

Nauka wykazała, że to, co jemy, ma duży wpływ na skład i działanie mikrobioty naszych jelit. Może też mieć konsekwencje dla organizmu i stanu zdrowia ². Bezpośredni skutek jest taki, że wszystkie fermentowane produkty żywnościowe budzą coraz większe zainteresowanie z powodu swoich bioaktywnych składników i ich potencjalnie korzystnego działania.
Ma też całą gamę kwaskowatych, zaskakujących smaków i własny folklor, w którym jest nazywana „herbatą życia” ¹. Być może jednak influencerzy i marketingowcy się pospieszyli, ponieważ wyniki badań wcale nie są rozstrzygające. 

Wyniki (jeszcze niepewne) badań na ludziach 

Wyniki kilku badań przeprowadzonych na modelach zwierzęcych sugerują, że spożywanie tej fermentowanej herbaty może być korzystne dla zdrowia ² . Wskazuje się na jej działanie obniżające poziom cukru we krwi (ogranicza jego szkodliwe skoki), działanie przeciwutleniające (czyli ochrona komórek przed utlenianiem) i przeciwzapalne, a także modyfikujące mikrobiotę jelitową (wzrost ilości bakterii kwasu mlekowego), co ma związek z poprawą stanu zdrowia metabolicznego. Wyniki te otrzymano jednak u zwierząt. 

Co zatem z ludźmi? Badań z zastosowaniem kombuczy jest niewiele i obejmują niewielkie grupy badanych, ich wyniki nie są więc zbyt pewne. Niektóre badania sugerują: 

• korzystny wpływ na poziom cukru we krwi: u zdrowych badanych poziom ten podnosił się po posiłku w mniejszym stopniu ³, a u cukrzyków spadał ⁴, inne badanie nie potwierdziło jednak zmian tych parametrów ani zmian poziomu markerów stanu zapalnego ²; 
• korzystny wpływ na mikrobiotę jelitową osób o normalnej masie ciała​​​​​​​ ^2,5 oraz otyłych​​​​​​​ ⁵, przy czym w grupie otyłych działanie to było wyraźniejsze ⁵;
• poprawę objawów ze strony jelit u osób z nadwagą (kombucza z zielonej herbaty skojarzona ze zdrową, niskokaloryczną dietą)​​​​​​​ ⁶, oraz stanu zaparć u osób dotkniętych zespołem jelita drażliwego (napój wzbogacony błonnikiem i witaminami)⁷. 

Co więc ostatecznie mamy o tym myśleć? W 2025 r. podjęto próbę recenzji wszystkich opublikowanych do tego czasu wyników otrzymanych w ośmiu badaniach klinicznych ⁸. Naukowcy stwierdzili, że kombucza może mieć u niektórych osób nieznaczny korzystny wpływ na zdrowie układu pokarmowego i mikrobiotę, a także na pewne markery biologiczne. Wyniki są jednak niejednoznaczne, a badane grupy – niewielkie, co nie pozwala na wyciągnięcie wiarygodnych wniosków dotyczących potwierdzonych korzyści klinicznych. Zachowajmy więc ostrożność. 

Jakie mechanizmy mogą wchodzić w grę? 

A gdyby działanie kombuczy na zdrowie zostało potwierdzone, to jakie byłyby mechanizmy jej działania? Z jednej strony herbaciany napar zawiera potencjalnie pożyteczne cząsteczki zależne od użytego produktu. Na przykład zielona herbata jest bogata w katechiny ⁸ –cząsteczki zmniejszające stres oksydacyjny. Jednocześnie sposób przyrządzania sprawia, że kombucza jest źródłem bakterii (zwłaszcza bakterii kwasu octowego i mlekowego) oraz drożdży ^2,8. Mikroorganizmy te są w stanie wytwarzać szeroki wachlarz metabolitów potencjalnie oddziałujących na nasze zdrowie ^2,8 :

• związki fenolowe,
• kwasy organiczne, 
• witaminy i inne.  

A to nie wszystko. Spożywanie tej sfermentowanej herbaty może się wiązać ze wzbogaceniem naszej mikrobioty jelitowej w bakterie wytwarzające krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. )  (SCFA) , takie jak maślan, octan i propionian ^2,8. Kwasy te mogą przenikać do krwiobiegu. Uważa się je za szczególnie korzystne dla bariery jelitowej,​​​​​​​ metabolizmu i odporności ⁸. 
Wśród gatunków wytwarzających SCFA jeden wydaje się szczególnie związany z kombuczą. Mowa o Weizmannia coagulans (dawniej zwanej Bacillus coagulans), która co najmniej przejściowo miałaby kolonizować jelita konsumentów tego napoju². Inne bakterie – tym razem uczestniczące w metabolizmie polifenoli, takie jak​​​​​​​ Ellagibacter isourolithinifaciens – również występują w większej ilości ². 
​​​​​​​Trzeba jednak powtórzyć, że są to dopiero wstępne wyniki pochodzące z bardzo niepewnych badań.  

Kilka ostrzeżeń 

Kombuczę zazwyczaj uważa się za napój bezpieczny. Zmienność składu mikroorganizmów w napoju przyrządzanym w warunkach domowych, poziom higieny i związane z nim ryzyko skażenia to rzeczy, na które należy zwrócić uwagę w pierwszej kolejności. Nieliczne opisy pojedynczych przypadków wskazują na działania niepożądane codziennego spożywania kombuczy przez dłuższy czas: mdłości, wymioty i bóle głowy ⁹. Nie należy też lekceważyć etanolu powstającego w procesie fermentacji, dlatego kobiety ciężarne, dzieci, osoby o obniżonej odporności i cierpiące na niewydolność nerek powinny zachować ostrożność ⁹. 

Zapraszamy do zapoznania się z naszą serią artykułów poświęconych mikrobiocie i produktom fermentowanym:

Kefir – spożywany od stuleci fermentowany napój pochodzący z Kaukazu, Europy Wschodniej i Bałkanów – znów zyskuje na popularności. Przyrządza się go z wody lub mleka. Używa się w tym celu tzw. ziaren kefirowych, czyli małych, białych lub półprzezroczystych grudek, w których w matrycy złożonej z polisacharydów i białek żyją bakterie kwasu mlekowego, bakterie kwasu octowego i drożdże. 
Mieszkańcy tego mikroskopijnego świata przekształcają mleko lub osłodzoną wodę w kwaskowaty, lekko musujący napój bogaty w powstające w wyniku fermentacji składniki nadające mu wartość odżywczą.

Istnieją dwa jego rodzaje:

• kefir mleczny, lepiej zbadany,
• i kefir wodny, zazwyczaj przyrządzany z osłodzonej wody, czasem z dodatkiem suszonych owoców lub cytryny.

Skład kefiru znacznie się różni w zależności od użytych ziaren, rodzaju mleka lub cukru, temperatury, czasu fermentacji i warunków przechowywania. To właśnie to bogactwo mikroorganizmów stanowi o wyjątkowości kefiru. Może on wpływać na naszą mikrobiotę, a za jej pośrednictwem – na kilka kluczowych funkcji organizmu, od trawienia po odporność, podobnie jak inne fermentowane produkty spożywcze, takie jak kombucha ^1,2,3,4.

Czy kefir naprawdę odżywia mikrobiotę jelitową?

Kefir często jest nazywany „żywnością funkcjonalną”, czyli taką, która może przynosić organizmowi korzyści wykraczające poza podstawową wartość odżywczą. Badania przeprowadzone z udziałem ludzi sugerują, że napój ten może pozytywnie wpływać na mikrobiotę jelitową, trawienie, niektóre markery stanu zapalnego, metabolizm i odporność. Jego głównym obszarem działania może być właśnie mikrobiota jelitowa. Kefir dostarcza żywych mikroorganizmów, wykazujących działanie probiotyczne, i związków powstających podczas fermentacji, dzięki czemu może sprzyjać większemu zróżnicowaniu i większej aktywności mikrobioty. Niektóre badania wykazują wzrost ilości bakterii uczestniczących w wytwarzaniu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (sidenote: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są źródłem energii (paliwa) dla komórek organizmu, współdziałają z układem odpornościowym i biorą udział w komunikacji między jelitami a mózgiem. Silva YP, Bernardi A, Frozza RL. The Role of Short-Chain Fatty Acids From Gut Microbiota in Gut-Brain Communication. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:25. )  – cząsteczek cennych dla bariery jelitowej oraz komunikacji między mikrobiotą, układem odpornościowym i metabolizmem ^1,2,5. 

Należy jednak zachować ostrożność: nie wszystkie kefiry są takie same, a w badaniach wykorzystywano produkty w bardzo różnych ilościach i o bardzo różnych recepturach oraz czasach fermentacji. Kefir zdaje się mieć zatem duży potencjał, ale na razie nie należy przypisywać mu cudownych mocy ani wiązać tych samych zalet z wszystkimi jego rodzajami.

Czy kefir sprzyja mikrobiocie jamy ustnej? 

Jama ustna ma swoją własną mikrobiotę. Gdy jej równowaga jest zaburzona, niektóre bakterie mogą przyczyniać się do próchnicy zębów, erozji szkliwa i chorób dziąseł. Pierwsze badania sugerują, że kefir może sprzyjać bardziej zrównoważonemu środowisku jamy ustnej, zwłaszcza poprzez ograniczenie rozwoju niektórych bakterii uczestniczących w powstawaniu próchnicy, takich jak Streptococcus mutans. Oczywiście kefir nie zastąpi mycia i fluoryzacji zębów ani wizyt u dentysty. Jego wartość polega raczej na tym, że może wspomagać właściwą higienę jamy ustnej – pod warunkiem, że wybierzemy kefir o niskiej zawartości cukru. Trzeba na to zwracać uwagę zwłaszcza w przypadku kefiru przyrządzonego ze słodzonej wody i owoców ^8,9.

Czy kefir działa na oś jelita–mózg? 

Podobnie jak inne produkty fermentowane kefir wzbudza zainteresowanie naukowców z uwagi na możliwe oddziaływanie na oś jelita–mózg, czyli stałą komunikację między mikrobiotą, układem odpornościowym i mózgiem. Modyfikuje on niektóre bakterie jelitowe i sprzyja produkcji metabolitów takich jak krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, dzięki czemu może przyczyniać się do powstania środowiska o mniejszym nasileniu procesów zapalnych, potencjalnie sprzyjającego prawidłowemu działaniu funkcji poznawczych.

Przedmiotem prowadzonych obecnie badań jest przede wszystkim jego znaczenie w chorobie Alzheimera. Ich wyniki wskazują na obiecujące efekty w zakresie stanu zapalnego, stresu oksydacyjnego i niektórych mechanizmów związanych z toksycznym gromadzeniem się białek w mózgu. Są to jednak prace o bardzo wstępnym charakterze, często prowadzone na modelach zwierzęcych lub eksperymentalnych, dlatego nie pozwalają jeszcze na wyciąganie wniosków co do bezpośrednich korzyści dla ludzi.

Kefir mleczny dostarcza również składników odżywczych ważnych dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, takich jak niektóre witaminy z grupy B, cholina i kwas foliowy. Badania te pozostają jednak na wczesnym etapie. Ten fermentowany napój może być wartościowym elementem zróżnicowanej diety, lecz potrzebne są dalsze analizy, zanim będzie można uznać kefir za uzupełniający sposób wspomagania leczenia chorób Alzheimera i Parkinsona ^10,11,12,13 . 

„Trener” sportowców? 

Kefir mleczny wykazuje także kilka właściwości szczególnie atrakcyjnych dla osób aktywnych fizycznie. Niezależnie od tego, czy jest wytwarzany z mleka krowiego, bawolego, oślego czy owczego, jego fermentacja może zmieniać zawartość białek w mleku, wzbogacać je w bioaktywne peptydy i wzmacniać niektóre jego właściwości przeciwutleniające. Pierwsze dane zebrane wśród sportowców są obiecujące.
Jedno badanie przeprowadzone z udziałem zawodowych piłkarek sugeruje, że codzienne spożywanie kefiru (200 ml dziennie) może wpływać na mikrobiotę jelitową – a zwłaszcza zwiększać liczebność bakterii Akkermansia muciniphila i Faecalibacterium prausnitzii, często powiązanych z wytwarzaniem krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych i działaniem przeciwzapalnym – i wiązać się z lepszymi wskaźnikami wydolności sportowej. Badania na myszach wskazują również na potencjalne działanie kefiru na zmęczenie po wysiłku.
Chociaż ilość dowodów wciąż jest ograniczona, kefir może stanowić wartościowy element zbilansowanej diety zawierającej także inne produkty fermentowane, owoce, warzywa i niesłodzone napoje ^14,15,16.

Ma on wiele zalet: długą historię, wielkie bogactwo mikroorganizmów, związki powstające w wyniku fermentacji oraz możliwe działanie na mikrobiotę jelit i jamy ustnej. Może mieć korzystny wpływ na niektóre markery metaboliczne, odpornościowe, poznawcze i związane z aktywnością fizyczną, ale wiele z tych wyników trzeba jeszcze potwierdzić u ludzi. Najlepiej traktować go jako wartościowy, niskocukrowy produkt fermentowany i spożywać w rozsądnych ilościach, na przykład 100–200 ml dziennie na początek.

Mówiąc krótko: kefir nie jest cudownym eliksirem. Jednak jako element zróżnicowanej diety, w połączeniu z odpowiednią ilością snu, aktywnością fizyczną i zdrowym stylem życia, może stać się prostym i naturalnym sprzymierzeńcem naszej mikrobioty!
 

Zapraszamy do zapoznania się z naszą serią artykułów poświęconych mikrobiocie i produktom fermentowanym:

Fermentowane produkty mleczne są znane od tysiącleci, o czym świadczą ślady fermentacji mlekowej odkryte w naczyniach pochodzących z okresu 8000–7000 przed naszą erą. Dopiero jednak na początku XX wieku Stamen Grigorow i Ilia Miecznikow zidentyfikowali bakterię o fundamentalnym znaczeniu dla produkcji jogurtu ¹.

Dziś w większej części świata „jogurt” oznacza ten sam produkt: mleko sfermentowane dzięki współdziałaniu dwóch bakterii, mianowicie:

• Streptococcus thermophilus
• Lactobacillus bulgaricus

Te kultury bakterii kwasu mlekowego współdziałają ze sobą i są niezbędne do produkcji jogurtu poprzez fermentację mleka. Może być wytwarzany z mleka krowiego lub owczego, naturalny lub wzbogacony dodatkami smakowymi, kremowy lub bardziej zwarty – receptury i konsystencja są bardzo różne. Pisownia i wymowa jego nazwy również jest nieco inna w różnych językach, ale wszystkie warianty pochodzą od tureckiego słowa yoğurt, którego rdzeń występuje również w czasowniku yoğurmak, oznaczającym ugniatanie, nadawanie gęstszej konsystencji. Wyjątkiem jest pochodzący z Norwegii i Islandii skyr, czyli wytwarzany z mleka chudego odsączony jogurt o bardziej zwartej konsystencji. Zawiera mało tłuszczu, lecz bardzo dużo białka – około dwukrotnie więcej niż klasyczny jogurt – i cechuje się wyjątkowo korzystnym profilem odżywczym ².

Niezależnie od dzielących je różnic wszystkie te produkty mają zalety dietetyczne, które warto bliżej poznać, aby lepiej zrozumieć ich korzyści dla zdrowia, trawienia i mikrobioty.

Większa różnorodność mikrobioty jelitowej

Pierwszą zaletą jogurtu jest przemodelowanie populacji mikroorganizmów obecnych w naszych jelitach. Streptococcus thermophilus i Lactobacillus bulgaricus są bowiem probiotykami uczestniczącymi w utrzymywaniu równowagi i różnorodności mikrobioty jelitowej ^3,4, a to właśnie różnorodność oznacza jej zdrowie i efektywność, od których zależy dobre trawienie i lepsza odporność.

Ochrona przed przeziębieniem

Dzięki zawartym w nich probiotykom jogurty mogłyby wspomagać mechanizmy obronne układu odpornościowego jelit.. Zawarte w nim bakterie pomagają utrzymać równowagę mikrobioty, hamują rozwój niektórych niepożądanych drobnoustrojów i wzmacniają błonę śluzową jelit. Niektóre badania sugerują lepszą regulację odpowiedzi immunologicznej oraz zmniejszenie liczby niektórych infekcji przewodu pokarmowego, ale działanie to zależy od rodzaju spożywanego produktu, zawartych w nim szczepów bakterii oraz indywidualnych cech organizmu ^5,6.
Włączenie jogurtu do stałej diety może zatem przyczynić się do zmniejszenia ryzyka infekcji żołądkowo-jelitowych, a nawet lekkich przeziębień u osób starszych: jedno z badań wykazało bowiem, że 90 g jogurtu dziennie pobudza odporność i chroni przed infekcjami ⁷.

Rewolucja w walce z cukrzycą

Od kilku lat naukowcy zauważają, że regularne spożywanie produktów mlecznych, a zwłaszcza jogurtu naturalnego (głównie z mleka krowiego, w ilości 80–125 g dziennie) wiąże się z obniżonym ryzykiem cukrzycy typu 2. Według Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej choroba ta dotyka obecnie 11% ludności świata. W tym ochronnym działaniu – niezależnie od tego, czy jogurt jest bogaty, czy ubogi w tłuszcz – może pośredniczyć mikrobiota ^8,9.

Redukcja zbędnych kilogramów

Kolejną korzyścią płynącą z włączenia jogurtu do jadłospisu jest zmniejszenie przyrostu masy ciała w dłuższej perspektywie w porównaniu z osobami, które go nie jedzą ¹⁰. Działanie to częściowo tłumaczy wysoka zawartość białka, które zwiększa uczucie sytości i sprzyja regulacji apetytu ¹¹.
Jogurt jest także źródłem pochodzącego z mleka wapnia, który może odgrywać rolę w procesach metabolicznych. Niektóre dane sugerują, że uczestniczy on w modulacji mikrobioty jelit i wzmacnianiu bariery jelitowej, ograniczając w ten sposób procesy zapalne związane z otyłością ¹².
Ponadto wyniki badania PREDIMED wskazują, że codzienne spożywanie jogurtu wiąże się również ze zmniejszeniem otyłości brzusznej, co dodatkowo wskazuje na jego możliwe korzystne działanie na skład ciała ¹³.

Walka z nietolerancją laktozy

Jogurt jest też sprzymierzeńcem osób nietolerujących laktozy zawartej w mleku krowim. Wynika to z tego, że podczas fermentacji mleka bakteria Lactobacillus bulgaricus przekształca laktozę w znacznie łatwiej strawny kwas mlekowy. Pomaga to przywrócić równowagę pH w jelitach i zmniejszyć objawy zaburzeń trawiennych, takich jak zaparcia, wzdęcia czy biegunki, którym może towarzyszyć ból brzucha ^14,15. Sięgaj zatem śmiało po jogurt – Twój układ trawienny Ci podziękuje!

Serce w dobrym zdrowiu

Jogurt ma jeszcze jednego asa w rękawie: w dłuższej perspektywie chroni układ sercowo-naczyniowy. Naukowcy odkryli, że ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego może być o 10–20% niższe u osób spożywających jogurt raz lub dwa razy dziennie ¹⁶. Podobną zależność sugerują również odnośnie do zawału mięśnia sercowego i ryzyka śmierci z powodu udaru mózgu w przypadku spożywania jogurtów z mleka pełnotłustego ^17,18.

Silniejsze kości

Codzienne spożywanie jogurtu wzmacnia kości, które stają się gęstsze o 3–4%. Zmniejsza się przy tym ryzyko osteoporozy – aż o 39% u kobiet i o 52% u mężczyzn ¹⁹. Korzyści te wydają się związane z zawartym w jogurcie wapniem i białkiem, a być może również z jego wpływem na mikrobiotę jelit ^20,21.

Sposób na długowieczność?

Niewykluczone, że dzięki jogurtowi można żyć dłużej. Badanie dotyczące kobiety, która dożyła 117 lat, wykazało, że miała zdumiewająco „młodą” mikrobiotę, związaną z dobrym ogólnym stanem zdrowia. Być może regularne spożywanie przez nią jogurtu przyczyniło się do obecności pożytecznych bakterii, takich jak Bifidobacterium ²².

W szerszym ujęciu badania pokazują, że mikrobiota odgrywa ważną rolę w procesie starzenia, ponieważ wpływa na odporność, stany zapalne i ogólny stan zdrowia ²³.Wyniki te wciąż jednak mają charakter wstępny i nie pozwalają stwierdzić bezpośredniego wpływu jogurtu na długość życia – ale to z kolei dobry powód, żeby po niego sięgnąć, na wypadek gdyby nauka miała dla nas jeszcze jakieś niespodzianki!

Zapraszamy do zapoznania się z naszą serią artykułów poświęconych mikrobiocie i produktom fermentowanym:

Niepłodność dotyka około jednej na dziesięć par. Nowe badania ¹ dają jednak nadzieję, że istotną rolę w zdolności do poczęcia mogą odgrywać również mikroorganizmy naturalnie zasiedlające nasz organizm. Tworzone przez nie społeczności wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego, gospodarkę hormonalną i metabolizm.

U kobiet i mężczyzn kluczowa jest równowaga

U kobiet zdrową mikrobiotę pochwy tworzą przede wszystkim bakterie z rodzaju Lactobacillus, a zwłaszcza gatunek L. crispatus. Pomagają one utrzymać kwaśne pH pochwy, ograniczają stan zapalny i tworzą warunki sprzyjające implantacji zarodka. Gdy równowaga mikrobioty zostaje zaburzona (dochodzi do dysbiozy pochwy), zwiększa się liczebność bakterii związanych z tym zaburzeniem. Wzrasta pH pochwy, rozwija się stan zapalny, a ruchliwość plemników może się pogorszyć. Zaburzeniu mogą ulec także implantacja zarodka oraz tolerancja immunologiczna między organizmem matki a płodem.

Macica również może mieć własną mikrobiotę. Obecność korzystnych bakterii w endometrium może sprzyjać uzyskaniu ciąży, natomiast niektóre bakterie chorobotwórcze mogą zmniejszać szanse powodzenia. Wnioski te wymagają jednak dalszego potwierdzenia, ponieważ badanie mikrobioty endometrium jest trudne, a próbki mogą być narażone na zanieczyszczenie.

U mężczyzn również nasienie ma własną mikrobiotę. Gdy dominują w niej korzystne bakterie, wytwarzają one mniej związków prozapalnych i pomagają chronić DNA plemników. Z kolei, niektóre bakterie chorobotwórcze mogą nasilać stan zapalny i spowalniać ruchliwość plemników. Zależność ta nie jest jednak jeszcze dobrze poznana – dotychczasowe badania są ograniczone i wymagają dalszych analiz.

Jelita – ukryty element układanki?

Mikrobiota jelitowa również może mieć znaczenie dla płodności, wpływając na układ odpornościowy, gospodarkę hormonalną i metabolizm. U kobiet wielogruczołowy zespół metaboliczny jajników (wcześniej nazywany zespołem policystycznych jajników) zaburzenia mikrobioty jelitowej mogą sprzyjać stanowi zapalnemu, insulinooporności i zaburzeniom hormonalnym. Innym przykładem jest endometrioza– choroba, której często towarzyszą zaburzenia mikrobioty jelitowej. Mogą one wpływać na metabolizm estrogenów, nasilać stan zapalny i przyczyniać się do rozwoju zmian endometrialnych, potencjalnie utrudniając implantację zarodka w macicy.

Jak przywrócić równowagę?

W ramach profilaktyki warto ograniczać czynniki, które mogą zaburzać równowagę mikrobioty pochwy, nasienia i jelit. W przypadku potwierdzonego zakażenia bakteryjnego (zapalenia pochwy), lekarz może w razie potrzeby zalecić odpowiednie leczenie.
Trwają również badania nad metodami przywracania równowagi mikrobioty, takimi jak probiotyki. Ich wpływ na zwiększenie szans na ciążę nie jest jednak jeszcze jednoznacznie potwierdzony. A przeszczepy mikrobioty pozostają obecnie rozwiązaniem stosowanym wyłącznie w ramach badań klinicznych. W przyszłości analiza mikrobioty może pomóc lepiej dostosować leczenie do indywidualnych potrzeb par korzystających z procedur wspomaganego rozrodu. Podejście to jest nadal badane i wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach, zanim będzie mogło znaleźć zastosowanie w codziennej praktyce klinicznej.

Niepłodność, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, stanowi istotne wyzwanie dla zdrowia publicznego na całym świecie i dotyczy około 8–12% populacji. Badania ¹ nad mikrobiotą otwierają nowe możliwości lepszego poznania zdrowia reprodukcyjnego. Pokazują, że społeczności mikroorganizmów mogą oddziaływać na organizm gospodarza poprzez mechanizmy metaboliczne, immunologiczne i hormonalne.

Kluczowa rola mikrobioty układu rozrodczego

U kobiet dominacja bakterii z rodzaju Lactobacillus w mikrobiocie pochwy (zwłaszcza L. crispatus) wiąże się z kwaśnym pH, mniejszym nasileniem stanu zapalnego oraz korzystnymi warunkami w błonie śluzowej macicy sprzyjającymi implantacji zarodka. Dysbioza pochwy wiąże się natomiast ze wzrostem pH, produkcją metabolitów sprzyjających stanowi zapalnemu oraz zaburzeniami ruchliwości plemników, implantacji zarodka i tolerancji immunologicznej między organizmem matki a płodem. Błona śluzowa macicy również może mieć własną mikrobiotę, choć występuje ona w niewielkiej ilości. Obecność bakterii z rodzaju Lactobacillus wiąże się z lepszymi wynikami leczenia (większą szansą na zapłodnienie, implantację zarodka, ciążę kliniczną i urodzenie żywego dziecka), natomiast bakterie takie jak Atopobium czy Gardnerella częściej obserwuje się w przypadku niepowodzeń.

U mężczyzn mikrobiota nasienia wpływa na jakość plemników: Obecność bakterii z rodzaju Lactobacillus wiąże się z mniejszą produkcją związków utleniających oraz lepszą integralnością DNA plemników. Z kolei bakterie takie jak Prevotella czy Streptococcus są związane ze stanem zapalnym i pogorszeniem ruchliwości plemników. Należy jednak podkreślić, że zależność między mikrobiotą nasienia a niepłodnością męską nie została jeszcze w pełni potwierdzona (m.in. ze względu na niewielkie liczebnie grupy badane i duże różnice między poszczególnymi osobami). 

Mikrobiota jelitowa również może mieć znaczenie

Mikrobiota jelitowa również może wpływać na płodność poprzez mechanizmy związane z układem odpornościowym, gospodarką hormonalną i metabolizmem. Przykładem jest wielogruczołowy zespół metaboliczny jajników (wcześniej nazywany zespołem policystycznych jajników) zaburzenia mikrobioty jelitowej (zmniejszenie różnorodności mikroorganizmów, zwiększenie liczebności bakterii z rodzaju Escherichia i zmniejszenie liczebności bakterii z rodzaju Lactobacillus) mogą sprzyjać stanowi zapalnemu, insulinooporności i zaburzeniom hormonalnym. Zjawiska te mogą być związane m.in. z przenikaniem lipopolisacharydów (LPS) przez barierę jelitową oraz zaburzeniami działania enzymów jelitowych. 

Jakie mechanizmy i jakie możliwości interwencji?

Mikrobiota pochwy, macicy, jelit i nasienia może wpływać na płodność poprzez mechanizmy immunologiczno-zapalne, endokrynno-metaboliczne oraz poprzez wzmacnianie lub osłabianie bariery ochronnej.
Badane są różne strategie ukierunkowane na poprawę równowagi mikrobioty przed rozpoczęciem procedur wspomaganego rozrodu:

• antybiotyki skutecznie leczą potwierdzone zakażenia (np. przewlekłe zapalenie błony śluzowej macicy czy zapalenie pochwy), a niektóre badania wskazują na poprawę odsetka ciąż klinicznych po antybiotykoterapii, w niektórych przypadkach nawet dwukrotną poprawę wyników zapłodnienia in vitro, jednocześnie antybiotyki mogą zmniejszać liczebność korzystnych bakterii z rodzaju Lactobacillus ;
• probiotyki (doustne lub dopochwowe) mogą częściowo przywracać równowagę mikrobioty, jednak ich wpływ na wyniki leczenia niepłodności pozostaje niejednoznaczny ;
• z kolei nowe metody, takie jak transplantacja mikrobioty fekalnej lub dopochwowej, są obiecujące, ale nadal znajdują się na etapie badań i wymagają potwierdzenia w dobrze zaplanowanych badaniach klinicznych.

W przyszłości analiza profilu mikrobioty w ramach procedur wspomaganego rozrodu może pomóc lepiej kwalifikować pacjentki i dobierać dodatkowe, spersonalizowane metody leczenia. Zanim jednak takie podejście zostanie wprowadzone do praktyki klinicznej, potrzebne są mocniejsze dowody potwierdzające związki przyczynowe, sprawdzone biomarkery oraz ujednolicone metody badawcze.

Rak rozpowszechniony wśród osób po 50. roku życia

Rak jelita grubego obejmuje nowotwory rozwijające się w okrężnicy lub odbytnicy. Według WHO ¹ jest on drugą najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów na świecie.

Choroba rozwija się, gdy komórki jelita grubego zaczynają nieprawidłowo się zmieniać i namnażać w sposób niekontrolowany.
Do znanych czynników ryzyka należą m.in.:

• wiek,
• choroba
• w wywiadzie rodzinnym oraz niektóre choroby zapalne jelit.

Naukowcy coraz częściej zwracają jednak uwagę na jeszcze jeden możliwy czynnik: bakterie obecne bezpośrednio w tkance guza.

Bakterie obecne w guzie

Od dawna wiadomo, że nasze jelita zamieszkują miliardy mikroorganizmów tworzących mikrobiotę jelitową, która odgrywa ważną rolę w działaniu układu odpornościowego i utrzymaniu zdrowia.

Opublikowane ³ w Nature Communications w grudniu 2025 r. badanie przeprowadzone z udziałem 937 szwedzkich pacjentów wykazało jednak, że bakterie znajdują się również bezpośrednio w tkankach guza, wśród komórek raka jelita grubego.

Wykorzystując zaawansowaną technikę sekwencjonowania, naukowcy wykryli 361 gatunków bakterii obecnych w guzach oraz w otaczających je prawidłowych tkankach. Zidentyfikowane mikroorganizmy obejmowały m.in.:

• bakterie z rodziny Enterobacteriaceae (w tym E. coli),
• przedstawicieli typu Firmicutes
• oraz bakterie z rodzajów Fusobacterium, Akkermansia i Treponema.

Niektóre profile mikrobioty mogą być związane z mniej korzystnym rokowaniem. Przykładem są szczepy E. coli z wyspą genomową pks+, które wykryto w 17,4% badanych guzów. Bakterie te mają zestaw genów pks, umożliwiający produkcję kolibaktyny – toksyny mogącej uszkadzać DNA komórek jelita grubego.

Naukowcy zaobserwowali także, że niektóre bakterie obecne w guzach mogą wpływać na lokalną odpowiedź immunologiczną, pobudzając szlaki związane ze stanem zapalnym – jednym z mechanizmów sprzyjających rozwojowi nowotworu.
Podobne zależności zaobserwowano w kilku niezależnych grupach pacjentów, co dodatkowo potwierdza wiarygodność tych wyników.

Obiecujące wyniki

Na podstawie tych obserwacji naukowcy opracowali wskaźnik ryzyka oparty na składzie bakterii obecnych w guzach.
Może on pomóc przewidzieć przebieg choroby u pacjenta i uzupełnić obecnie stosowane metody oceny rokowania – niezależnie:

• od wieku,
• stopnia zaawansowania nowotworu
• czy cech genetycznych guza.

W przyszłości analiza profilu bakteryjnego guza raka jelita grubego może stać się dodatkowym narzędziem wspierającym ocenę rokowania i monitorowanie pacjentów. Może również przyczynić się do rozwoju nowych metod leczenia ukierunkowanych na układ odpornościowy i mikrobiotę. Na razie wyniki te pokazują jedynie związek między obecnością określonych bakterii a przebiegiem choroby.
Potrzebne są dalsze badania, aby lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za tymi zależnościami.

Rak jelita grubego jest drugą najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworu na świecie.

Sekwencjonowanie nowej generacji u 937 pacjentów – metoda wzorcowa

Shi i in. ³ przeanalizowali dane z sekwencjonowania całego genomu pochodzące z 1412 tkanek:

• 937 próbek guzów i 475 próbek prawidłowych tkanek przylegających do guza (NAT)
• oraz z 462 próbek krwi pobranych od 937 nieleczonych uprzednio pacjentów zrekrutowanych do prospektywnej kohorty U-CAN (Uppsala-Umeå, Szwecja).  

Uzyskane wyniki potwierdzono następnie w niezależnej kohorcie zewnętrznej AC-ICAM (n = 246). Aby wiarygodnie wykrywać i określać liczebność bakterii obecnych w tkankach guza, badacze opracowali rygorystyczną metodę analizy bioinformatycznej. Metoda ta została opracowana tak, aby zapewnić przede wszystkim wysoką swoistość wykrywania bakterii, nawet kosztem mniejszej czułości, co było odpowiedzią na niedawne kontrowersje metodologiczne w tym zakresie.

361 zidentyfikowanych gatunków i potwierdzony mikrobiologiczny wskaźnik ryzyka

Autorzy zidentyfikowali 249 rodzajów i 361 gatunków bakterii obecnych zarówno w guzach, jak i w NAT, w tym:

• Fusobacterium nucleatum,
• różne Enterobacteriaceae (E. coli),
• Akkermansia muciniphila,
• Firmicutes i gatunki należące do rodzaju Treponema.

Skład mikrobioty różnił się w zależności od umiejscowienia guza, stopnia zaawansowania choroby oraz jego podtypu molekularnego (CMS1–4).
W 17,4% guzów wykryto wyspę genomową pks, obecną u niektórych genotoksycznych szczepów E. coli. Szczepy te mogą uszkadzać komórki raka jelita grubego za pośrednictwem produkowanej przez nie kolibaktyny. Obecność pks+ oraz duża liczebność bakterii z rodziny Enterobacteriaceae wiązały się z gorszym rokowaniem, szczególnie u pacjentów z podtypem CMS2.

Na podstawie wyników badania opracowano dwa mikrobiologiczne wskaźniki ryzyka: MRS-T (na podstawie mikrobioty guza) i MRS-N (na podstawie mikrobioty tkanek NAT). Oba wskaźniki potwierdzono w trzech niezależnych kohortach i wykazały one zdolność przewidywania przeżycia całkowitego niezależnie od klasycznych czynników kliniczno-patologicznych. Pozwoliły też zwiększyć dokładność modelu prognostycznego w porównaniu z oceną opartą wyłącznie na cechach pacjenta.
Bakterie związane z gorszym rokowaniem wiązały się z aktywacją szlaków sprzyjających stanom zapalnym (m.in. związanych z hipoksją, MAPK1/3 i IL-6) oraz ze zmianami w odpowiedzi immunologicznej guza.

Znaczenie kliniczne i ograniczenia badania

Mikrobiota obecna w tkance raka jelita grubego może dostarczać niezależnych informacji prognostycznych i w przyszłości stanowić uzupełnienie obecnie stosowanych markerów molekularnych.
Związek między obecnością pks i bakterii z rodziny Enterobacteriaceae a podtypem CMS2 pokazuje, że przy analizie roli mikrobioty nowotworowej warto uwzględniać również profil molekularny guza.
Badanie ma jednak pewne ograniczenia:

• miało charakter obserwacyjny i obejmowało wyłącznie pacjentów,
• którzy nie byli wcześniej leczeni,
• ponadto sekwencjonowanie całego genomu (WGS) nie jest obecnie metodą możliwą do rutynowego zastosowania w praktyce klinicznej.

Zanim takie podejście będzie mogło znaleźć zastosowanie u pacjentów, konieczne są dalsze badania pozwalające lepiej wyjaśnić mechanizmy tego zjawiska oraz badania prospektywne.